# Wietnam – Socjalistyczna Republika Wietnamu Wietnam (wiet. *Việt Nam*), oficjalnie Socjalistyczna Republika Wietnamu (wiet. *Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam*) to państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Charakteryzuje się bogatą historią, zróżnicowaną geografią i dynamicznie rozwijającą się gospodarką. Graniczy z Chinami, Laosem i Kambodżą. ## Historia Historia Wietnamu jest długa i złożona, sięgająca tysięcy lat wstecz. * **I tysiąclecie p.n.e.:** Powstanie protopaństwa wietnamskiego Văn Lang, założonego przez plemiona Lạc Việt. * **III wiek p.n.e.:** Podbój Văn Lang przez Tây Âu i włączenie do królestwa Âu Lạc. * **II wiek p.n.e.:** Podbój Âu Lạc przez dynastię Qin z Chin, początek chińskiej dominacji i wpływów kulturowych. * **X wiek n.e.:** Wyzwolenie się spod chińskiej dominacji i utworzenie niezależnego państwa Đại Cồ Việt. * **XIII wiek:** Odparcie najazdów mongolskich. * **XV wiek:** Krótkotrwała okupacja chińska, zakończona powstaniem. * **XVI-XIX wiek:** Umacnianie się wpływów europejskich, ostatecznie Wietnam staje się częścią Indochin Francuskich. * **XX wiek:** Ruchy niepodległościowe, powstanie Komunistycznej Partii Wietnamu pod przewodnictwem Hồ Chí Minha. Okres II wojny światowej i walki z Japończykami. Proklamacja Demokratycznej Republiki Wietnamu w 1945 roku. * **1946-1954:** Wojna indochińska z Francją zakończona podziałem Wietnamu na dwa państwa. * **1955-1975:** Wojna wietnamska, interwencja amerykańska, ostateczne zwycięstwo komunistów i zjednoczenie Wietnamu w 1976 roku. * **1978:** Interwencja w Kambodży i obalenie reżimu Czerwonych Khmerów. * **1979:** Wojna chińsko-wietnamska. * **Lata 80. XX wieku:** Liberalne reformy gospodarcze i normalizacja stosunków z zagranicą. * **1995:** Wietnam zostaje członkiem Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). ## Ustrój Polityczny Wietnam jest socjalistyczną republiką. Władzę sprawuje Komunistyczna Partia Wietnamu. Konstytucja została uchwalona 15 kwietnia 1992 roku. Zgromadzenie Narodowe, składające się z 498 posłów, powołuje rząd i prezydenta. Organizacje międzynarodowe, takie jak Amnesty International, zwracają uwagę na kwestie związane z prawami człowieka, wolnością słowa i zgromadzeń w Wietnamie. ## Podział Administracyjny Wietnam podzielony jest na 63 jednostki administracyjne, w tym 58 prowincji (*tỉnh*) i 5 miast wydzielonych (*thành phố trực thuộc trung ương*): * **Północno-Zachodni (Tây Bắc)** * Điện Biên * Lai Châu * Lào Cai * Sơn La * **Północno-Wschodni (Đông Bắc Bộ)** * Tuyên Quang * Thái Nguyên * Cao Bằng * Lạng Sơn * Quảng Ninh * **Delta Rzeki Czerwonej (Đồng Bằng Sông Hồng)** * Hà Nội (Stolica) * Hải Phòng * Ninh Bình * Hưng Yên * Phú Thọ * Bắc Ninh * **Wybrzeże Północno-Środkowe (Bắc Trung Bộ)** * Thanh Hóa * Nghệ An * Hà Tĩnh * Quảng Bình * Quảng Trị * Thừa Thiên Huế * **Wybrzeże Południowo-Środkowe (Nam Trung Bộ)** * Đà Nẵng * Quảng Nam * Quảng Ngãi * Bình Định * Phú Yên * Khánh Hòa * Ninh Thuận * Bình Thuận * **Region Płaskowyżu Centralnego (Tây Nguyên)** * Kon Tum * Gia Lai * Đắk Lắk * Đắk Nông * Lâm Đồng * **Południowo-Wschodni (Đông Nam Bộ)** * Bình Dương * Đồng Nai * Bà Rịa – Vũng Tàu * Hồ Chí Minh * Tây Ninh * Bình Phước * **Delta Mekongu (Đồng Bằng Sông Cửu Long)** * Long An * Tiền Giang * Bến Tre * Trà Vinh * Vĩnh Long * Đồng Tháp * An Giang * Kiên Giang * Cần Thơ * Hậu Giang * Sóc Trăng * Bạc Liêu * Cà Mau ## Geografia Wietnam charakteryzuje się zróżnicowanym krajobrazem, od gór na północy po deltę Mekongu na południu. Powierzchnia kraju wynosi około 331 210 km². Najwyższy szczyt to Phan Xi Păng (3143 m n.p.m.). Najdłuższe rzeki to Rzeka Czerwona i Mekong, które odgrywają kluczową rolę w rolnictwie i transporcie. ### Klimat Wietnam leży w strefie klimatu zwrotnikowego monsunowego. Charakteryzuje się wysokimi temperaturami i dużą wilgotnością przez większą część roku. Ze względu na zróżnicowanie geograficzne, w kraju występują różne strefy klimatyczne, co wpływa na sezonowość turystyki w poszczególnych regionach. ### Największe miasta * Ho Chi Minh (dawniej Sajgon) * Hanoi * Hajfong * Đà Nẵng * Nha Trang * Huế * Cần Thơ ### Rzeki * Rzeka Czerwona * Mekong * Rzeka Czarna * Mã * Đồng Nai ### Masywy górskie * Hoàng Liên Sơn * Trường Sơn ## Gospodarka Wietnam w ostatnich dekadach przeszedł transformację gospodarczą. Z kraju opartego na rolnictwie stał się dynamicznie rozwijającą się gospodarką przemysłową. Kluczowe sektory to: * **Rolnictwo:** Wietnam jest jednym z największych eksporterów ryżu i kawy na świecie. Uprawia się także herbatę, ananasy i tytoń. * **Przemysł:** Rozwija się przemysł wytwórczy, zwłaszcza obuwniczy, odzieżowy, elektroniczny i maszynowy. * **Turystyka:** Turystyka odgrywa coraz większą rolę w gospodarce, przyciągając miliony turystów rocznie. ### Produkt Krajowy Brutto (PKB) W 2013 roku PKB Wietnamu wyniósł 3 694 100 mld đồngów (około 174 mld USD). ### Emisja gazów cieplarnianych Emisja gazów cieplarnianych w Wietnamie rośnie, zwłaszcza emisja dwutlenku węgla. Rząd podejmuje działania mające na celu redukcję emisji i promowanie zrównoważonego rozwoju. ## Siły Zbrojne Siły Zbrojne Wietnamu składają się z wojsk lądowych, marynarki wojennej i sił powietrznych. Wietnam posiada znaczący potencjał militarny, zajmując 19. miejsce w rankingu Global Firepower (2023). ## Ludność Wietnam jest krajem wielonarodowościowym. Większość stanowią Wietnamczycy (Kinh), ale żyją tu także liczne mniejszości etniczne, takie jak Tày, Thái, Mường, Chińczycy, Khmerowie, Nung, Hmong i Dao. Każda grupa etniczna ma swoją własną kulturę, język i tradycje. ## Religia Wietnam jest krajem o zróżnicowanej strukturze religijnej. Największą grupę stanowią buddyści (50%), ale obecni są także wyznawcy religii tradycyjnych, chrześcijanie, muzułmanie, bahaiści i hinduiści. Duża część społeczeństwa deklaruje brak przynależności religijnej. Struktura religijna w 2019 roku: * Buddyzm – 50% * Brak religii – 18,2% * Tradycyjne religie plemienne – 10,3% * Chrześcijaństwo – 9,0% * Katolicyzm – 7,3% * Ewangelikalizm – 1,7% * Bahaizm – 0,44% * Islam – 0,17% * Hinduizm – 0,06% * Inne religie – 11,9% ## Kultura Wietnamska kultura jest bogata i różnorodna, z silnymi wpływami chińskimi i francuskimi. Tradycyjna muzyka, taniec, teatr i sztuka kulinarne są ważną częścią życia kulturalnego. Wietnam słynie z rękodzieła, takiego jak ceramika, wyroby z laki i jedwabiu. ## Sztuki walki Việt Võ Đạo to popularna wietnamska sztuka walki, która łączy elementy samoobrony, filozofii i medytacji.