# Hołodomor – Wielki Głód na Ukrainie (1932–1933) Hołodomor (ukr. Голодомор, dosł. „zamorzenie głodem”) to wywołana sztucznie przez władze sowieckie klęska głodu na Ukrainie w latach 1932–1933, która miała charakter masowej klęski żywiołowej. Była to najtragiczniejsza konsekwencja polityki kolektywizacji rolnictwa i ściągania obowiązkowych dostaw żywności, prowadzonej przez władze ZSRR pod kierownictwem Józefa Stalina. ## Przebieg wydarzeń Głód był bezpośrednim skutkiem prowadzonej od 1930 roku przymusowej kolektywizacji rolnictwa w ZSRR. Polityka ta prowadzona była siłą, z użyciem wojska i sił OGPU, a jej efektami były niszczenie dobytku, chaos na wsi i ogólne spowolnienie produkcji rolnej. Władze sowieckie, błędnie oceniając sytuację, nie obniżały kontyngentów dostaw żywności, co doprowadziło do katastrofy. W listopadzie 1932 roku władze wprowadziły system „czarnych tablic” – wsie, które nie wykonały planów dostaw, miały oddać ich piętnastokrotną normę. 24 grudnia 1932 roku nakazano wywóz z kołchozów wszystkich zapasów żywności, co skutkowało całkowitym pozbawieniem chłopów środków życia. Dla utrzymania kontroli nad ludnością wiejską w grudniu 1932 roku wprowadzono paszporty wewnętrzne, odmawiając ich wieśniakom. ## Liczba ofiar Według różnych źródeł Hołodomor spowodował śmierć od 3,3 do 10 milionów ludzi, z czego co najmniej 3,3 miliona na terytorium obecnej Ukrainy. Najnowsze badania demograficzne z 2013 roku wskazują na 3,9 miliona ofiar na Ukrainie i ponad 8,7 miliona na całym obszarze ZSRR. ## Ocena prawna i historyczna Hołodomor uznawany jest przez wiele państw za zbrodnię ludobójstwa. Twórca pojęcia ludobójstwa Rafał Lemkin w swoim wykładzie z 1953 roku uznał go za klasyczny przykład takiej zbrodni. Dotychczas go uznawały m.in. Polska, Ukraina, Kanada, Stany Zjednoczone, państwa Europy Środkowo-Wschodniej i wiele innych. Rosja odmawia uznania Hołodomoru za ludobójstwo, twierdząc, że głód dotknął również inne regiony ZSRR i nie miał charakteru celowego unicestwienia narodu ukraińskiego. ## Upamiętnienie W Ukrainie Hołodomor uważany jest za jedną z najważniejszych tragedii narodowych. Od 1998 roku obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu w czwartą sobotę listopada. W 2006 roku Ukraina przyjęła ustawę uznającą Hołodomór za zbrodnię ludobójstwa. ## Źródła i relacje Fakt głodu był publicznie negowany przez władze sowieckie. Jedynie nieliczni dziennikarze zachodni (jak Gareth Jones, Malcolm Muggeridge) oraz polscy dyplomaci relacjonowali tragedię. Władze sowieckie prowadziły aktywną propagandę dezinformacyjną, zapraszając do ZSRR znanych zachodnich postaci, które po powrocie zaprzeczały istnieniu głodu. --- * **Data:** 1932–1933 * **Miejsce:** Ukraina (wówczas Ukraina Radziecka) * **Przyczyna:** Przymusowa kolektywizacja rolnictwa i polityka ściągania żywności * **Ofiary:** 3,3–10 milionów ludzi * **Status prawny:** Uznany za ludobójstwo przez wiele państw * **Obecna Ukraina:** Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu (święto państwowe)