Prowincje rzymskie – jednostki administracyjne Cesarstwa Rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Zarządzane przez namiestników. W wielu prowincjach stacjonowało wojsko rzymskie. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 r. p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje: prowincje cesarskie (propretorskie) prowincje senackie (prokonsularne). == Prowincje w czasach Republiki Rzymskiej i daty ich powstania == 227 p.n.e. Sicilia – propretorska, 231 p.n.e. Corsica et Sardinia – propretorska, 197 p.n.e. Hispania Citerior i Hispania Ulterior – propretorskie, 167 p.n.e. Illyricum – propretorska, 146 p.n.e. Macedonia-Achaea – propretorska 146 p.n.e. Africa Proconsularis – prokonsularna, 129 p.n.e. Asia – prokonsularna, 120 p.n.e. Gallia Transalpina, późniejsza Gallia Narbonensis – propretorska, 81 p.n.e. Gallia Cisalpina – propretorska, w czasach wczesnego Cesarstwa włączona do Italii, 74 p.n.e. Bitynia – propretorska, 74 p.n.e. Cyrenaica et Creta – propretorska, 64 p.n.e. Cilicia et Cyprus – propretorska, 64 p.n.e. Syria – propretorska, 30 p.n.e. Aegyptus – propretorska, rządzona przez ekwitę jako Praefectus augustalis 15 n.e. Mezja – propretorska. == Zabezpieczenie prowincji == Prowincjami zarządzali gubernatorzy. W czasach Republiki wyznaczano ich na okres jednego roku. Na początku roku kalendarzowego nowi gubernatorzy, wybrani albo poprzez losowanie, albo bezpośrednio, obejmowali wyznaczone dla siebie prowincje. Byli to na ogół politycy z kręgu senatorskiego, dawni pretorzy lub konsulowie. W czasach Cesarstwa wyjątek od tej zasady stanowił Egipt, który August uczynił prowincją zwyczajowo rządzoną przez wybranego członka warstwy ekwitów. Prowincje wystawione na niebezpieczeństwa obejmowali na ogół dawni konsulowie, mężowie o większym doświadczeniu i prestiżu. Po uformowaniu się pryncypatu August zachował dla siebie uprawnienia wybierania gubernatorów dla tzw. prowincji cesarskich, leżących głównie na niespokojnych granicach, świeżo podbitych, silniej obsadzonych wojskiem i zagrożonych buntami lub najazdami. Pozostałe prowincje oddane zostały w zarządzanie senatowi, który wybierał ich gubernatorów. Rozmieszczenie legionów w prowincjach było zależne od lokalnych warunków. W 14 roku n.e. w Lusitanii nie stacjonował żaden legion, podczas gdy w Germania Inferior stacjonowały aż cztery. W czasach Cesarstwa największe i najsilniej obsadzone legionami prowincje (np. naddunajskie Pannonia lub Mezja) były dzielone na mniejsze, aby nie zostawiać w rękach jednego człowieka zbyt wielkiej władzy, która mogła zagrozić tronowi. Gubernatorzy takich silnie uzbrojonych prowincji niejednokrotnie sięgali bowiem po władzę w Rzymie, obracając miecze swych legionów przeciwko własnemu krajowi i legionom wiernym władzy centralnej. == W różnych okresach status prowincji miały ==