# Terespol: Historia, Granica i Kultura Terespol, malownicze miasto położone w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, jest ważnym punktem na mapie Polski ze względu na swoje strategiczne położenie nad Bugiem, tuż przy granicy z Białorusią. Jego historia sięga średniowiecza, a obecność licznych zabytków i bogatej tradycji kulturowej sprawia, że Terespol stanowi interesujące miejsce zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. ## Historia Terespola Historia Terespola sięga osady wiejskiej Błotków, która była wzmiankowana już w II połowie XIII wieku. W 1512 roku Błotków należał do wójtostwa brzeskiego. W 1614 roku wieś przeszła w posiadanie Zygmunta III Wazy, co zapoczątkowało jej rozwój. Miasto jest historycznie związane z wpływowymi rodami, takimi jak Flemingowie, Słuszkowie i Czartoryscy. Kasztelan wileński Józef Bogusław Słuszka nadał nowo utworzonemu miastu nazwę Terespol, aby uczcić swoją żonę Teresę. Istotnym faktem jest, że w Terespolu prawdopodobnie urodziła się Izabella Czartoryska, znana postać polskiej historii i kultury. W XVIII wieku majątek Terespol był największą posiadłością Czartoryskich, co świadczy o jego znaczeniu gospodarczym i politycznym w tamtym okresie. ### Fortyfikacje i Przesunięcie Centrum Terespol otoczony jest pocarskimi fortyfikacjami, co wynikało z jego strategicznego położenia. Podczas projektowania Twierdzy Brzeskiej, centrum Terespola zostało przesunięte o dwie wiorsty na zachód, a centrum Brześcia o dwie wiorsty na wschód. Dodatkowo, dokonano korekty biegu rzeki Bug, co miało znaczenie dla obronności regionu. ### II Wojna Światowa i Okres Powojenny Podczas walk o Terespol w dniu 28 lipca 1944 roku zginęło 64 żołnierzy radzieckich, co przypomina o burzliwej historii tego regionu w czasie II wojny światowej. W okresie PRL Terespol był siedzibą miasta i gminy, jednak później gmina wiejska i miasto zostały rozdzielone, tworząc osobne jednostki administracyjne. ## Toponimia Nazwa miasta pochodzi od imienia Teresa, na cześć żony kasztelana Józefa Bogusława Słuszki, który przyczynił się do rozwoju i nadania praw miejskich Terespolowi. Zmiana nazwy z Błotkowa na Terespol symbolizowała nowy etap w historii osady. ## Struktura Powierzchni Powierzchnia Terespola wynosi 10,2 km², z czego: * Użytki rolne: 56% * Użytki leśne: 4% Miasto stanowi 0,37% powierzchni powiatu bialskiego. ## Demografia W 2022 roku Terespol liczył 5197 mieszkańców. Struktura wiekowa mieszkańców jest różnorodna, co przedstawia piramida wieku. ## Gospodarka Gospodarka Terespola opiera się głównie na handlu i usługach związanych z obsługą przejść granicznych z Białorusią. Miasto nie posiada rozwiniętego przemysłu. Dawny zakład przetwórstwa owoców i warzyw, znany z produkcji ogórków terespolskich, upadł pod koniec lat 90. XX wieku. Obecnie mieszkańcy korzystają z położenia na granicy z Unią Europejską oraz na trasie międzynarodowej E30. ### Infrastruktura Graniczna W Terespolu i jego okolicach znajdują się: * Przejście drogowe z nowoczesnym terminalem. * Przejście drogowe w Kukurykach (tranzytowe dla ruchu towarowego) z nowoczesnym terminalem. * Przejście kolejowe (osobowe i towarowe). * Wielki kolejowy węzeł przeładunkowy Małaszewicze, największa stacja przeładunkowa w Europie. Węzeł Małaszewicze, otwarty w 1949 roku, odgrywa kluczową rolę w europejskim korytarzu transportowym nr 2, na linii kolejowej E-20 Paryż – Berlin – Warszawa – Moskwa. Przeładowuje on ponad 5 mln ton ładunków rocznie między torami o różnej szerokości. ## Kultura i Religia W Terespolu działają różne wspólnoty wyznaniowe, w tym: * Kościół rzymskokatolicki z parafią Świętej Trójcy. * Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny z parafią św. Jana Teologa. * Kościół Zielonoświątkowy. * Kościół Chrześcijan Baptystów. * Zbór Świadków Jehowy. W mieście znajdują się dwie szkoły podstawowe oraz zespół szkół ogólnokształcących z liceami ogólnym i zawodowym. ## Zabytki Terespola * **Podominikański kościół parafialny pw. Świętej Trójcy** z 1863 roku, rozbudowany w późniejszych latach. * **Żeliwny obelisk z 1825 roku**, upamiętniający budowę drogi Warszawa – Siedlce – Brześć. * **Klasycystyczna prawosławna cerkiew parafialna św. Jana Teologa** i dzwonnica z XVIII wieku. * **Drewniana prawosławna kaplica cmentarna Zmartwychwstania Pańskiego** z 1892 roku na cmentarzu z XIX wieku. * **Carskie fortyfikacje** przy granicy z Lebiedziewem. W mieście znajdują się również pomniki, takie jak Pomnik Niepodległości, Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Czerwonej, Pomnik poległych w ochronie granicy żołnierzy WOP oraz pomnik poświęcony ofiarom transportów kolejowych do obozów koncentracyjnych. ## Transport Terespol jest ważnym węzłem komunikacyjnym, przez który przebiegają: * Droga krajowa nr 2 (granica państwa – Świecko – Poznań – Warszawa – Terespol – granica państwa). * Droga wojewódzka nr 698 (Siedlce – Łosice – Terespol). * Droga wojewódzka nr 816 (Terespol – Sławatycze – Włodawa – Berdyszcze – Zosin). ## Sport W Terespolu działają kluby sportowe: * KP Granica – piłka nożna. * MULKS Terespol. ## Podsumowanie Terespol to miasto o bogatej historii, strategicznym położeniu i dynamicznie rozwijającej się infrastrukturze. Jego kultura, zabytki i bliskość granicy z Białorusią czynią go ważnym punktem na mapie Polski, który warto odwiedzić i poznać bliżej.