# Solec nad Wisłą Solec nad Wisłą (do 1969 Solec) to malownicze miasto położone w województwie mazowieckim, w powiecie lipskim. Jego lokalizacja u ujścia rzeczki Krępianki do Wisły nadaje mu unikalny charakter. Solec jest siedzibą gminy o tej samej nazwie oraz parafii rzymskokatolickiej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Mimo formalnego statusu sołectwa, Solec odzyskał prawa miejskie w 2021 roku, co stanowi ważny moment w jego historii. ## Historia Solec nad Wisłą ma bogatą i burzliwą historię, sięgającą wczesnego średniowiecza. Pod względem historycznym, miejscowość leży w Małopolsce, w dawnej ziemi sandomierskiej, stanowiąc kulturowo część ziemi radomskiej. Lokację miejską uzyskał około 1370 roku, stając się miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. W drugiej połowie XVI wieku, Solec był położony w powiecie radomskim województwa sandomierskiego. Niestety, 13 stycznia 1870 roku utracił prawa miejskie, które przywrócono jedynie przejściowo podczas I wojny światowej (1916–1919). Ostatecznie, status miasta został Solcowi przywrócony z dniem 1 stycznia 2021 roku. ### Ważne etapy w historii Solca: * **XII wiek:** Pierwsze wzmianki o Solcu jako grodzie arcybiskupów gnieźnieńskich. * **XIV wiek:** Lokacja miasta na prawie magdeburskim przez Kazimierza Wielkiego. * **XV-XVI wiek:** Rozwój handlu solą i organizacji jarmarków. * **XVII wiek:** Rozbudowa miasta przez Krzysztofa Zbaraskiego, zniszczenia podczas potopu szwedzkiego. * **XIX wiek:** Utrata praw miejskich w 1870 roku, powstanie szkoły średniej. * **XX wiek:** Okupacja niemiecka, utworzenie getta żydowskiego. * **XXI wiek:** Odzyskanie praw miejskich w 2021 roku. ## Toponimia Nazwa miejscowości, według wczesnośredniowiecznych zapisów, brzmiała Solca. Jej pochodzenie jest związane z handlem solą, co podkreślało znaczenie Solca jako ośrodka wymiany handlowej. W okresie panowania Piastów używano nazwy Solec, a za Jagiellonów dodano drugi człon nazwy, tworząc Solec Sandomierski lub Solec Radomski. W XIX wieku powrócono do nazwy Solec, a następnie, aby odróżnić go od innych miejscowości związanych z solą, przyjęto nazwę Solec nad Wisłą. ## Integralne części miejscowości W skład Solca wchodzą następujące integralne części miejscowości: * **Podole:** Położone w północnej części miejscowości, blisko rzeki Krępianki. * **Podemłynie:** Południowa część Solca, nazwana tak od starego młyna na rzece Krępiance (obecnie w ruinie). * **Kazimierówka:** Przysiółek położony przy lesie, około 3 km na zachód od Solca. Po nadaniu Solcowi statusu miasta, typ integralnych części miejscowości automatycznie zmienił się na część miasta. ## Zabytki Solec nad Wisłą może poszcycić się wieloma zabytkami, świadczącymi o bogatej historii i kulturze regionu: * **Kościół farny pw. Wniebowzięcia NMP:** Gotycki kościół z XIV wieku, przebudowany w stylu późnorenesansowym w XVI/XVII wieku. Wewnątrz znajduje się późnorenesansowy ołtarz z początku XVII wieku z obrazem Wniebowzięcia Matki Boskiej z 1600 roku oraz kamienna chrzcielnica z 1624 roku. Drzwi kościoła, zarówno wejściowe z ciekawymi okuciami, jak i metalowe drzwi do zakrystii z datą 1563, są bardzo interesujące. Z murów za kościołem rozciąga się malowniczy widok na łąki i dolinę Wisły. * **Zabytkowa plebania:** Pochodzi z 1898 roku. * **Kościół (dawny klasztor) oo. Reformatów:** Zbudowany w 1626 roku, wielokrotnie restaurowany. Do 1864 roku należał do zakonu reformatów. W kościele znajduje się wczesnobarokowy ołtarz główny z piaskowca z obrazem św. Stanisława z Piotrowinem. Obecnie kościół pełni funkcje pomocnicze. Do kościoła przylegają zabudowania poklasztorne, obecnie w administracji Liceum. * **Cmentarz pw. św. Barbary:** Znajduje się przy ul. Łoteckiego. Znajduje się tam barokowy kościół cmentarny składający się z części drewnianej (z XVI w.) oraz części murowanej dobudowanej w XVIII w. Na cmentarzu znajdują się liczne nagrobki z XIX wieku, w tym najstarszy nagrobek Katarzyny z Kossowskich Chełkowskiej z 1830 roku. * **Krzyże przydrożne, kapliczki i figury:** W Solcu i okolicach znajdują się liczne krzyże przydrożne, kapliczki i figury, w tym figura św. Jana Nepomucena na Podemłyniu z 1784 roku oraz krzyż z piaskowca na Podolu z 1846 roku. * **Zamek:** Wybudowany w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego, miał za zadanie strzec przeprawy przez Wisłę. W XVII wieku został przebudowany w renesansowo-barokową rezydencję przez Krzysztofa Zbaraskiego. Obecnie zachowały się jedynie fragmenty murów i wieży narożnej. * **Komendaria (Dom z podcieniami):** Zbudowany w 1787 roku, znajduje się na pl. Bolesława Śmiałego. Budynek jest parterowy, drewniany, z szczytem opartym na 4 kolumnach. Obecnie siedziba m.in. Gminnego Ośrodka Kultury. * **Ratusz:** Pochodzi z XIX wieku, obecnie siedziba Urzędu Miasta i Gminy w Solcu nad Wisłą. * **Liceum Ogólnokształcące:** Zbudowane w 1888 roku. W czasie II wojny światowej w budynku stacjonował obóz Baudienstu. ## Okolice W pobliżu Solca warto zobaczyć: * **Kościółek pw. św. Stanisława Biskupa w Kolonii Raj:** Jego historia sięga wydarzeń z XI wieku. * **Piotrawin:** Miejscowość po drugiej stronie Wisły. * **Kępa Piotrowińska:** Wieś przy ujściu rzeki Kamienna, popularna wśród wędkarzy. ## Sport W Solcu działa Gminny Klub Sportowy Wisła Solec. ## Transport Solec jest dobrze skomunikowany z innymi miejscowościami dzięki drogom nr 747 (z Iłży) i 754 (z Ostrowca Świętokrzyskiego). Jedyną formą komunikacji zbiorowej są autobusy, zapewniające połączenia m.in. z Warszawą, Tarnobrzegiem, Kielcami, Lublinem i Ostrowcem Świętokrzyskim. ## Ludzie związani z Solcem nad Wisłą * (Informacje o znanych osobach związanych z Solcem nad Wisłą wymagają dalszych badań). Tabela: Historia Administracyjna Solca nad Wisłą | Okres | Status | Siedziba Gminy/Gromady | Uwagi | | --------------------- | ------------------------------------ | ---------------------- | ----------------------------------------------------------------------- | | 1867–1870 | Wieś | Solec | | | 1870–1954 | Wieś | Solec i Dziurków | Dwie gminy | | 1954–1973 | Wieś | Solec | Siedziba gromady | | od 1973 | Wieś (do 2021), miasto (od 2021) | Solec nad Wisłą | Siedziba obecnej gminy Solec nad Wisłą | | 1975–1998 | Województwo Radomskie | | | Solec nad Wisłą to miasto o bogatej historii i potencjale rozwoju. Odzyskanie praw miejskich w 2021 roku otwiera nowy rozdział w jego dziejach. Miejscowość zachwyca licznymi zabytkami, malowniczym położeniem i gościnnością mieszkańców.