== Ogólna charakterystyka == Pierwsze supermarkety, dyskonty i centra handlowe w zachodnim stylu zaczęły powstawać w Poznaniu już na początku lat 90. XX wieku. Rynek poznański uważany jest obecnie za bardzo konkurencyjny i wymagający. Charakterystyczne cechy poznańskiego rynku handlowego (lata 2011–2014): a) mniejsze sklepy spożywczo-monopolowe Podobnie, jak w całym kraju – również w Poznaniu systematycznie spada ilość małych sklepów spożywczych, a funkcjonujące obecnie placówki działają coraz częściej w ramach większych sieci handlowych. Odwrotna sytuacja ma miejsce w samym śródmieściu stolicy Wielkopolski. Tam powstaje coraz więcej sklepów spożywczo-monopolowych. Dzieje się tak głównie dzięki dynamicznej ekspansji sieci: Freshmarket, Małpka Express i Żabka. b) główne ulice handlowe Większość markowych salonów odzieżowych i obuwniczych (które niegdyś funkcjonowały przy śródmiejskich ulicach) została w latach 2000–2010 zastąpiona przez banki i punkty kredytowe, sklepy spożywczo-monopolowe, lokale gastronomiczne oraz apteki. Obecnie handel zaczyna powoli wracać do śródmieścia – dzieje się tak dzięki budowie nowych domów towarowych oraz budynków mieszkalnych i biurowych z dużymi lokalami handlowymi na niższych kondygnacjach. Istotne wpływ ma również rozpoczęcie realizacji Zintegrowanego Programu Odnowy i Rozwoju Śródmieścia Poznania, który polega m.in. na uspokajaniu ruchu samochodowego i przywracaniu ulic dla pieszych, a także na budowie małej architektury i zieleńców. Procesy te wpływają pozytywnie na zmniejszanie się ilości placówek bankowych przy głównych ulicach. c) stacje paliw Po 2003 r. zaczęła spadać ilość funkcjonujących stacji paliw. Likwidowane są głównie prywatne i niezrzeszone obiekty oraz stacje działające w centrum miasta, w pobliżu zabudowy mieszkaniowej. W ostatnich latach inwestycje w nowe stacje paliw znacząco wyhamowały. d) salony samochodowe Autoryzowane salony sprzedaży samochodów (z których wiele powstało w latach 90.) są obecnie modernizowane lub przenoszone do nowych budynków. Dealerzy rezygnują z mniej atrakcyjnych lokalizacji (m.in. w centrum miasta) i wznoszą nowe salony w pobliżu tras wylotowych z Poznania. Obiekty te powstają często obok siebie tworząc swego rodzaju parki sprzedaży samochodów. Budowane są również tzw. multisalony, w których pod jednym dachem sprzedawanych jest kilka marek aut. Zmieniają się właściciele punktów dealerskich i nazwy salonów. Następują również zmiany marek sprzedawanych w istniejących już salonach samochodowych. e) dyskonty i supermarkety W stolicy Wielkopolski działa najwięcej (po Warszawie) sklepów dyskontowych w Polsce. Zbliżona ilość placówek tego typu znajduje się jedynie we Wrocławiu. Zgodnie z nowym ogólnopolskim trendem – dyskonty i supermarkety na obszarze aglomeracji poznańskiej lokowane są coraz częściej w mniejszych miejscowościach oraz na wsi. Nowoczesne sklepy powstały już w podpoznańskich wsiach: Biedrusko, Czerwonak, Dąbrowa, Dąbrówka, Dopiewo, Kamionki, Komorniki, Koziegłowy, Plewiska, Przeźmierowo, Rokietnica, Skórzewo, Suchy Las oraz Tarnowo Podgórne. Niektóre sieci handlowe rozwijają się dynamicznie w miejscowościach wokół Poznania, mimo że w samej stolicy Wielkopolski nie posiadają ani jednej placówki (np. Dino, Polomarket) lub ich obecność w mieście jest niewielka (np. Intermarché, Tesco Supermarket). Mniejsze supermarkety i dyskonty powstają obecnie nie tylko w pobliżu dużych osiedli mieszkaniowych oraz tras wylotowych – coraz częściej placówki tego typu otwierane są w śródmieściu (Stare Miasto, Jeżyce, Łazarz i Wilda), na parterach budynków mieszkalnych i biurowych oraz w galeriach handlowych. Część dyskontów i supermarketów zlokalizowanych w rejonie Poznania (m.in. Biedronka, Chata Polska, Lewiatan, Lidl, Netto, Piotr i Paweł, czy Społem PSS Poznań) jest obecnie przebudowywana w celu dostosowania ich wnętrz do nowych konceptów i standardów sieci. Niektóre sieci sklepów dyskontowych (np. Biedronka i Lidl) wprowadzają do sprzedaży produkty luksusowe, ekologiczne i markowe dostępne dotąd głównie w delikatesach i supermarketach. f) hipermarkety, markety budowlane i elektromarkety Większość wielkopowierzchniowych sklepów (o powierzchni powyżej 3000 m²) zlokalizowana jest na peryferiach miasta, w pobliżu większych osiedli mieszkaniowych i tras wylotowych. Od kilku lat w rejonie Poznania nie powstają już wielkie hipermarkety spożywczo-przemysłowe – ostatni sklep tego typu otwarto w 2005 r. (był to Géant, obecnie Auchan w C.H. King Cross Marcelin). Silną konkurencją stały się dla nich mniejsze supermarkety i dyskonty. Rynek dużych marketów budowlanych jest stabilny i systematycznie się rozwija (otwarcia sklepów: 2003 r. – Leroy Merlin, 2007 r. – Brico Dépôt, 2008 r. – Bricoman i Praktiker, 2011 r. – Obi, 2012 r. – Castorama, 2013 r. – Leroy Merlin). Poznański rynek elektromarketów rozwija się, jednak w dość wolnym tempie (otwarcia sklepów: 2000 i 2001 r. – RTV Euro AGD, 2005 r. – Media Markt, 2008 r. – Saturn, 2009 r. – Media Expert, 2013 r. – Saturn). W galeriach handlowych pojawiają się znacznie mniejsze, specjalistyczne sklepy z elektroniką. g) centra handlowe Najstarsze poznańskie galerie handlowe oraz centra wyposażenia wnętrz (powstałe w latach 90.) są modernizowane i przebudowywane w celu dostosowania ich oferty do obecnych wymagań klientów. Przeprowadzana jest również rekomercjalizacja – zmiana wizerunku centrów handlowych poprzez wymianę części najemców. Nastąpiło zmniejszenie ilości powstających galerii handlowych. Nowe obiekty budowane są po przeprowadzeniu dokładnych analiz rynku oraz konsultacji społecznych. Tworzone obecnie centra handlowe stanowią wielofunkcyjne kompleksy (łączą handel z usługami, gastronomią, rekreacją i rozrywką), a także mają bardziej interesującą architekturę. Inwestorzy budujący nowe galerie handlowe wstrzymują się z ich otwarciem do momentu uzyskania wysokiego poziomu wynajętej powierzchni. Czynią tak ze względu na fakt, iż w obecnej sytuacji rynkowej otwarcie obiektu z wieloma pustymi lokalami spisuje go od samego początku na poważną stratę wizerunkową i późniejszy brak klientów. Na poznańskim rynku, który jest mocno konkurencyjny, nie jest prosto wynająć całość powierzchni w nowej galerii handlowej. Dla przykładu – w dniu otwarcia C.H. Poznań City Center (25.10.2013) inwestor informował, że obiekt jest wynajęty w 86%. Na 235 lokali handlowo-usługowych znajdujących się w tym obiekcie, czynnych było jedynie 158 (67%). Na peryferiach miasta oraz w ościennych miejscowościach budowane są tzw. osiedlowe centra handlowe – kameralne obiekty składające się z mniejszego marketu lub dyskontu oraz towarzyszących mu kilkunastu punktów handlowo-usługowych. Niektóre galerie handlowe borykają się obecnie z małą liczbą klientów oraz z pustymi lokalami. Dzieje się tak głównie ze względu na nietrafioną lokalizację tych obiektów (np. wewnątrz osiedla) oraz nieprzemyślany projekt i zły dobór najemców (np. brak popularnych sklepów na piętrze). Przykładami częściowo pustych centrów są: Centrum 425 (ul. Głogowska), ETC Swarzędz, Galeria Green Point, Galeria Panorama, Galeria Pestka, Galeria Podolany, Galeria Sucholeska, Giant Meble (ul. Krzywoustego), Piotr i Paweł (ul. Druskienicka) oraz Top Shopping (Komorniki). == Rozwój nowoczesnego handlu i usług w Poznaniu – KALENDARIUM == Początki nowoczesnego handlu w Polsce związane są mocno z trzema poznańskimi firmami – Elektromis, Market Pozperito oraz Piotr i Paweł. W latach 1990–1998 wprowadziły one na polski rynek nowe koncepty sklepów, znane dotąd tylko z zagranicy. Przedsiębiorstwa te stworzyły pierwsze w Polsce dyskonty (Raz Dwa, Biedronka), pierwsze supermarkety (Piotr i Paweł, Market Pozperito), pierwsze hipermarkety (Hipo Market, Jumbo), pierwsze hurtownie samoobsługowe (Eurocash Cash & Carry) oraz pierwsze sklepy spożywcze o charakterze convenience (Żabka). W wyniku procesu transformacji gospodarczej w latach 1990–2001, a następnie serii przejęć i konsolidacji oraz zmiany strategii działania niektórych spółek handlowych – z ulic Poznania, Koziegłów, Lubonia i Swarzędza zniknęły szyldy takich dużych sklepów, jak: Albert (2007), Avans (2008), Berti Staropolskie (2007), Billa (2010), Brico Dépôt (2012), Bricomarché (2009), Géant (2007), HIT (2002), Hypernova (2006), Leader Price (2006), Mega Avans (2011), Milea Delikatesy (2014), miniMal (2006), Plus (2008), Sesam (2001), czy Szalony Max (2001). Przykładem przemian, jakie zaszły na poznańskim rynku, jest Galeria Handlowa Panorama (dawniej Hala Górecka), która mieści się przy ul. Góreckiej. Początkowo funkcjonował tam Market Pozperito, który przekształcono w Hipo Market. Następnie otwarto w tym miejscu hipermarket Jumbo. W kolejnych latach sklep zmienił szyld na Albert, a następnie na Hypernova. Obecnie funkcjonuje tutaj hipermarket Carrefour. == Sklepy spożywcze, targowiska i giełdy == Z badań ankietowych przeprowadzonych w 2004 r. wynika, że w Poznaniu działało wówczas ok. 1480 sklepów spożywczych o powierzchni od 11 do 200 m². Liczba placówek tego typu zmniejsza się każdego roku. Trend ten jest związany z faktem, iż obecnie w Polsce nadal funkcjonuje najwięcej małych sklepów spożywczych w Europie. Coraz więcej drobnych przedsiębiorców zrzesza się i zaczyna działać w ramach większych sieci handlowych. W stolicy Wielkopolski funkcjonują już liczne sklepy spożywcze pod szyldami: Abc, Carrefour Express, Chata Polska, Delikatesy 34, Freshmarket, Jeżyk, Koniczynka, Krecik, Lewiatan, Małpka Express, Odido, Primo, Rabat, Si Market, Sklep dla Ciebie, Sklep Polski, czy Żabka. Listę tę uzupełniają placówki należące do lokalnych spółdzielni – HSI Równość i Społem PSS Poznań. W powiecie poznańskim znaleźć można dodatkowo sklepy zrzeszone w sieciach Delikatesy Centrum i Społem PSS Puszczykowo. Poznańska firma Targowiska Sp. z o.o. zarządza 9 placami targowymi zlokalizowanymi w stolicy Wielkopolski. Według danych z 2010 r. – zajmowały one łącznie 37 700 m² powierzchni, na której znajdowało się blisko 2070 stanowisk ha