Oklahoma (wymowa:/ˌoʊkləˈhoʊmə/) – stan w Stanach Zjednoczonych leżący w środku południowej części kraju. Graniczy od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem. Na terenie stanu dominują rozległe, równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym. Oklahoma zajmuje wysokie miejsce w kraju pod względem wartości produkcji paliw kopalnych, które obejmują ropę naftową i gaz ziemny. == Symbole stanu == Dewiza: Labor Omnia Vincit (w tłumaczeniu z łaciny: Praca wszystko zwycięża) Przydomek: Sooner State Znaczenie przydomka: od wyścigu do działek przez tzw. Sooners Znaczenie nazwy „Oklahoma”: stan czerwonych ludzi (z języka Czoktawów) Symbole: jemioła, judaszowiec, muchołówka == Historia == połowa XVI wieku – odkrycie obszaru dzisiejszego stanu przez Hiszpanów. 1682 – terytorium wchodziło w skład francuskiej Luizjany. 1803 – zakup Luizjany od Francji. 1819 – władze federalne przeznaczały terytorium dzisiejszego stanu dla tak zwanych pięciu cywilizowanych plemion indiańskich z terenów wschodnich (Czirokezi, Czoktawowie, Czikasawowie, Seminole, Krikowie). 1837 – proklamowanie Terytorium Indiańskiego. 1830-1842 – przesiedlanie kolejnych plemion Indian na Terytorium Oklahomy. 23 marca 1889 – prezydent Benjamin Harrison ogłosił, że za 30 dni w południe większa część Terytorium Indiańskiego zostanie otwarta dla białych. 22 kwietnia 1889, godzina 12.00 – nowi osadnicy przekroczyli granicę Terytorium (tzw. "wyścig po ziemię"). 1901 – odkrycie pola naftowego Red Fork Field wyniosło Tulsę do rangi „światowej stolicy ropy naftowej”. 16 listopada 1907 – Oklahoma została przyjęta do Unii jako 46. stan. lata 30. XX wieku – susza. W jej wyniku, oraz z powodu kryzysu gospodarczego, wielu rolników opuściło stan. 19 kwietnia 1995 – największy zamach terrorystyczny na terenie Stanów Zjednoczonych przed atakiem na Nowy Jork i Waszyngton w dniu 11 września 2001 roku – zamach terrorystyczny w Oklahoma City == Polityka == Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Oklahomy, składająca się z liczącego 48 członków Senatu oraz Izby Reprezentantów, w której zasiada 101 deputowanych. Głównym organem władzy wykonawczej jest pochodzący z wyborów bezpośrednich gubernator, któremu podlegają urzędnicy i instytucje niższego szczebla. Stan jest skrajnie konserwatywny. To jedyny stan, w którym Barack Obama nie wygrał w ani jednym hrabstwie w żadnym ze swoich wyścigów prezydenckich, podczas gdy Donald Trump wygrał we wszystkich hrabstwach w obu swoich startach. == Geografia == Większość Oklahomy obejmują otwarte równiny i niskie wzgórza prerii (Wielkie Równiny). Wiele rzek, które przepływają przez Oklahomę, zostało spiętrzonych w celu utworzenia jezior, a stan ma więcej sztucznych jezior niż jakikolwiek inny stan w kraju. Duże obszary leśne, takie jak góry Ouachita, są typowe dla wschodniej części stanu. Klimat: podzwrotnikowy, suma opadów zmniejsza się w kierunku zachodnim. Oklahoma znajduje się w pasie Alei Tornad. Występują tutaj długie, gorące lata i krótsze zimy, które są mniej surowe niż te w stanach na północy. Główne rzeki: Arkansas, Canadian River, Red River Najwyższy szczyt: Black Mesa (1516 m n.p.m.) Liczba hrabstw: 77 (lista) Największe hrabstwo: Oklahoma Liczba parków stanowych: 51 === Miasta === Na terenie stanu Oklahoma znajduje się 589 miast (city lub town), w tym 4 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 45 powyżej 10 000 mieszkańców, a 209 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.). Lista miejscowości zamieszkanych przez 5000 lub więcej osób (2021 r.): == Demografia == Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Oklahoma liczy 3 959 353 mieszkańców, co oznacza wzrost o 208 002 (5,5%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,5% populacji, 24,1% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,5% ludności stanu stanowią kobiety. === Pandemia COVID-19 === Populacja Oklahomy wzrosła o 0,85% w 2023 r., co jest najszybszym tempem od 2013 r. Nastąpiło to po dwóch kolejnych latach wzrostu o 0,7% w 2021 i 2022 r. Wzrost populacji napędzony został przez zwiększoną migrację krajową, spowodowaną przez pandemię COVID-19. Obszary metropolitalne Oklahoma City i Tulsy odnotowały największy wzrost populacji. Osoby przeprowadzające się do Oklahomy w zdecydowanej większości pochodziły ze stanów na zachód od Oklahomy (głównie z Kalifornii, gdzie obostrzenia były największe). Przepisy Oklahomy należały do najłagodniejszych w kraju, bez stanowego wymogu noszenia masek. Jako jedyny stan nie zamykał restauracji. === Język === W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami były: język angielski – 91,15%, język hiszpański – 5,89%. === Rasy i pochodzenie === Według danych pięcioletnich z 2023 roku, 66,8% mieszkańców stanowi ludność biała (62,8% nie licząc Latynosów), 12,8% było rasy mieszanej, 7,4% to rdzenna ludność Ameryki, 7,1% czarni Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,3% Azjaci i 0,19% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 12,3% ludności stanu. Do największych grup należą osoby pochodzenia niemieckiego (12,1%), angielskiego (10,6%), irlandzkiego (9,7%), meksykańskiego (9,5%), „amerykańskiego” (6,4%) i afroamerykańskiego. Do innych większych grup należą osoby pochodzenia szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (113,4 tys.), nieokreślonego europejskiego (74,6 tys.), włoskiego (66,9 tys.), francuskiego (65,7 tys.), norweskiego lub szwedzkiego (47,2 tys.) i holenderskiego (38,5 tys.). Liczbę Polaków oszacowano na 29,8 tys. (0,75%). Oklahoma posiada jeden z najwyższych odsetków populacji Indian w USA. Wśród nich dominują Czirokezi (116,5 tys.), Czoktawowie (48,7 tys.) i Krikowie (26,8 tys.). === Religia === Struktura religijna w 2014 roku: protestanci – 69%: ewangelikalni – 47% (gł. baptyści, bezdenominacyjni, zielonoświątkowcy i campbellici) głównego nurtu – 18% (gł. metodyści) historyczni czarni protestanci – 4% brak religii – 18% (w tym: 3% agnostycy i 4% ateiści) katolicy – 8% mormoni – 1%< pozostałe religie – 4% (w tym: świadkowie Jehowy, muzułmanie, buddyści, hinduiści, unitarianie uniwersaliści, żydzi, prawosławni, scjentyści, bahaiści i Kościół Jedności). Wśród większości protestanckiej historycznie przeważali południowi baptyści i zjednoczeni metodyści, a polityczny i kulturowy konserwatyzm, który jest wynikiem ich obecności, włącza Oklahomę do tzw. pasa biblijnego. Fundamentalizm tych grup był główną przyczyną utrzymywania przez Oklahomę zakazu sprzedaży alkoholu aż do 1959 roku. W latach 2010–2020 największy wzrost członkostwa odnotowały: bezdenominacyjne zbory (+294 tys.), Kościół katolicki (+95,4 tys.), Kościół Boży (Anderson) (+24,1 tys.), Zbory Boże (+18,8 tys.) i Narodowa Misyjna Konwencja Baptystyczna Ameryki (+16,4 tys.). == Gospodarka == Głównymi pracodawcami w Oklahomie są usługi, następnie handel hurtowy i detaliczny, produkcja, finanse, ubezpieczenia i nieruchomości, transport i usługi komunalne, budownictwo i górnictwo. Gospodarka stanu napędzana wzrostem przemysłu wydobywczego, branży sztuki i rozrywki, oraz ogromnym wzrostem populacji, należy do najszybciej rozwijających się w kraju. === Energia i przemysł === Oklahoma należy do piątki stanów USA o największej produkcji ropy naftowej i gazu ziemnego. Chociaż pola naftowe przeważają we wschodniej części stanu, a pola gazu ziemnego na zachodzie, to szyby naftowe znajdują się na obszarze całego stanu. Wschodnia Oklahoma to także region wydobywczy węgla bitumicznego. Ponad połowa energii elektrycznej w Oklahomie wytwarzana jest przez elektrownie opalane gazem, a ponad jedna trzecia przez energię z wiatru. Stan zajmuje drugie miejsce w kraju, pod względem wytwarzania energii elektrycznej z wiatru. Z racji kilku rzek i dużych zbiorników posiada także znaczne zasoby energii wodnej. Stan nie posiada elektrowni jądrowych. Oklahoma jest jedynym stanem w USA, który produkuje jod i jednym z trzech, które produkują hel. W parku stanowym Alabaster Caverns w pobliżu Freedom znajdują się największe na świecie złoża alabastru. === Rolnictwo === Trzy czwarte powierzchni stanu zajmują pola uprawne. W stanie znajduje się 86 tysięcy gospodarstw (4. miejsce w kraju) o powierzchni 35,1 mln akrów. główne uprawy: pszenica, bawełna, kukurydza, soja, sorgo i orzeszki ziemne, hodowla: bydło, trzoda chlewna i drób, inne: produkty mleczne, produkcja siana (w tym siana z lucerny) i przemysł jajeczny. == Informacje uzupełniające == Atrakcje turystyczne: Sporty motorowowodne na akwenie zbiornika sztucznego Lake Texoma na rzece Red River, park stanowy z siedliskiem bobrów Broken Bow State Park, tereny krainy Ozark na wschodzie stanu, profesjonalna koszykówka NBA w Oklahoma City, sport uniwersytecki, szczególnie futbol amerykański i koszykówka mężczyzn w wykonaniu drużyn: Uniwersytet Oklahomy w Norman, Uniwersytet Stanu Oklahoma w Stillwater. wyścigi konne w Oklahoma City. == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Witryna internetowa stanu Oklahoma