# Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) to kluczowa państwowa jednostka organizacyjna w Polsce, odpowiedzialna za realizację zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jest jednostką sektora finansów publicznych. Działalność ZUS regulowana jest ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych oraz statutem ZUS. ## Historia ZUS ZUS został utworzony w 1934 roku, będąc wynikiem kilkuletniego procesu reformowania systemu ubezpieczeń społecznych. Podstawą prawną jego powstania była ustawa z 28 marca 1933 roku oraz rozporządzenie prezydenta Ignacego Mościckiego z 24 października 1934 roku. ### Powstanie i konsolidacja Utworzenie ZUS było krokiem milowym w konsolidacji rozproszonego systemu ubezpieczeń. Połączono pięć istniejących instytucji: * Izbę Ubezpieczeń Społecznych * Zakład Ubezpieczenia na Wypadek Choroby * Zakład Ubezpieczenia od Wypadków * Zakład Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych * Zakład Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników ### Okres powojenny i reaktywacja W 1955 roku ZUS został zlikwidowany, a jego funkcje przejęły związki zawodowe, Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej oraz rady narodowe. Jednak w 1960 roku instytucja została reaktywowana. ### Odznaczenia W 1987 roku ZUS został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w rozwoju świadczeń społecznych i nowoczesne rozwiązania organizacyjne. ## Zadania ZUS ZUS realizuje szeroki zakres zadań związanych z ubezpieczeniami społecznymi. Najważniejsze z nich to: * Stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. * Ustalanie uprawnień do świadczeń i ich wypłacanie (m.in. emerytury, renty, zasiłki). * Pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. * Prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek. * Prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i płatników składek. * Orzekanie o niezdolności do pracy. * Opiniowanie projektów aktów prawnych. * Realizacja umów i porozumień międzynarodowych. * Wystawianie legitymacji emeryta-rencisty. * Dysponowanie środkami finansowymi FUS i Funduszu Alimentacyjnego. * Opracowywanie analiz i prognoz aktuarialnych. * Kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. * Kontrola płatników i ubezpieczonych. * Wydawanie biuletynu informacyjnego i popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych. ## Stopy procentowe składek Stopy procentowe składek na ubezpieczenia społeczne są ustalane przez Parlament. W 2021 roku wynosiły: * Emerytalne: 19,52% * Rentowe: 8% * Chorobowe: 2,45% * Wypadkowe: od 0,40 do 8,12% (zależne od PKD i liczby wypadków). Składki są finansowane przez ubezpieczonych i płatników (pracodawców) w różnych proporcjach. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne dla zleceniobiorców i przedsiębiorców. ## Inne składki pobierane przez ZUS Oprócz składek na ubezpieczenia społeczne, ZUS pobiera również: * Ubezpieczenie zdrowotne (9% podstawy wymiaru składki) przekazywane do NFZ. * Fundusz Pracy (2,45%) przekazywany do instytucji rynku pracy. * Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,1%) przekazywany do FGŚP. * Fundusz Emerytur Pomostowych (1,5%) pobierany za pracowników w szczególnych warunkach. ## Struktura organizacyjna ZUS Struktura organizacyjna ZUS obejmuje: * Prezesa ZUS – powoływanego przez Prezesa Rady Ministrów. * Zarząd – liczący od 2 do 4 członków powoływanych przez Radę Nadzorczą na wniosek Prezesa ZUS. * Radę Nadzorczą – powoływaną na pięcioletnią kadencję, składającą się z przedstawicieli różnych organizacji i ministerstw. ### Rada Nadzorcza ZUS VI kadencji Skład Rady Nadzorczej ZUS VI kadencji: * **Przedstawiciele ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego:** Liwiusz Laska (Przewodniczący), Ewa Flaszyńska, Joanna Stachura. * **Przedstawiciele organizacji pracodawców:** Robert Gwiazdowski (Związek Przedsiębiorców i Pracodawców), Łukasz Kozłowski (Federacja Przedsiębiorców Polskich), Wojciech Nagel (Związek Pracodawców Business Centre Club). * **Przedstawiciele organizacji związkowych:** Renata Górna (Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych), Józef Ryl (Forum Związków Zawodowych), Marcin Zieleniecki (NSZZ „Solidarność”). * **Przedstawiciel organizacji emerytów i rencistów:** Elżbieta Ostrowska (Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów). ## Kierownictwo ZUS ### Dyrektorzy naczelni (1935–1955) * Jan Włodzimierz Lgocki (1935–1938) * Tadeusz Dyboski (1938–1939) * Zbigniew Skokowski (1939–1943) * Marian Stawiński (1945) * Józef Pasternak (1945–48) * Tomasz Bober (1948) * Czesław Bajer (1948–49) * Stanisław Balcerski (1949–55) ### Prezesi (od 1960) * Stefan Będkowski (1960–1981) * Henryk Białczyński (1981–1983) * Ireneusz Sekuła (1983–1988) * Zofia Tarasińska (1988–1990) * Wojciech Topiński (1990–1991) * Lech Milewicz (1991–1995) * Anna Bańkowska (1995–1998) * Stanisław Alot (1998–1999) * Lesław Gajek (1999–2001) * Aleksandra Wiktorow (2001–2007) * Paweł Wypych (2007) * Sylwester Rypiński (2007–2009) * Elżbieta Łopacińska (p.o., 2009) * Zbigniew Derdziuk (2009–2015) * Elżbieta Łopacińska (p.o., 2015–2016) * Gertruda Uścińska (2016–2024) * Zbigniew Derdziuk (od 2024) ## Oceny działalności ZUS Działalność ZUS podlega różnym ocenom, zarówno pozytywnym, jak i negatywnym. ### Kompleksowy System Informatyczny (KSI) Budowa KSI ZUS była długotrwałym i kosztownym projektem informatycznym. Jego celem była informatyzacja procesów związanych z ubezpieczeniami społecznymi. Projekt był przedmiotem krytyki ze względu na błędy w funkcjonowaniu i wysokie koszty. #### Krytyka i kontrowersje Krytykowano sposób prowadzenia projektu, zawyżone koszty i błędy w systemie. W 2008 roku ujawniono, że ZUS nie przelał na konta emerytalne milionów kobiet składek za urlopy macierzyńskie i wychowawcze. #### Poprawa efektywności Dzięki informatyzacji koszt utrzymania ZUS systematycznie maleje. ZUS uruchomił Platformę Usług Elektronicznych (PUE), która umożliwia załatwianie spraw online. Od stycznia 2016 r. za pomocą PUE lekarze mogą wystawiać elektroniczne zwolnienia lekarskie. #### Nagrody i wyróżnienia ZUS otrzymał nagrodę WEKTORY 2012 za uruchomienie PUE oraz nagrodę Lider Informatyki 2012 od Computerworld. ### Budynki ZUS NIK w latach 2004–2006 stwierdził niegospodarność w zakresie zarządzania nieruchomościami przez ZUS. Kontrowersje budziła budowa nowych siedzib, których koszty były bardzo wysokie. #### Transakcja z firmą „Infolex” W 1999 roku łódzki oddział ZUS kupił od firmy „Infolex” biurowiec po zawyżonej cenie. Były dyrektor oddziału został skazany za działanie na szkodę ZUS. #### Nagrody i dostępność Kompleks budynków Centrali ZUS w Warszawie otrzymał nagrodę „Budowy Roku 2007”. Budynki ZUS są w większości przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. ### Korupcja W 2009 roku zatrzymano prezesa ZUS Sylwestra Rypińskiego oraz dyrektora oddziału w Szczecinie w związku z zarzutami o korupcję. ### Praktyki ZUS w zakresie egzekucji należności Kontrowersje budzą zmiany interpretacji przepisów i ściąganie przez ZUS rzekomo zaległych składek po latach od zawieszenia działalności gospodarczej. ZUS praktykuje również arbitralne reinterpretowanie decyzji o przyznaniu emerytury. W 2009 roku postępowanie takie zostało uznane za niezgodne z prawem międzynarodowym wyrokiem ETPC. #### Krytyka ETPC i NIK Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) zarzucił ZUS naruszanie prawa obywateli do dobrej administracji. NIK w 2014 roku wskazała na szereg negatywnych praktyk ZUS w zakresie egzekucji zaległych składek. Wieloletnie zaległości w stosunku do ZUS sięgają 55 mld zł, a ich ściągalność jest niska. ## Zobacz też * Płatnik * Płatnik składek * Janosik * Gmach I Oddziału ZUS w Poznaniu * Osiedle urzędników ZUS w Poznaniu * Osiedle ZUS w Łodzi * Wieżowiec ZUS w Łodzi ## Linki zewnętrzne * [Strona główna ZUS](https://www.zus.pl/) * [Lista placówek i inspektoratów ZUS](https://www.zus.pl/) * [Elektroniczny ZUS - YouTube](https://www.youtube.com/)