# Litwa – Republika Litewska Litwa (lit. *Lietuva*, *Lietuvos Respublika*) to państwo unitarne położone w Europie, należące do krajów bałtyckich. Jest członkiem Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Rosją (obwodem królewieckim) od zachodu, z Polską od południowego zachodu, z Białorusią od wschodu oraz z Łotwą od północy. ## Historia Pierwsza wzmianka o Litwie pochodzi z 14 lutego 1009 roku, jednak państwo litewskie powstało dopiero w XIII wieku. W latach 1251–1263 istniało Królestwo Litwy, którego jedynym królem był Mendog. Wielkie Księstwo Litewskie w XV wieku, po zajęciu ziem księstw Rusi Kijowskiej, stało się największym państwem w Europie. ### Unia z Polską W wyniku unii w Krewie (1385) Litwa weszła w związki z Królestwem Polskim, które w 1569 roku przekształciły się w trwałą unię realną (unia lubelska). Wielkie Księstwo Litewskie stało się jednym z dwóch członów Rzeczypospolitej. ### Okres zaborów і Niepodległość Po III rozbiorze Rzeczypospolitej (1795) Litwa do 1918 roku wchodziła w skład Imperium Rosyjskiego. 16 lutego 1918 roku aktem niepodległości Litwy Taryba proklamowała Królestwo Litwy, zależne od Cesarstwa Niemieckiego. 2 listopada 1918 roku powstała niepodległa Republika Litewska, okupowana w czerwcu 1940 roku przez Armię Czerwoną, a w sierpniu 1940 roku anektowana przez ZSRR jako Litewska SRR. 11 marca 1990 roku Litwa ogłosiła deklarację niepodległości. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. ## Geografia Litwa położona jest w Europie Środkowej (według ONZ w Europie Północnej), na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Geometryczny środek Europy znajduje się 26 km na północ od Wilna. ### Położenie і Granice * Najwyższy punkt: Góra Auksztocka (293,84 m n.p.m.) * Najniższy punkt: Morze Bałtyckie (0 m) * Długość wybrzeża: 90 km * Całkowita granica lądowa: 1642 km * Białoruś: 677 km * Łotwa: 576 km * Polska: 104 km * Rosja: 273 km ### Warunki Naturalne Ukształtowanie powierzchni Litwy jest nizinne, o rzeźbie polodowcowej. Średnia wysokość wynosi 99 m n.p.m. Wybrzeże morskie jest niskie i wyrównane, a wnętrze kraju nizinne z licznymi formami polodowcowymi. Litwa posiada niewiele własnych bogactw naturalnych – głównie złoża torfu, żwiru, dolomitu, anhydrytu i bursztynu. ### Klimat Klimat Litwy jest umiarkowany ciepły, przejściowy między morskim a kontynentalnym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od –7 °C na wschodzie do 0 °C na wybrzeżu, w lipcu ok. 17–18 °C. Roczne opady wynoszą ok. 600–800 mm. ### Rzeki і Jeziora Na Litwie znajduje się gęsta sieć rzek i około 6 tys. jezior. Największe rzeki to Niemen, Wilia, Niewiaża i Dubissa. Największe jezioro to Dryświaty. ### Obszary Chronione Na Litwie znajduje się 5 parków narodowych i 30 rezerwatów przyrody. Obszary chronione zajmują 11,5% powierzchni kraju. ### Krainy Geograficzne Litwa dzieli się na liczne krainy geograficzne, w tym Pobrzeże Żmudzkie, Wysoczyzna Żmudzka, Nizina Środkowolitewska, Pojezierze Suwalskie, Pojezierze Dzukijskie i inne. ## Demografia Według danych z kwietnia 2017 roku Litwa liczyła 2 831 670 mieszkańców. Gęstość zaludnienia jest niska, a społeczeństwo stosunkowo jednorodne narodowościowo. Dominującą grupą etniczną są Litwini, a znaczące mniejszości to Polacy i Rosjanie. ### Narodowości і Grupy Etniczne * Litwini: ok. 84,2% * Polacy: ok. 200,1 tys. * Rosjanie: ok. 177 tys. ### Języki Językiem urzędowym jest język litewski. Używane są również języki mniejszości narodowych, takie jak polski, białoruski i rosyjski. ### Religia * Rzymskokatolicyzm: 83,2% * Bez religii: 10% * Prawosławie i Staroobrzędowcy: 5,1% * Protestantyzm: 1,4% ### Miasta Na Litwie znajduje się 103 miasta, z których największym jest Wilno, stolica kraju. Inne duże miasta to Kowno, Kłajpeda, Szawle i Poniewież. ## Ustrój Polityczny Litwa jest republiką semiprezydencką z konstytucją gwarantującą trójpodział władzy. Władzę ustawodawczą sprawuje Seimas, władzę wykonawczą – prezydent i rząd, a władzę sądowniczą – niezawisłe sądy. ### Parlament Seimas jest jednoizbowym parlamentem, w którym zasiada 141 posłów wybieranych na 4-letnią kadencję w systemie mieszanym. ### Prezydent Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Ma prawo weta wobec ustaw sejmowych i współtworzy politykę zagraniczną. ### Rząd Rząd jest kształtowany przez kandydata na premiera wskazanego przez Prezydenta i musi uzyskać votum zaufania Sejmu. ## Gospodarka Litwa posiada gospodarkę wolnorynkową, która po uzyskaniu niepodległości przeszła transformację. Główne gałęzie przemysłu to przemysł spożywczy, lekki, hutniczy, maszynowy, chemiczny i drzewny. ### Przemysł Litewski przemysł cierpi na brak własnych surowców mineralnych i jest uzależniony od importu. Ważną rolę odgrywają zakłady rafineryjno-petrochemiczne w Możejkach. ### Rolnictwo Rolnictwo specjalizuje się w produkcji mleka i mięsa. Przeważają małe gospodarstwa rolne. Uprawia się głównie zboża, buraki pastewne, ziemniaki i len. ### Handel Zagraniczny Bilans handlowy Litwy jest ujemny. Eksportuje się głównie surowce mineralne, tekstylia, maszyny i urządzenia elektryczne, chemikalia, żywiec i produkty zwierzęce. ### Turystyka W ostatnich latach turystyka odgrywa coraz większą rolę w gospodarce Litwy. Kraj ten oferuje liczne atrakcje turystyczne, w tym zabytkowe miasta, parki narodowe i rezerwaty przyrody. ## Siły Zbrojne Litwa posiada cztery rodzaje sił zbrojnych: siły lądowe, marynarkę wojenną, siły powietrzne oraz siły specjalne. ## Nauka і Oświata System oświaty na Litwie jest bezpłatny na szczeblu podstawowym i średnim. Na Litwie działają 3 uniwersytety: w Wilnie, Kownie i Kłajpedzie oraz 2 politechniki: w Wilnie i Kownie. ## Kultura і Święta Kultura Litwy jest bogata i różnorodna, z wpływami zarówno wschodnimi, jak i zachodnimi. Na Litwie znajduje się pięć regionów etnograficznych: Auksztota, Dzukia, Kraj Kłajpedzki, Suwalszczyzna i Żmudź. ### Święta на Litwie * 1 stycznia: Nowy Rok * 16 lutego: Dzień Odbudowy Państwa Litewskiego * 11 marca: Dzień Odzyskania Niepodległości Litwy * Wielkanoc * 1 maja: Międzynarodowy Dzień Pracy * 6 lipca: Dzień Państwowy (Dzień Koronacji Króla Mendoga) * 15 sierpnia: Zielna * 1 listopada: Dzień Wszystkich Świętych * 25–26 grudnia: Boże Narodzenie ## Galeria Fotografii [Image of Vilnius Old Town](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Vilnius_Old_Town_Panorama.jpg/1280px-Vilnius_Old_Town_Panorama.jpg) [Image of Trakai Castle](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Trakai_Castle_2016.jpg/1280px-Trakai_Castle_2016.jpg) [Image of Curonian Spit](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Curonian_Spit_Lithuania.jpg/1280px-Curonian_Spit_Lithuania.jpg) [Image of Hill of Crosses](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Lithuania_siauliai_kryziukalnas11.JPG/1280px-Lithuania_siauliai_kryziukalnas11.JPG) [Image of Kaunas](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Kaunas_from_Aleksotas_Hill.jpg/1280px-Kaunas_from_Aleksotas_Hill.jpg) [Image of Klaipeda](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Klaip%C4%97da_Theatre_Square.jpg/1280px-Klaip%C4%97da_Theatre_Square.jpg) [Image of Druskininkai](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Druskininkai_panorama_2014.jpg/1280px-Druskininkai_panorama_2014.jpg) [Image of Anykščiai treetop walking path](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Anyk%C5%A1%C4%8Diai_treetop_walking_path.jpg/1280px-Anyk%C5%A1%C4%8Diai_treetop_walking_path.jpg) ## Zobacz Też * Kuchnia litewska * Szlacheckie rody Litwy * Władcy Litwy * Konflikt polsko-litewski * Stosunki polsko-litewskie