Pytanie prejudycjalne – instytucja z obszaru prawa Unii Europejskiej regulowana przez art. 19 (dawny art. 35) ust. 3 lit. b) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Na tej podstawie sądy państw członkowskich Unii Europejskiej zwracają się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z pytaniami dotyczącymi „wykładni Traktatów, ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii”. W przypadku badania ważności pochodnego prawa unijnego TSUE bada zarówno to, czy jest on zgodny z prawem pierwotnym, jak i to czy został on przyjęty zgodnie z obowiązującymi procedurami. TSUE nie jest umocowany do badania ważności prawa pierwotnego, a więc nie może orzekać w sprawie traktatów założycielskich. Celem wprowadzenia formuły pytań prejudycjalnych jest jednolite stosowanie prawa oraz spójna wykładnia przepisów na terenie Unii Europejskiej. Procedura opiera się na ścisłej współpracy między Trybunałem a sądami państw członkowskich. W wyniku rozpoznania pytania prejudycjalnego TSUE wydaje tzw. orzeczenia wstępne zwane też orzeczeniami prejudycjalnymi. == Terminologia == W polskiej literaturze prawniczej ukształtowało się kilka zróżnicowanych terminów odnoszących się do pytania prejudycjalnego: odesłanie prejudycjalne, pytanie wstępne, zapytanie wstępne, zagadnienie wstępne, kwestia wstępna, pytanie prawne. Brak ujednoliconego nazewnictwa wynika z faktu, że w polskim porządku prawnym nie występuje instytucja pytania prejudycjalnego. Zbliżoną procedurą są w Polsce zapytania prawne kierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego lub Sądu Najwyższego. == Podstawa prawna == Formuła pytania prejudycjalnego została wprowadzona 18 kwietnia 1951 na podstawie art. 41 Traktatu paryskiego ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Później procedurę prejudycjalną regulował art. 19 (dawny art. 35) Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 267 (dawny artykuł 234 TWE) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który określa, że: „Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: o wykładni Traktatów, o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii”. Art. 256 TFUE wskazuje, że zakres dziedzin, w których takie pytanie jest możliwe, został określony w Statucie Trybunału. Art. 267 TFUE wskazuje sytuacje, w których dopuszczane jest złożenie pytania prejudycjalnego: „W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania”. „W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału.” „Jeżeli takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym dotyczącej osoby pozbawionej wolności, Trybunał stanowi w jak najkrótszym terminie”. „Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wyłącznie wykładni lub ważności prawa Unii, a nie wykładni przepisów prawa krajowego lub kwestii faktycznych podniesionych w ramach sporu w postępowaniu głównym”. == Procedura == „Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym można złożyć w dowolnej formie przewidzianej przez prawo krajowe dla kwestii incydentalnych”. Zawartość wniosku do Trybunału Sprawiedliwości UE o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym została określona w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Art. 23–24 Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej określa tryb procedury: W sprawach objętych art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej sąd Państwa Członkowskiego podejmujący decyzję o zawieszeniu postępowania i przekazaniu sprawy do Trybunału zawiadamia o niej Trybunał. Następnie sekretarz Trybunału zawiadamia o tej decyzji strony, Państwa Członkowskie i Komisję, jak również instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii, które przyjęły akt, którego ważności lub wykładni dotyczy spór. W terminie dwóch miesięcy od tego zawiadomienia strony, Państwa Członkowskie, Komisja oraz, w stosownym przypadku, instytucja, organ lub jednostka organizacyjna Unii, która przyjęła akt, którego ważności lub wykładni dotyczy spór, są uprawnione do przedłożenia Trybunałowi pism procesowych lub uwag na piśmie Jeśli postępowanie dotyczy spraw objętych art. 267 TFUE – „o decyzjach sądu krajowego sekretarz Trybunału zawiadamia państwa będące stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a niebędące Państwami Członkowskimi, oraz określony w Porozumieniu o Europejskim Obszarze Gospodarczym Urząd Nadzoru EFTA, które mogą, w sprawach dotyczących jednej z dziedzin stosowania tego Porozumienia, w terminie dwóch miesięcy od zawiadomienia, przedłożyć Trybunałowi pisma procesowe lub uwagi na piśmie” Trybunał Sprawiedliwości może nakazać stronom oraz Państwom Członkowskim, aby przedstawiły wszelkie dokumenty i dostarczyły wszelkich informacji, które Trybunał uzna za pożądane w danym postępowaniu Pozostałe elementy postępowania w ramach pytania prejudycjalnego podlegają zasadom ogólnym spraw rozpatrywanych przez Trybunał Sprawiedliwości UE. „Po zakończeniu postępowania sekretariat przekazuje orzeczenie Trybunału sądowi odsyłającemu, który jest proszony o poinformowanie Trybunału o dalszym przebiegu toczącego się przed nim postępowania oraz o przesłanie mu odpisu orzeczenia kończącego postępowanie główne”. W 2018 Trybunał opublikował „Zalecenia dla sądów krajowych dotyczące składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym”. === Nadzwyczajne tryby postępowania === Na zasadach określonych w art. 23a statutu oraz w art. 105–114 regulaminu postępowania odesłanie prejudycjalne może być w pewnych okolicznościach rozpatrywane w trybie przyspieszonym lub w trybie pilnym. O zastosowaniu omawianych trybów decyduje Trybunał po złożeniu przez sąd odsyłający należycie uzasadnionego wniosku wskazującego okoliczności faktyczne lub prawne uzasadniające zastosowanie jednego z tych trybów bądź – w wyjątkowych wypadkach – z urzędu, jeżeli wydaje się to konieczne ze względu na charakter lub okoliczności sprawy. == Orzeczenia == Orzeczenia wydawane przez TSUE w postępowaniu prejudycjalnym określa się mianem orzeczeń wstępnych lub orzeczeń prejudycjalnych. Są one wiążące dla sądu krajowego, który wystąpił TS z pytaniem, a także sądy wyższych instancji, rozpatrujące daną sprawę na skutek wniesienia środków odwoławczych. Poza tym stanowią precedens de iure dla sądów mających siedzibę w państwach Członkowskich, który – poza samą zmiana unijnego prawa stanowionego – może być zmieniony tylko w trybie prejudycjalnym. Mimo iż orzeczenia są wiążące dla sądu krajowego i w odniesieniu do konkretnej sprawy, to – za sprawą doktryn acte éclairé i acte clair – orzeczenie wywołuje skutki także poza nią. Wynika to z zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE. Tym samym interpretacja dokonana przez Trybunał winna być stosowania przez sądy krajowe. W niektórych orzeczeniach Trybunał ograniczył w czasie skutki wydanych przez siebie orzeczeń tak by – oprócz sprawy, w jakiej zostały wydane – wiązały one tylko w sprawach przyszłych oraz tych, które już są wytoczone przed sądami krajowymi. Orzeczenie jest rozstrzygające i nie podlega zaskarżeniu. Wydane orzeczenie zostaje przetłumaczone na wszystkie języki państw członkowskich. == Zobacz też == orzeczenie wstępne == Uwagi == == Przypisy ==