# Walencja: Perła Morza Śródziemnego Walencja (wal. i oficj. València, hiszp. Valencia) to miasto położone w środkowo-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym. Jest stolicą prowincji i wspólnoty autonomicznej o tej samej nazwie oraz trzecim co do wielkości miastem Hiszpanii, znanym z bogatej historii, kultury i nowoczesnej architektury. ## Historia ### Starożytność i Średniowiecze Walencja została założona w 138 roku p.n.e. przez Rzymian jako Valentia Edetanorum. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa "valens", oznaczającego "silny". Miasto odgrywało ważną rolę w czasach rzymskich, a po upadku Cesarstwa Rzymskiego znalazło się pod panowaniem Wizygotów. W VIII wieku Walencję zajęli Arabowie, którzy nazwali ją Balansiya. Pod ich panowaniem miasto stało się ważnym ośrodkiem kulturalnym i gospodarczym. W XI wieku Walencję na krótko zdobył Cyd, hiszpański bohater narodowy. W 1238 roku miasto zostało odbite przez króla Aragonii Jakuba I Zdobywcę, co zapoczątkowało okres chrześcijańskiego panowania. ### Królestwo Walencji Po rekonkwiście Walencja stała się stolicą Królestwa Walencji, które wchodziło w skład Korony Aragonii. W XV i XVI wieku miasto przeżywało okres rozkwitu gospodarczego i kulturalnego. Powstało wiele wspaniałych budowli, takich jak Giełda Jedwabiu (Lonja de la Seda), wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W XVII wieku Walencja, podobnie jak cała Hiszpania, doświadczyła kryzysu gospodarczego i społecznego. W XVIII wieku, po wojnie o sukcesję hiszpańską, Królestwo Walencji zostało zlikwidowane, a miasto stało się częścią scentralizowanej Hiszpanii. ### Czasy Nowożytne i Współczesność W XIX i XX wieku Walencja przeżywała okres industrializacji i modernizacji. Podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936-1939) miasto było siedzibą rządu republikańskiego. W 1957 roku Walencję nawiedziła powódź, która spowodowała znaczne zniszczenia. Po powodzi miasto zostało zmodernizowane i rozbudowane. W ostatnich latach Walencja stała się ważnym ośrodkiem turystycznym, kulturalnym i gospodarczym Hiszpanii. ## Geografia ### Położenie Walencja położona jest na środkowo-wschodnim wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, nad Zatoką Walencką Morza Śródziemnego. Leży u ujścia rzeki Turii. Otoczona jest górami Sierra Calderona i Sierra de las Cabrillas od północy i zachodu, a od południa północno-wschodnimi krańcami Gór Betyckich. W granicach miasta znajduje się park naturalny Albufera z płytką laguną. ### Klimat Walencja ma klimat subtropikalny na pograniczu śródziemnomorskiego i półpustynnego. Zimy są bardzo łagodne, a lata długie i ciepłe. Średnia roczna temperatura wynosi 23 °C w dzień i 14 °C w nocy. Opady śniegu i mróz są rzadkie. ## Podział Administracyjny Walencja podzielona jest na 19 dystryktów (districtes), które z kolei dzielą się na 88 dzielnic (barris). ## Demografia W 2023 roku Walencja liczyła 809 267 mieszkańców w granicach administracyjnych i 1 582 387 w obszarze metropolitalnym. W ostatnich latach nastąpił wzrost populacji urodzonej za granicą. ## Gospodarka Gospodarka Walencji opiera się głównie na usługach, które stanowią około 84% zatrudnienia. Miasto ma również rozwinięty przemysł, w tym przemysł motoryzacyjny (fabryka Forda w Almussafes), ceramiczny, meblarski i spożywczy. Walencja jest ważnym węzłem komunikacyjnym, z dużym portem morskim, międzynarodowym lotniskiem i rozwiniętą siecią autostrad i kolei. ### Turystyka Walencja jest popularnym celem turystycznym, znanym z zabytków, plaż i festiwali. Do najważniejszych atrakcji turystycznych należą: * **Miasto Sztuki i Nauki (Ciudad de las Artes y las Ciencias):** nowoczesny kompleks architektoniczny zaprojektowany przez Santiago Calatravę. * **Katedra w Walencji:** gotycka katedra z elementami romańskimi, barokowymi i neoklasycznymi, w której znajduje się Święty Graal. * **Giełda Jedwabiu (Lonja de la Seda):** gotycki budynek z XV wieku, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. * **Mercado Central:** hala targowa z początku XX wieku w stylu modernistycznym. * **Torres de Serranos:** gotyckie bramy miejskie z XIV wieku. * **Plaże:** Walencja ma wiele pięknych plaż, takich jak Playa de la Malvarrosa i Playa del Cabañal. * **Święto Ognia (Las Fallas):** spektakularny festiwal, podczas którego palone są gigantyczne figury z papier-mâché. ### Transport Walencja posiada dobrze rozwiniętą infrastrukturę transportową, obejmującą: * **Port Lotniczy Walencja:** międzynarodowe lotnisko obsługujące loty do wielu miast w Europie i na świecie. * **Port Walencja:** jeden z największych portów morskich w Europie. * **Kolej dużych prędkości (AVE):** połączenia kolejowe z Madrytem, Barceloną i innymi miastami. * **Metrovalencia:** sieć metra i tramwajów. * **EMT Valencia i MetroBus:** sieć autobusów miejskich i podmiejskich. ## Kultura Walencja ma bogate dziedzictwo kulturowe, widoczne w licznych muzeach, teatrach i galeriach sztuki. Do najważniejszych instytucji kulturalnych należą: * **Muzeum Sztuk Pięknych w Walencji:** jedno z najważniejszych muzeów sztuki w Hiszpanii. * **Waleński Instytut Sztuki Nowoczesnej (IVAM):** muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej. * **Narodowe Muzeum Ceramiki i Sztuki Zdobniczej w Walencji:** muzeum poświęcone ceramice i sztuce zdobniczej. * **Teatr Główny w Walencji:** teatr z XIX wieku, w którym odbywają się przedstawienia teatralne i operowe. ### Lista dziedzictwa UNESCO W Walencji znajduje się kilka obiektów wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO: * Giełda Jedwabiu (Lonja de la Seda) * Trybunał Wodny w Walencji (Tribunal de las Aguas de Valencia) – niematerialne dziedzictwo kulturowe * Święto Ognia (Las Fallas) – niematerialne dziedzictwo kulturowe Ponadto, w regionie Walencji znajdują się inne elementy wpisane na listę UNESCO, takie jak: * Sztuka budowania wież z ludzi (Castells) * Święto Matki Bożej Dobrego Zdrowia * Tamborada – rytuał bębnów ## Sport W 2011 roku Walencja była Europejską Stolicą Sportu. Miasto jest siedzibą znanych klubów sportowych, takich jak Valencia CF (piłka nożna) i Valencia BC (koszykówka). W Walencji odbywają się również ważne imprezy sportowe, takie jak Maratón de Valencia i Grand Prix Walencji (motocykle). ## Miasta Partnerskie Walencja ma liczne miasta partnerskie na całym świecie, w tym: * Moguncja, Niemcy * Bolonia, Włochy * Sacramento, Stany Zjednoczone * Odessa, Ukraina ## Podsumowanie Walencja to dynamiczne i kosmopolityczne miasto, które łączy w sobie bogatą historię, kulturę oraz nowoczesność. Jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, turystycznym i kulturalnym Hiszpanii, oferującym wiele atrakcji dla odwiedzających.