# Zjednoczenie Energii (company) - Profil Enc Encyclopedia ## Wstęp Mołdawia, oficjalnie Republika Mołdawii (rum. Moldova, Republica Moldova), jest państwem europejskim położonym na terenach historycznej Besarabii oraz częściowo na lewym brzegu Dniestru. Jest to jedno z najmniejszych państw Europy o złożonej historii, gospodarce w transformacji i dynamicznie zmieniającej się tożsamości narodowej. ## Historia ### Starożytność i średniowiecze W starożytności tereny obecnej Mołdawii były zamieszkiwane m.in. przez Daków, a następnie przez Scytów i inne plemiona Stepu Południowo-Wschodniej Europy. Położenie na strategicznym szlaku między Europą a Azją spowodowało, że w średniowieczu ziemie Mołdawii były miejscem wielu inwazji. ### Hospodarstwo Mołdawskie W końcu XIV wieku powstało Hospodarstwo Mołdawskie, które początkowo podlegało wpływom węgierskim i polskim, a od końca XV wieku stało się lennem Imperium Osmańskiego. Największego rozkwitu Mołdawia zaznała podczas rządów Stefana III Wielkiego, który utrzymał niepodległość kraju mimo presji sąsiadów. ### Epoka rosyjska W 1812 roku wschodnia część Mołdawii (Besarabia) oraz Budziak zostały przyłączone do Rosji. W latach 1859–1866 doszło do zjednoczenia Mołdawii i Wołoszczyzny w Zjednoczone Księstwa Rumunii, a następnie Księstwo Rumunii. Jednak terytoria przyłączone do Rosji toczyły historię odmienną. ### Okres sowiecki W 1924 roku utworzono Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką (MASRR) na terenie obecniej ukraińskiej. Po II wojnie światowej, w 1940 roku, wraz z przyłączeniem Besarabii do ZSRR utworzono Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką (Mołdawska SRR). ### Niepodległość Po klęsce puczu Janajewa 27 sierpnia 1991 roku Mołdawia ogłosiła niepodległość, stając się w grudniu członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw. Początkowo pojawiły się tendencje unifikacji z Rumunią, jednak w marcu 1994 roku w referendum zdecydowana większość głosujących opowiedziała się za niepodległością Mołdawii. ## Geografia Mołdawia graniczy z Ukrainą i Rumunią. Całkowita granica lądowa wynosi 1389 km. Państwo nie ma dostępu do morza, choć jest oddalone od niego zaledwie około 10 kilometrów. Najwyższy punkt to Dealul Bălănești (430 m n.p.m.), a najniższy to dolny Dniestr (2 m). Klimat umiarkowany kontynentalny, na południu suchy, ze stosunkowo łagodną zimą i długim gorącym latem. Średnia temperatura w styczniu od –5 °C na północy do –3 °C na południu, w lipcu odpowiednio 19 °C i 22 °C. ## Demografia Według spisu powszechnego z 2014 roku 73,7% mieszkańców stanowią Mołdawianie, 6,9% Rumuni, 6,5% Ukraińcy, 4,5% Gagauzi, 4% Rosjanie, 1,8% Bułgarzy, 0,3% Romowie. Liczba ludności Mołdawii wynosiła około 2,45 miliona w 2024 roku. Ponadto, zgodnie z danymi z 2023 roku, średnia długość życia dla obu płci w Mołdawii jest wciąż stosunkowo niska (71,9 roku) w porównaniu z państwami Unii Europejskiej (81,5 roku). ## Gospodarka Mołdawia to najbiedniejsze państwo w Europie; jest słabo rozwinięta, silnie uzależniona od importu paliw i surowców. W 1994 rolnictwo i leśnictwo dostarczyły 42% produktu narodowego netto, przemysł i budownictwo – 38%, dochód narodowy na 1 mieszkańca wyniósł 1260 dolarów. ### Rolnictwo Powierzchnie rolne zajmują 66% powierzchni państwa. Głównie zboża: pszenica, kukurydza i jęczmień. Ważną rolę odgrywa uprawa winorośli (winnice w Mołdawii zajmują ponad 100 tys. ha, a eksport wina stanowi 7,5% eksportu z tego kraju ogółem). ### Przemysł Przemysł spożywczy (owocowo-warzywny, cukrowniczy, olejarski, winiarski, tytoniowy). Przemysł lekki (odzieżowy, dziewiarski, skórzano-obuwniczy). Przemysł elektromaszynowy i metalurgiczny. ### Energetyka Z powodu braku dostępu do morza oraz braku zasobów ropy naftowej i węglowodorów, a także ograniczonych możliwości produkcji energii, Mołdawia jest uzależniona od importu energii. W 2020 roku 82,2% energii pochodziło z importu, niemal w całości od Rosji. ### Transport Długość linii kolejowych wynosi 1232 km. Dróg samochodowych (łącznie z miejskimi) 15,5 tys. km. W stolicy działa międzynarodowy port lotniczy Kiszyniów. ## Kultura ### Język i literatura Mianem literatury mołdawskiej określa się literaturę powstałą w języku mołdawskim (uważanym za dialekt języka rumuńskiego), który używany jest na terenie Republiki Mołdawii. Do zapisywania języka mołdawskiego stosowano pierwotnie cyrylicę, którą w latach 1860–1862 oficjalnie zastąpiono alfabetem łacińskim. ### Muzyka Ludowa muzyka z nawarstwionymi wpływami rumuńskimi, tureckimi, bułgarskimi, ukraińskimi i rosyjskimi opiera się głównie na diatonice, skalach ze zwiększoną sekundą, a także na pentatonice i skalach wąskozakresowych. ### Religia Struktura religijna w 2020 roku, według The ARDA: chrześcijaństwo – 97,2% (prawosławni – 94,7%, protestanci – 1,24%, katolicy – 0,5%), bezwyznani – 2,2%, muzułmanie – 0,46%, żydzi – 0,09%. ## Struktura polityczna Mołdawia jest oficjalnie republiką parlamentarną. Na czele państwa stoi prezydent, wybierany przez parlament większością 3/5 głosów. Ogółem spraw kieruje prezes rady ministrów, wybierany przez parlament bezwzględną większością głosów. ### Stosunki z Unią Europejską W 1998 r. weszła w życie umowa o partnerstwie i współpracy, a od 2010 r. trwały negocjacje w sprawie umowy o stowarzyszeniu zwieńczone podpisaniem umowy stowarzyszeniowej 27 czerwca 2014. Po inwazji Rosji na Ukrainę Mołdawia złożyła wniosek o przyjęcie do Unii Europejskiej i w czerwcu 2022 r. zyskała status kandydata. ## Podział administracyjny Mołdawia podzielona jest na 32 regiony oraz 5 miast wydzielonych. Poza tym w jej skład wchodzi terytorium autonomiczne – Gagauzja oraz Naddniestrze – obszar, który w następstwie wojny w latach 90. XX wieku ogłosił secesję. ## Siły Zbrojne W Siłach Zbrojnych Republiki Mołdawii w 2025 roku służyło 8500 żołnierzy, z czego w Siłach Lądowych 4000, w Siłach Powietrznych 710, a w armijowych organizacjach paramilitarnych 2000. ## Naddniestrze Część Mołdawii położona na lewym brzegu Dniestru, zamieszkana w znacznej mierze przez Rosjan i Ukraińców, po upadku Związku Radzieckiego ogłosiła secesję i od czasu krótkiej wojny domowej w 1992 funkcjonuje jak niepodległe państwo ze stolicą w Tyraspolu (Naddniestrzańska Republika Mołdawska), które jednak nie jest uznawane na arenie międzynarodowej. ## Wnioski Mołdawia to państwo o złożonej tożsamości narodowej, historycznie związane zarówno z Rumunią, jak i z Rosją. Konflikt wokół Naddniestrza oraz debaty nt. tożsamości językowej (mołdawski a rumuński) są głównymi wyzwaniami dla państwa. Mołdawia stara się zrównoważyć między rosyjskim a europejskim wpływem, jednocześnie walcząc z ograniczoną gospodarką i emigracją. --- *Ten profil stanowi kompilację informacji o Mołdawii jako państwie, a nie o konkretnej firmie „Zjednoczenie Energii”.*