Leonardo da Vinci, właściwie Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwietnia 1452 w Anchiano, zm. 2 maja 1519 w Clos Lucé) – włoski renesansowy artysta i uczony: malarz, rzeźbiarz, architekt, inżynier, a także odkrywca, matematyk, anatom, wynalazca, geolog, filozof, muzyk, pisarz. Leonardo da Vinci często jest opisywany jako człowiek renesansu. Powszechnie uważa się go za jednego z największych malarzy wszech czasów i za najwszechstronniej utalentowaną osobę w historii. Najpopularniejszymi jego obrazami są Mona Lisa i Ostatnia Wieczerza, zaś najsłynniejszym rysunkiem Człowiek witruwiański. Na przestrzeni lat Leonardo zaprojektował liczne wynalazki i konstrukcje. Wymyślone przez niego maszyny zachowały się wyłącznie na papierze. Zaprojektował m.in. czołg, spadochron, maszyny latające, turbinę wiatrową (uchodzącą za projekt śmigłowca), lotnię, zamek kołowy. Zainteresowanie anatomią przyczyniło się do odkrycia przez niego, że w wyniku ruchu wirowego cieczy zamykają się zastawki oraz, że krew wiruje podczas wypompowywania jej z serca do aorty. Jako pierwszy uczony opisał przebieg miażdżycy naczyń krwionośnych. Badał również budowę m.in. układu nerwowego, mięśni, płuc oraz proces rozwoju płodu. Interesując się geologią stwierdził, że Ziemia nigdy nie była statyczną planetą, a biblijny opis potopu nie ma pokrycia w rzeczywistości. Nie zdecydował się jednak na opublikowanie swoich wyników badań, które w następnych latach były odkrywane na nowo przez nowożytnych uczonych. == Życiorys == === Dzieciństwo === Leonardo da Vinci urodził się 15 kwietnia 1452 roku w Vinci koło Empoli, 30 km od Florencji. Przez dłuższy czas podejrzewano, że Leonardo urodził się w Anchiano, na skraju Vinci. Według badań Martina Kempa Leonardo faktycznie urodził się w rodzinnym domu ojca w Vinci. Był nieślubnym dzieckiem notariusza Piera da Vinci i prawdopodobnie szesnastoletniej Cateriny Lippi. Niewiele wiadomo o Caterinie. Prawdopodobnie była sierotą mieszkającą z babką na farmie w pobliżu Vinci. Mogła pracować w majątku Antonio da Vinci. Leonardo został ochrzczony 16 kwietnia w kościele parafialnym w Vinci. Na chrzcie było obecnych dziesięcioro rodziców chrzestnych. Pomimo tego, że Leonardo był nieślubnym dzieckiem, w nabożeństwie wziął udział tłum gości. Sam fakt pochodzenia z nieprawego łoża nie wywołał skandalu wśród mieszkańców Vinci. Osiem miesięcy po narodzinach Leonarda jego ojciec ożenił się z szesnastoletnią dziewczyną, Albierą Amadori. Do piątego roku życia Leonardo da Vinci mieszkał głównie w posiadłości jego dziadków. W tej samej posiadłości mieszkał również brat Piera – Francesco. Stryj Leonarda był piętnaście lat starszy od niego. Ze względu na pochodzenie z nieprawego łoża Leonardowi brakowało poczucia przynależności do rodziny. Jako nieślubne dziecko nie uczył się w szkole łacińskiej, gdzie mógłby nauczyć się przedmiotów humanistycznych, łaciny i greki. Przez dłuższy czas był samoukiem. Krótko uczęszczał do tzw. szkoły rachunkowej, gdzie poznał podstawy arytmetyki. Ponadto opanował bardzo powierzchowną znajomość łaciny. Giorgio Vasari, XVI-wieczny włoski historiograf sztuki, wspomina, że Leonardo miał osiągnąć takie postępy w nauce, że zasypywał nauczyciela pytaniami i uwagami, wprawiając go w zakłopotanie. Jednocześnie Leonardo miał interesować się tak wieloma rzeczami, że nie był w stanie skupić się na jednym przedmiocie. Relacja ta jest uważana obecnie za wyolbrzymioną przez Vasariego. Matematyki mógł go uczyć bliski znajomy jego ojca. Według Waltera Isaacsona ser Piero miał nauczyć Leonarda pisania. Jego zdaniem będąc dorosłym Leonardo niejednokrotnie wyrażał żal, że nie odbył stosownej edukacji. Później jako dorosły Leonardo uczył się samodzielnie łaciny, greki i innych języków obcych. Pomimo prób nigdy nie opanował łaciny w stopniu dla niego zadowalającym. W wieku ok. 50 lat Leonardo zapisał najstarsze wspomnienie z wczesnego dzieciństwa. Podczas studiów nad lotem kani zanotował, że gdy był w kołysce miała sfrunąć do niego kania i rozchylić mu usta ogonem, po czym kilkakrotnie uderzyć nim jego wargi. Anegdota wzbudziła zainteresowanie Sigmunda Freuda, który w 1910 roku opublikował niewielką pracę pt. Leonarda da Vinci wspomnienie z dzieciństwa. W pracy Freud błędnie podaje, że do Leonarda miał podlecieć sęp. Według Freuda słowo „ogon” (wł. coda) stanowiło potoczne określenie penisa, a wydarzenie miało być związane z orientacją homoseksualną Leonarda. Zdaniem biografa Leonarda Waltera Isaacsona opisane wydarzenie mogło zostać zmyślone lub podkoloryzowane przez Leonarda. W innej notatce przywołał historię z odbycia wędrówki do jaskini. Po pokonaniu strachu Leonardo miał zobaczyć skamieniałe szczątki wieloryba. Przywoływana historia jest uważana za zmyśloną przez Leonarda. Vasari opowiada w formie anegdoty historię o pewnym rolniku, który wykonał dla siebie okrągłą tarczę i zamówił u ojca Leonarda namalowanie na niej obrazu. Leonardo zajął się tym, malując potwora ziejącego ogniem, który był tak przerażający, iż ser Piero postanowił sprzedać obraz florenckiemu marszandowi, a ten odsprzedał obraz władcy Mediolanu. W tym czasie ser Piero kupił inną tarczę z namalowanym sercem przebitym strzałą, którą dał rolnikowi. Około 1464 roku zmarli dziadkowie Leonarda, wkrótce potem, w czerwcu, podczas porodu zmarła macocha Leonarda – Albiera. Po ich śmierci ser Piero da Vinci ściągnął Leonarda do Florencji. Ser Piero nie zdecydował się na przeprowadzenie procesu, by Leonardo został uznany za jego prawowitego potomka. Prawdopodobnie liczył na to, że w przyszłości doczeka się kolejnego syna, który również zostanie notariuszem. W roku 1468, gdy Leonardo skończył 16 lat, jego ojciec ożenił się ponownie z dwudziestoletnią, a według innych źródeł piętnastoletnią, Francescą Lanfredini, która również umarła bezdzietnie. W 1475 roku ser Piero ożenił się z Margheritą di Guglielmo. Para doczekała się sześciorga dzieci: Margherity, Benedetta, Pandolfa, Guglielma, Bartolomea i Giovanniego. Od najmłodszych lat Leonardo był leworęczny. Pisał od prawej do lewej strony, pisane przez niego litery były odwrócone. Według jednej z hipotez Leonardo specjalnie pisał w ten sposób. Taka metoda zapisu miała stanowić rodzaj szyfru, uniemożliwiającego odczytanie rękopisów niepowołanym osobom. Zdaniem Waltera Isaacsona technika Leonarda miała uniemożliwić rozmazywanie atramentu. Technika pisania z prawej do lewej miała być powszechnie stosowana przez inne leworęczne osoby żyjące we Włoszech w czasach Leonarda. Leonardo rysował również z prawej do lewej strony. Rachunki Leonardo notował w konwencjonalny sposób, zgodnie z nawykami wyniesionymi ze szkoły rachunkowej. === Nauki u Verrocchia === Prawdopodobnie w 1466 roku, Leonardo zaczął nauki u artysty i inżyniera Andrei del Verrocchia. Ser Piero znał Verrocchia. Notariusz poświadczył mu co najmniej cztery zawierane przez artystę umowy najmu i ugody. Według relacji Vasariego Verrocchio przyjął Leonarda, gdyż był zdumiony talentem chłopca. Program nauczania Verrocchia obejmował: anatomię plastyczną, mechanikę, technikę rysunku, stosowanie światła i cieni. Leonardo ponadto zapoznał się z geometrią, która go zafascynowała. Verrocchio był postrzegany jako człowiek życzliwy, utrzymujący kontakt z wieloma jego wychowankami, którzy później rozpoczęli samodzielną działalność. Leonardo trafił do warsztatu Verrocchia w momencie powstawania rzeźby z brązu przedstawiającej Dawida. Prawdopodobnie to właśnie Leonardo pozował do mierzącej około metr dwadzieścia centymetrów, postaci Dawida. Pracownia Verrocchia stanowiła zakład rzemieślniczy, gdzie pracownicy i praktykanci Verrocchia produkowali dzieła sztuki. Większość prac, w tym obrazy powszechnie przypisywane Verrocchiemu, były pracą zbiorową. Do jego uczniów i czeladników należeli m.in. Perugino, Lorenzo di Credi, Angolo di Polo. Od września 1468 roku pracownia Verrocchia pracowała nad dwutonową kamienną kulą, która miała być zamontowana na szczycie kopuły florenckiej katedry Santa Maria del Fiore. Kulę umocowano na czaszy 30 maja 1471 roku (według innego źródła 28 maja 1472). Dzięki temu zadaniu Leonardo zaczął postrzegać wzajemną zależność sztuki i inżynierii. Około 1470 roku Leonardo wykonał studium draperii. Szkice rysunkowe draperii stanowiły ćwiczenie operowania światłem i cieniem w taki sposób, by wywołać iluzję trójwymiarowości na dwuwymiarowej płaszczyźnie. Podczas rysowania draperii Leonardo eksperymentował z techniką sfumato, polegającą na rozmazywaniu konturów i krawędzi. Podczas oficjalnej wizyty księcia Mediolanu Galeazzy Marii Sforzy we Florencji Leonardo wykonał portret pt. Antyczny wojownik, przedstawiający profil rzymskiego żołnierza w bogato zdobionym hełmie. Kolejnym obrazem, przy którym pracował Leonardo był Tobiasz i Anioł tworzony w latach 1468–1470 lub w latach 1470–1475. Spod pędzla Leonarda wyszły postacie psa oraz ryby. W 1471 roku pracownia Verrocchia, a wraz z nią i Leonardo, pracowała nad przygotowaniami do wizyty księcia Mediolanu. Verrocchio miał przygotować pomieszczenia dla gości; młody Leonardo pracował wówczas jako dekorator wnętrz i po raz pierwszy zetknął się z dworem mediolańskim. === I okres florencki === 1 lipca 1472 Leonardo został członkiem florenckiego bractwa malarzy Compagina di San Luca (Bractwo św. Łukasza), działającego niezależnie od cechu malarzy Arte dei Medici e Speziali, uzyskując status niezależnego artysty-malarza. Przypuszczalnie do Bractwa wprowadzili go bracia Evangelista i Ambrogio de Predis. Za wstąpienie do Bractwa zapłacił 32 soldy. Musiał także wpłacać roczną składkę członkowską w wysokości 16 soldów, uiszczaną w miesięcznych ratach, oraz kwotę 10 soldów na obchody Dnia św. Łukasza, przypadającego 18 października. Wśród historyków sztuki toczą się spory, czy Leonardo mieszkał wówczas w pałacu Medyceuszy i czy był zaprzyjaźniony z Wawrzyńcem Wspaniałym. Zdaniem historyk sztuki Luby Ristujcziny signor Florencji miał odnosić się do Leonarda z rezerwą. Przyczyną niechęci miały być plotki o jego skłonnościach