# Latvijas Dzelzceļš (Koleje Łotewskie) Latvijas dzelzceļš (LDz), czyli Koleje Łotewskie, to państwowa spółka akcyjna, pełniąca kluczową rolę w transporcie i infrastrukturze Łotwy. Odpowiada za zarządzanie publiczną infrastrukturą kolejową, a jej historia sięga początków kolejnictwa na tych terenach. ## Historia Kolei na Łotwie ### Początki (do 1919 roku) Pierwsza linia kolejowa na terenie Łotwy została oddana do użytku 12 września 1861 roku, łącząc Rygę z Dyneburgiem (Daugavpils). Kolejnym ważnym wydarzeniem było ukończenie budowy linii kolejowej Petersburg-Warszawa 15 grudnia 1862 roku, tworząc węzeł kolejowy w Daugavpils. Do 1880 roku na Łotwie zbudowano 800 km linii kolejowych. Przed 1900 rokiem państwo wykupywało prywatne linie kolejowe, koncentrując je w strukturach państwowych. Największym operatorem kolejowym na Łotwie stała się wówczas Administracja Kolei Ryga-Orzeł. W 1904 roku oddano do użytku linię Moskwa-Windawa (Ventspils), która połączyła główne łotewskie porty z rynkami wewnętrznymi. Na początku XX wieku rozpoczęto modernizację węzła kolejowego w Rydze, budując nowe stacje, linie i most przez Daugavę (Ryski Most Kolejowy). ### Okres Międzywojenny (1919-1940) Po proklamacji Republiki Łotewskiej, 5 sierpnia 1919 roku utworzono Łotewską Radę Kolejową (Dzelzceļu virsvalde), która przejęła zarządzanie prawie wszystkimi kolejami na Łotwie. Wkrótce potem powstała państwowa spółka Latvijas dzelzceļi (Łotewskie Koleje Państwowe). W latach 20. XX wieku odbudowano infrastrukturę kolejową, wprowadzono międzynarodową linię Nord Express do Rygi (połączenie z Berlinem i Paryżem), rozpoczęto budowę nowych linii oraz modernizację stacji i pociągów. Do 1940 roku zbudowano 840 km nowych linii kolejowych, ponad 200 mostów i 130 budynków stacyjnych. ### Okres Radziecki (1940-1991) Po okupacji Łotwy przez ZSRR w 1940 roku, władze radzieckie zlikwidowały Radę Kolejową. Podczas II wojny światowej sieć kolejowa uległa znacznemu zniszczeniu. Po ponownej okupacji Łotwy, do 1950 roku odrodził się przemysł kolejowy, rozpoczęto elektryfikację linii podmiejskich, budowę nowych mostów, wprowadzono pociągi towarowe z napędem diesla i poprawiono bezpieczeństwo taboru. Od lat 60. do 80. XX wieku, wraz z rozwojem portu w Windawie i industrializacją ZSRR, gwałtownie wzrósł wolumen transportu towarowego. Od 1963 roku koleje Łotwy, Estonii, Litwy i obwodu kaliningradzkiego nadzorowane były przez Radziecką Administrację Kolei Bałtyckich z siedzibą w Rydze. ## Współczesność (od 1991 roku) Po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę w 1991 roku, 1 stycznia 1992 roku nadzór i eksploatacja wszystkich kolei publicznych na Łotwie zostały przekazane państwowemu przedsiębiorstwu Latvijas dzelzceļš. W 1993 roku przekształcono je w państwową spółkę akcyjną Latvijas dzelzceļš. ### Struktura Grupy LDz Latvijas dzelzceļš jest spółką kontrolującą Grupę Latvijas dzelzceļš, która obejmuje następujące spółki zależne: * **SIA LDZ CARGO** – przewozy towarowe i pasażerskie w ruchu międzynarodowym. * **SIA LDZ Loģistika** – logistyka i transport multimodalny. * **SIA LDZ Infrastruktūra** – budowa i utrzymanie infrastruktury. * **SIA LDZ Ritošā Sastāva Serviss** – naprawa i konserwacja taboru. * **SIA LDZ Apsardze** – usługi ochroniarskie. * **Joint-stock LatRailNet** – określa taryfy za infrastrukturę i przydział przepustowości. LDz prowadzi również Łotewskie Muzeum Historii Kolei z ekspozycjami w Rydze i Jełgawie. ### Dyrektorzy Latvijas Dzelzceļš * Staņislavs Baiko (1991–1994) * Vitolds Kūliņš (1994) * Andris Zorgevics (1994–2005) * Uģis Magonis (2005–2014) * Aivars Strakšas (2014–2015) * Edvīns Bērziņš (2015–2019) * Māris Kleinbergs (2019–2023) * Rinalds Pļavnieks (2023–2024) * Artis Grinbergs (od 2024) ### Misja i Wizja Misją Grupy Latvijas dzelzceļš jest bezpieczne, efektywne i zrównoważone zarządzanie i rozwój infrastruktury kolejowej Łotwy, a także świadczenie konkurencyjnych usług kolejowych i logistycznych, służących interesom gospodarki narodowej i społeczeństwa łotewskiego. Wizją Grupy Latvijas dzelzceļš jest stanie się efektywną, konkurencyjną firmą, zapewniającą wysoką wartość dodaną klientom poprzez elastyczne reagowanie na zmiany w sektorze transportu. ## Linie Kolejowe ### Krajowe Obsługę pasażerską prowadzi Pasažieru vilciens. Aktualne linie pasażerskie: * Torņakalns – Tukums II * Ryga – Jełgawa * Jełgawa – Lipawa (Liepāja) (8 razy w tygodniu w każdym kierunku) * Ryga – Dyneburg (Daugavpils) (5 razy dziennie) * Ryga - Dyneburg - Aglona (raz w roku) * Krustpils – Rzeżyca (Rēzekne) – Lucyn (Zilupe) (granica z Rosją) * Ryga – Sigulda – Kieś (Cēsis) – Wolmar (Valmiera) – Walk (Valga) (Estonia) * Zemitāni – Skulte * Pļaviņas – Gulbene Linie, na których zawieszono ruch pasażerski w ostatnich latach: * Ryga – Renge (Reņģe) (granica z Litwą) * Ryga – Ērgļi (rozebrana) * Jełgawa – Meitene (granica z Litwą) * Jełgawa – Krustpils * Karsava (Kārsava) (granica z Rosją) – Rzeżyca – Dyneburg – Zemgale (granica z Litwą) * Eglaine (granica z Litwą) – Dyneburg – Indra (granica z Białorusią) ### Międzynarodowe Istnieją połączenia kolejowe z Litwą i Estonią. Pociągi LDz zatrzymują się w Valka/Valga, gdzie dostępne są połączenia do Tartu obsługiwane przez estońskiego operatora Elron. Dyneburg był połączony z Wilnem linią Kolei Litewskich w weekendy. Wszystkie międzynarodowe połączenia pasażerskie zostały zawieszone w marcu 2020 roku podczas pandemii koronawirusa. Połączenia z Ukrainą nie zostały wznowione po pandemii z powodu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku i sankcji państwowych wobec rządów Białorusi i Rosji. Nocne połączenia do/z Rygi i miast rosyjskich były obsługiwane przez Latvijas Ekspresis (Latvia Express). * Ryga – Szawle (Šiauliai) – Wilno – Mińsk – Kijów (zawieszone) * Dyneburg – Wilno (zawieszone) ## Przewozy Towarowe Koleje łotewskie przewożą duże ilości ładunków towarowych, a pociągi towarowe kursują po całej obecnej sieci pasażerskiej i po wielu liniach obecnie zamkniętych dla ruchu pasażerskiego. ## Inne Usługi Wąskotorowa linia kolejowa Gulbene – Alūksne jest obsługiwana przez firmę SIA "Gulbenes – Alūksnes bānītis" na podstawie umowy rządowej, przy użyciu zabytkowego taboru produkcji rosyjskiej i polskiej. Trzy pociągi wąskotorowe dziennie kursują na trasie o długości 33 km między tymi dwoma miastami. ## Tabor ### Lokomotywy Spalinowe * M62 – 33 lokomotywy * 2M62 – 40 lokomotyw * 2M62UM – 30 lokomotyw * 2TE10M – 10 lokomotyw * 2TE10U – 14 lokomotyw * 2TE116 – 11 lokomotyw * TEP70 – 15 lokomotyw (pasażerskie) * ČME3M, ČME3MB (ChME3) – 57 lokomotyw (manewrowe) * TEM2 – 7 lokomotyw (manewrowe) * TGK2V – 1 lokomotywa (manewrowa) * TGM3 – 1 lokomotywa (manewrowa) * TGM23, TGM23B – 2 lokomotywy (manewrowe) ### Elektryczne Zespoły Trakcyjne (EMU) * ER2 – 32 pociągi (planowane do wycofania) * ER2T – 6 pociągów (7113-7118) * ER2M – 1 pociąg (nr 605) ### Škody * Škoda Vagonka 16EV – 32 pociągi ### Spalinowe Zespoły Trakcyjne (DMU) * DR1A – 31 pociągów * DR1AM – 10 pociągów * AR2 (szynobus) – 1 pociąg (używany przez pracowników na linii Jełgawa-Krustpils)