Hajfa (hebr. ‏חֵיפָה‎; arab. ‏حيفا‎, Hayfā) – największe miasto północnego Izraela i stolica administracyjna Dystryktu Hajfa. Jest to trzecie co do wielkości miasto w kraju pod względem powierzchni (63,7 km²) i ludności (267 800 mieszkańców). Miasto jest położone nad Zatoką Hajfy, na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Tutejszy port Hajfa jest największym portem przeładunkowym i pasażerskim w Izraelu. Wokół portu rozlokowały się liczne zakłady przemysłowe, wliczając w to rafinerię Oil Refineries. Hajfa to także ważny ośrodek kulturalny i naukowy. Znajdują się tutaj dwie światowej klasy uczelnie oraz kilka ośrodków naukowo-badawczych. == Geografia == Miasto jest położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego, nad Zatoką Hajfy, na zboczach góry Karmel (546 m n.p.m.). W najniższej nadmorskiej części znajduje się centrum handlowe z portem. Środkowa część miasta jest położona na stokach góry Karmel i składa się ze starszych dzielnic mieszkaniowych. Natomiast najwyższą część stanowią współczesne dzielnice mieszkaniowe, które wybudowano na górze Karmel. Rozciąga się stąd widok na całą Zachodnią Galileę, aż po granicę z Libanem. Hajfa jest położona w odległości 90 km na północ od miasta Tel Awiw. Posiada dużą liczbę nadmorskich plaż. Dużą tutejszą atrakcją jest największy park narodowy Izraela. Znajduje się on na obrzeżach miasta, na stokach góry Karmel. === Klimat === Hajfa ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się gorącymi i suchymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami. Wiosna rozpoczyna się w marcu, a w drugiej połowie maja – lato. Średnia temperatura latem wynosi 26 °C, a zimą 12 °C. Opady śniegu są rzadkością w Hajfie, ale zdarza się spadek temperatury do 6 °C. Największe opady deszczu występują pomiędzy październikiem a kwietniem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 524 mm. Temperatura w kolejnych miesiącach roku (w °C) – średnia pomiarów z lat 1981–2000: Źródło danych: Israel Central Bureau of Statistics. == Historia == Pierwsze wzmianki o Hajfie pochodzą z literatury talmudycznej z III wieku i chociaż etymologia nazwy miasta pozostaje niejasna, należy przypuszczać, że pochodzi od hebrajskiego słowa Hof yafe („piękne wybrzeże”). Była to wówczas niewielka żydowska osada położona w pobliżu miasta Szikmona. Od 395 do 637 roku Hajfa z całą Palestyną znajdowała się pod panowaniem Bizancjum. W tym czasie miasto rozkwitło, jednak nigdy nie zdołało zdobyć dużego znaczenia z powodu bliskiego sąsiedztwa Akki. W VII wieku Hajfa została zdobyta przez Persów, a następnie przez Arabów. W 1100 roku Hajfę zdobyli krzyżowcy. Nazywali oni to nadmorskie miasto „Caife”, „Cayfe” i „Caiphas”, co wskazuje na związek miasta z pochodzącym stąd arcykapłanem Kajfaszem. Miasto i port zostały wówczas rozbudowane. W XII wieku przybyli tutaj i osiedlili się na górze Karmel zakonnicy Karmelici. Od tego czasu na górze Karmel wznoszą się budynki kościoła i szpitala zakonnego. W XIX wieku dobudowano tutaj jeszcze budynek klasztoru. Zlokalizowana w pobliżu jaskinia jest uznawana za jaskinię proroka Eliasza. Gdy w 1265 roku armia Mameluków zdobyła Hajfę, zniszczone zostały fortyfikacje obronne i większość domów. Arabowie uczynili tak, aby nie dopuścić do powrotu chrześcijan z Europy. Informacje z dziejów miasta od XIII wieku do XVI wieku są bardzo znikome, a na pierwszy plan wysunęła się pobliska Akka. W 1761 roku beduiński władca Akki, Daher el-Omar zdobył i zniszczył Hajfę. Miasto zostało wówczas odbudowane w nowym miejscu, z nowymi murami obronnymi. To wydarzenie wprowadziło Hajfę we współczesną erę. Po śmierci El-Omara w 1775 roku, miasto pozostawało pod władzą Imperium Osmańskiego do 1918 roku, z wyjątkiem dwóch krótkich okresów: w 1799 roku Hajfę zdobył Napoleon Bonaparte podczas swojej kampanii w Syrii i Palestynie. Jednakże jeszcze w tym samym roku musiał wycofać się do Egiptu. Natomiast w latach 1831–1840 egipski wicekról Muhammad Ali ze swoim synem Ibrahim Pasza zdobyli przejściowo Palestynę. W następnych latach Hajfa pozostawała w Imperium Osmańskim. Znaczenie miasta stopniowo rosło, podczas gdy pobliska Akka podupadała. Jednak punktem zwrotnym w historii Hajfy okazało się osiedlenie w mieście w 1868 roku niemieckich chrześcijan z ruchu Tempelgesellschaft. Utworzyli oni w Hajfie niemiecką kolonię, przy której powstała elektrownia, fabryki i linia kolejowa łącząca miasto z Akką, Nazaretem i Tyberiadą. Był to kluczowy moment w modernizacji miasta. W 1898 Hajfę odwiedził Theodor Herzl, twórca ruchu syjonistycznego. Pod koniec XIX wieku rejon Hajfy stał się centrum zainteresowania bahaizmu. Przywódca tego ruchu, Siyyid Mírzá 'Alí-Muhammad osiedlił się w Akce, a w 1909 roku wybudowano specjalny grobowiec na górze Karmel. Od tego momentu Hajfa pozostaje ważnym miejscem pielgrzymek dla członków tego ruchu religijnego. Na początku XX wieku Hajfa rozwinęła się w nowoczesne przemysłowe miasto, w którym istniał duży port floty handlowej i marynarki wojennej oraz punkt przeładunku ropy naftowej. W wyniku prac melioracyjnych pozyskano grunty pod budowę biur portowych i magazynów. Większość z tych prac przeprowadzono w okresie mandatu brytyjskiego. Bardzo szybko liczba mieszkańców doszła do 100 tys. osób (82% muzułmańscy Arabowie, 14% chrześcijańscy Arabowie, 4% Żydzi). === W brytyjskim mandacie === Jako wynik I wojny światowej Palestyna z Hajfą weszły w skład brytyjskiego mandatu Palestyny na Bliskim Wschodzie. Pod panowaniem brytyjskim Hajfa rozwinęła się w największy port Palestyny. W Hajfie wybudowano nowoczesną rafinerię ropy naftowej, która docierała tutaj ropociągiem z Iraku. Rozwojowi miasta sprzyjała linia kolejowa, która łączyła Damaszek z Medyną – dzięki niej port w Hajfie się rozbudowywał i przekształcał w wielki port handlowy i ważną bazę marynarki wojennej. Po zakończeniu II wojny światowej w Palestynie nasiliły się walki pomiędzy Żydami a Arabami. Skala starć powoli przybierała rozmiary wojny domowej. Rząd brytyjski zdawał sobie sprawę, że sytuacja w Mandacie Palestyny wymyka się spod kontroli, dlatego 2 kwietnia 1947 roku oficjalnie przekazał sprawę Palestyny do ONZ. 29 listopada 1947 roku Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło rezolucję nr 181 w sprawie podziału Palestyny. Hajfę uznano za część równiny przybrzeżnej, którą przyznano państwu żydowskiemu. W dniu 30 grudnia 1947 roku doszło do masakry w rafinerii w Hajfie. Członkowie żydowskiego Irgunu rzucili dwie bomby w tłum Arabów, którzy czekali na prace budowlane przed bramą rafinerii w Hajfie. W tym zamachu terrorystycznym zginęło 6 osób, a 42 zostały ranne. Wybuchły wówczas arabskie rozruchy, w których zginęło 39 żydowskich robotników. Przeszło to do historii pod nazwą „masakry w rafinerii Hajfy”. Żydzi wzięli odwet 31 grudnia 1947 atakując arabską wieś Balad el-Szeich. Żydzi uznali Hajfę za strategiczne miasto portowe, które odgrywa kluczową rolę w sprawowaniu kontroli nad całą Galileą. Dlatego uznano przejęcie kontroli nad miastem za jeden z najważniejszych celów wojny domowej 1947–1948. Brytyjczycy wycofali swój kontyngent wojskowy z Hajfy 21 kwietnia 1948. Żydowska Hagana w całkowitej tajemnicy przegrupowała swoje brygady i tego samego dnia z zaskoczenia zaatakowała miasto. Ciężkie walki uliczne wywołały panikę wśród arabskiej ludności cywilnej (około 100 tys. Arabów uciekło). Po dwóch dniach walk 23 kwietnia 1948 Żydzi opanowali Hajfę. === Współczesność === Po 1948 r. port w Hajfie stał się jednym z najważniejszych punktów do którego docierali żydowscy przybysze z całego świata, tłumnie przybywający do nowo proklamowanego państwa Izrael. Z tego powodu wielu mieszkańców miasta jest imigrantami, którzy w pierwszych latach najczęściej zajmowali opuszczone arabskie domy. Stopniowo budowano także nowe dzielnice. W 1953 r. powstał generalny plan rozwoju architektonicznego miasta. W 1959 r. pogarszające się warunki społeczno-bytowe doprowadziły do wybuchu zamieszek w dzielnicy Wadi Salib. Później wyburzono większość domów ze starych arabskich dzielnic, przenosząc ludzi do nowych dzielnic. Na miejscu wyburzonych domów wybudowano współczesne, funkcjonalne budynki mieszkalne. W latach 80. w mieście osiedliło się wielu imigrantów z państw dawnego Związku Radzieckiego. Podczas Drugiej wojny libańskiej w 2006 r. na Hajfę spadły 93 rakiety Katiusza, wystrzelone przez Hezbollah z południowego Libanu. W wyniku tego ostrzału w Hajfie zginęło 11 ludzi. == Demografia == Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2008 roku w mieście żyło 265,1 tys. mieszkańców, z czego 82% Żydzi, 4% arabscy muzułmanie oraz 14% arabscy chrześcijanie. Największa liczba imigrantów mieszkających w Hajfie pochodzi z państw dawnego Związku Radzieckiego. Stanowią oni obecnie 25% populacji miasta. Jednakże od 2001 nastąpił powolny spadek liczby mieszkańców, co budzi obawy o przyszłość tego nowoczesnego przemysłowego miasta. Cechą charakterystyczną Hajfy jest starzejąca się populacja, która jest tutaj stosunkowo wyższa niż w Tel Awiwie i Jerozolimie. Wynika to z faktu, że wielu młodych ludzi wyprowadza się z miasta do centralnej części kraju lub wyjeżdża do zagranicznych szkół, natomiast pozostając młode rodziny przeprowadzają się do nowoczesnych osiedli mieszkaniowych położonych na obrzeżach Hajfy. Zmiany demograficzne są także widoczne w podziale religijnym mieszkańców miasta. Na ogół żydowscy mieszkańcy starzeją się, a młodzi Żydzi wyjeżdżają z miasta. Natomiast rośnie liczba chrześcijan i muzułmanów. W 2006 27% arabskiej ludności było w wieku 0-14, w porównaniu do 17% ludności żydowskiej i innych grup ludności. Ta tendencja utrzymywała się w grupie wiekowej 15-29 (27% populacji arabskiej i 22% żydowskiej) i 30-44 (23% ludności arabskiej i 18% żydowskiej). Ta tendencja zmienia się dopiero w przedziale wiekowym 45-59 (19% ludności żydowskiej i 14% arabskiej). Ludność miasta pod względem wieku: Źródło danych: Central Bureau of Statistics. === Dzielnice === Hajfa wyraźnie dzieli się na trzy części, z których najbiedniejsza leży u podnóża góry Ka