The Beatles – brytyjski rockowy zespół muzyczny z Liverpoolu, działający w latach 1960–1970. Przez większość tego okresu (w latach 1962–1969) w jego skład wchodzili John Lennon, Paul McCartney, George Harrison i Ringo Starr. Beatlesi wywodzą się z zespołu The Quarrymen, w którym występowali Lennon, McCartney i Harrison. Do 1962 występowali głównie w Liverpoolu i Hamburgu, gdzie odbyli kilka serii koncertów i poznali swojego późniejszego menedżera, Briana Epsteina. W 1962 rozpoczęli współpracę z producentem George’em Martinem, z którym pracowali do końca działalności. W tym samym roku wydali debiutancki singel „Love Me Do”, a w 1963 – pierwszy album pt. Please Please Me, który okazał się bestsellerem na terenie Wielkiej Brytanii. Na ten sam rok datuje się początki beatlemanii, czyli ogromnej popularności Beatlesów, charakteryzującej się histerycznymi reakcjami fanów. W 1964 zespół po raz pierwszy wystąpił w Stanach Zjednoczonych, a zrealizowany tam odcinek programu The Ed Sullivan Show z ich udziałem zgromadził największą telewizyjną publiczność w historii kraju. Beatlesi stali się tym samym prekursorami brytyjskiej inwazji, polegającej na rosnącej popularności brytyjskich muzyków w Stanach i na całym świecie. W pierwszej połowie lat 60. zespół wydawał bestsellerowe albumy i występował na świecie. W 1965 muzycy ustanowili rekord liczby publiczności podczas jednego koncertu w dotychczasowej historii. W tym samym roku zaczęli odchodzić od dotychczasowej, rock and rollowej stylistyki. Wprowadzali do swojej muzyki eksperymenty, sięgali po gatunki muzyczne od popu, przez rock psychodeliczny i hard rock po muzykę indyjską, poza tym korzystali z rzadkich instrumentów. Na ich rozwój artystyczny wpłynęła w dużym stopniu decyzja o rezygnacji z koncertowania, podjęta w 1966. W drugiej połowie lat 60. wydali doceniane przez krytyków i wciąż notujące świetne wyniki sprzedaży albumy, takie jak Revolver, Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band, Magical Mystery Tour, The Beatles i Abbey Road. Z czasem nasilały się konflikty między członkami zespołu oraz rozbieżne koncepcje artystyczne, co wpłynęło na opuszczenie przez Lennona grupy w 1969 i, ostatecznie, jej rozpad w 1970. Każdy z czterech członków rozpoczął karierę solową. Lennon i Harrison nagrywali do swoich śmierci, kolejno w 1980 i 2001, zaś McCartney i Starr wciąż pozostają aktywni zawodowo. Beatlesi są uważani za jednych z muzyków, którzy stali się najszerzej znani w historii. Światowa sprzedaż ich nagrań jest szacowana na 600 mln do 1 mld egzemplarzy, co jest najwyższym wynikiem spośród wszystkich wykonawców w dziejach przemysłu fonograficznego. Dokonali rewolucji w postrzeganiu muzyki popularnej, która przekształciła się w latach 60. w dziedzinę sztuki, m.in. poprzez spopularyzowany przez nich sposób nagrywania albumów koncepcyjnych. Grupa wykazała się nowatorstwem w łączeniu gatunków muzycznych i technikach nagrywania, ponadto miała wpływ na powstanie teledysku i przenoszenie koncertów na wielkie obiekty, takie jak stadiony. Beatlesi stali się ikoną kultury brytyjskiej i kontrkultury lat 60., inspirując różne grupy społeczne. W okresie działalności i w kolejnych dziesięcioleciach zespół pobił szereg rekordów oraz zdobył liczne nagrody, m.in. dziewięć Grammy i Oscara. W 1965 członkowie grupy otrzymali Order Imperium Brytyjskiego, a w 1988 zostali wprowadzeni do Rock and Roll Hall of Fame. == Działalność == === 1957–1962: Powstanie zespołu, Hamburg i popularność w Wielkiej Brytanii === W listopadzie 1956 szesnastoletni John Lennon założył z Pete’em Shottonem, Erikiem Griffithsem i Rodem Davisem – przyjaciółmi ze szkoły Quarry Bank High School w Liverpoolu – zespół skifflowy. Początkowo grupa nazywała się Blackjacks, ale dowiedziawszy się, że w okolicy funkcjonuje już inny taki zespół, zmienili nazwę na The Quarrymen. 15 czerwca 1957 w ogrodzie kościoła pw. Świętego Piotra w Woolton muzycy zagrali koncert na Wollton Fête, uroczystości podsumowującej rok szkolny. Tam Lennon poznał gitarzystę rytmicznego Paula McCartneya, którego na koncert przyprowadził Ivan Vaughan. Ponownie spotkali się 6 lipca 1957 podczas kolejnej odsłony Wollton Fête, na której The Quarrymen zagrali covery piosenek: „Rock Island Line”, „John Henry”, „Maggie”, „Freight Train” i „Worried Man Blues”. Dzień później Lennon zaprosił McCartneya na próby ze swoim zespołem. W październiku McCartney po raz pierwszy zagrał z The Quarrymen na zabawie tanecznej Klubu Konserwatywnego w New Clubmoor Hall w Liverpoolu. Zaczął też z Lennonem pisać piosenki – przez pierwsze dwa lata współpracy stworzyli prawie 100 utworów, w tym „Love Me Do” i „One After 909”, które wydali w późniejszych latach już jako The Beatles. W lutym 1958 McCartney zaprosił do zespołu swojego 14-letniego przyjaciela ze szkoły, George’a Harrisona. Lennon, choć był pod wrażeniem jego gry na gitarze, uznał go za zbyt młodego. Harrison dołączył do grupy jako gitarzysta prowadzący dopiero wskutek dobrego wrażenia, jakie wywarł na Lennonie, grając utwór „Raunchy” Billa Justisa. Również w 1958 muzycy nagrali demo z piosenkami „That’ll Be the Day” i „In Spite of All the Danger”. Do stycznia 1959 przyjaciele Lennona z Quarry Bank opuścili The Quarrymen ze względu na rozpoczęcie nauki w Liverpool College of Art. Trzej gitarzyści, którzy pozostali w grupie – Lennon, McCartney i Harrison – grali rock and rolla i występowali m.in. na weselach i przyjęciach w klubach, m.in. w młodzieżowym klubie „Iron Door” w Liverpoolu. Co najmniej trzykrotnie wystąpili pod nazwą Johnny and the Moondogs, grali też jako The Rainbows i The Nurk Twins. W styczniu 1960 Stuart Sutcliffe, przyjaciel Lennona ze szkoły artystycznej, kupił (za pieniądze zarobione dzięki sprzedaży obrazu własnego autorstwa) gitarę basową, po czym dołączył do zespołu i zaproponował zmianę jego nazwy na Beatals, w nawiązaniu do Buddy’ego Holly’ego i The Crickets . W kwietniu 1960 zostali odkryci przez impresario Allana Williamsa, właściciela klubu „Blue Angel” i kawiarni „Jacaranda”, w których wkrótce zaczęli występować. Wzięli udział w organizowanych przez Williamsa przesłuchaniach na support Billa Fury, jednak ich nie przeszli. W tym czasie dołączył do nich perkusista Thomas Moore. Williams – który został menedżerem grupy – zaproponował muzykom ośmiodniową trasę koncertową po Szkocji jako support Johnny’ego Gentle’a (Sutcliffe wystąpił na koncertach pod pseudoniem Stuart de Stael, a McCartney jako Paul Ramon). Moore po powrocie do Liverpoolu odszedł z zespołu, a reszta grupy zaczęła występować w klubie ze striptizem Cabaret Artistes Club. Grali też w klubie „Litherland Town Hall”. Za sprawą Williamsa podpisali kontrakt na osiem tygodni występów w klubach portowych w Reeperbahn, ubogiej dzielnicy Hamburga. Lennon przed wyjazdem do Niemiec skrócił nazwę grupy na The Beatles, do czego zachęcił go Brian Kelly, nowy impresario zespołu. Wtedy też nowym perkusistą grupy został Pete Best, syn właścicielki kawiarni „The Casbah”, w którym muzycy regularnie grali. Muzycy wyjechali do Niemiec 17 sierpnia 1960 i już tego samego dnia zagrali – po raz pierwszy jako The Beatles – w lokalu „Indra” należącym do Bruno Koschmidera i prezentowali tam covery piosenek m.in. Chucka Berry’ego, Eddiego Cochrana, Carla Perkinsa, The Shadows, Little Richarda i Larry’ego Williamsa. Gdy klub „Indra” został zamknięty ze względu na skargi o hałas, Koschmider przeniósł ich do lokalu „Kaiserkeller”. W Hamburgu poznali Ringo Starra, który grał w zespole Rory Storm and the Hurricanes i jakiś czas później dołączył do składu The Beatles jako perkusista. W tym czasie skład zespołu uzupełnił wokalista Lu Walters, z którym muzycy – w tajemnicy przed Bestem – nagrali w studiu Akoustik covery kilku piosenek: „Fever”, „Summertime” i „September Song”, wydane później w czterech egzemplarzach na płycie The Silver Beatles mit Wally, która jednak nigdy nie została upubliczniona. Koschmider, dowiedziawszy się pod koniec października (tj. po czterech tygodniach pobytu), że zespół zaczął występować w konkurencyjnym „Top Ten Club” Petera Eckhorna, złożył muzykom miesięczne wypowiedzenie umowy i zerwał negocjacje związane z występem grupy w Berlinie Zachodnim. Poza tym doniósł na Harrisona, który w celu zdobycia zgody na pobyt w Hamburgu skłamał władzom niemieckim, że jest pełnoletni (jako nieletni nie mógł występować w nocnych klubach), wskutek czego muzyk został natychmiast deportowany do Anglii. Pozostali członkowie zespołu kontynuowali występy, bo zobowiązywała ich do tego umowa. Koschmider następnie zgłosił McCartneya i Besta, którzy podpalili prezerwatywę w kinie „Bbi” (w którym nocowali), za co zostali aresztowani i deportowani następnego dnia. Best i McCartney w wyniku awantury zostali deportowani, Lennon wrócił za nimi do Wielkiej Brytanii, a Sutcliffe pozostał w Hamburgu do lutego ze względu na związek z poznaną tam Astrid Kirchherr, fotografką i autorką pierwszych profesjonalnych zdjęć Beatlesów. Po powrocie do Liverpoolu Lennon, McCartney, Harrison, Sutcliffe i Best nie widzieli się przez kilka tygodni. W końcu znów zaczęli występować w barze „Jacaranda” i „Litherland Town Hall”, grali też w klubach „Grasvenor” i „Tower”. Ich nową menedżerką została Mona Best, matka Petera Besta. W styczniu 1961 po raz pierwszy wystąpili w klubie młodzieżowym „The Cavern Club”, w którym występowali regularnie do sierpnia 1963. W tym okresie odbyli cztery trasy koncertowe po Hamburgu, gdzie występowali w klubach „Top-Ten” i „Star Club”. By mieć energię na całonocne występy, ale również dla rozrywki, zażywali fenmetrazynę. Podczas pobytu w Niemczech Kirchherr podcięła włosy Sutcliffe’a w stylu subkultury exi, a fryzurę wkrótce zaadaptowali także pozostali Beatlesi, za sprawą fotografki przybrali własny styl ubierania się – zaczęli nosić czarne skórzane marynarki (bez kołnierzy) i spodnie oraz długie płaszcze. Sutcliffe na początku roku porzucił karierę muzyczną, by w Niemczech kontynuować studia artystyczne, a McCartney przejął rolę basisty. W tym samym c