# Główny Urząd Statystyczny (GUS) Główny Urząd Statystyczny (GUS) to centralny organ administracji rządowej w Polsce, którego głównym zadaniem jest gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych statystycznych na temat różnych aspektów życia w kraju. Działalność GUS obejmuje zarówno sferę publiczną, jak i wybrane obszary życia prywatnego, dostarczając kompleksowych informacji niezbędnych do podejmowania decyzji na szczeblu państwowym i lokalnym. ## Historia Główny Urząd Statystyczny został utworzony w 1918 roku przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego, z inicjatywy Ludwika Krzywickiego. Początkowo urząd mieścił się przy ul. Jasnej 10 w Warszawie, a następnie został przeniesiony do Al. Jerozolimskich 32. Działalność GUS regulowała ustawa z 21 października 1919 roku o organizacji statystyki administracyjnej. * **Okres międzywojenny:** GUS prowadził szeroki zakres badań statystycznych, w tym spisy ludności i badania gospodarcze. * **II Wojna Światowa:** Podczas wojny działalność GUS została zawieszona, a jego zasoby przeniesione do Krakowa. * **Okres PRL:** Po wojnie GUS wznowił działalność, a w latach 1948–1951 powstał nowy gmach urzędu przy al. Niepodległości. W tym okresie GUS podlegał centralnemu planowaniu i prowadził statystykę zgodną z ideologią socjalistyczną. * **Po 1989 roku:** Po transformacji ustrojowej GUS stał się niezależną instytucją, dostosowującą swoje metody pracy do standardów międzynarodowych. ### Siedziba GUS Od 1948 roku siedzibą GUS jest budynek przy al. Niepodległości 208 w Warszawie, zaprojektowany przez Romualda Gutta. Charakterystyczny kształt budynku, przypominający trójskrzydłowy wiatrak, stał się jednym z symboli polskiej statystyki. ## Zadania і Działalność Do głównych zadań GUS należy: * **Prowadzenie badań statystycznych:** GUS realizuje liczne badania statystyczne, obejmujące m.in. demografię, rynek pracy, gospodarkę, edukację, zdrowie i środowisko. * **Powszechne Spisy:** Organizacja regularnych spisów ludności i rolnictwa. * **Gromadzenie і Przetwarzanie Danych:** Zbieranie, opracowywanie i analizowanie danych statystycznych z różnych źródeł. * **Udostępnianie Informacji:** Publikowanie danych statystycznych w formie raportów, biuletynów, roczników i baz danych. Dane są udostępniane w formie zagregowanej, co uniemożliwia identyfikację pojedynczych respondentów. * **Prowadzenie Rejestrów:** Prowadzenie centralnych rejestrów, takich jak REGON i TERYT. * **Współpraca Międzynarodowa:** Współpraca z międzynarodowymi organizacjami statystycznymi, takimi jak Eurostat. ### Rejestry Prowadzone przez GUS * **REGON (Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej):** Rejestr podmiotów gospodarczych działających w Polsce. * **TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju):** Rejestr jednostek podziału terytorialnego Polski. ## Struktura Organizacyjna Na czele GUS stoi Prezes, który jest powoływany i odwoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Prezesowi GUS podlegają dyrektorzy urzędów statystycznych w miastach wojewódzkich oraz inne jednostki organizacyjne. ### Prezesi GUS Lista prezesów GUS od 1918 roku: * Józef Buzek (1918–1929) * Edward Szturm de Sztrem (1929–1939) * Stefan Szulc (1945–1949) * Zygmunt Padowicz (1949–1965) * Wincenty Kawalec (1965–1972) * Stanisław Kuziński (1972–1980) * Wiesław Sadowski (1980–1989) * Franciszek Kubiczek (1989–1991) * Bohdan Wyżnikiewicz (1991–1992) * Józef Oleński (1992–1995) * Roman Sawiński (p.o. 1995-1996) * Tadeusz Toczyński (1996–2006) * Janusz Witkowski (p.o. 2006) * Józef Oleński (2006–2011) * Janusz Witkowski (p.o. 2011, 2011-2016) * Halina Dmochowska (p.o. 2016) * Dominik Rozkrut (2016–2024) * Marek Cierpiał-Wolan (od 2025) ### Obecne Kierownictwo * Marek Cierpiał-Wolan – Prezes (od 1 stycznia 2025) * Hanna Strzelecka – Wiceprezes ds. statystyki społecznej * Renata Bielak – Wiceprezes ds. statystyki gospodarczej * Dominika Rogalińska – Wiceprezes ds. technologii informacyjnych * Anna Borowska – Dyrektor Generalny ## Kontrowersje і Krytyka GUS bywa czasami krytykowany za: * **Opóźnienia w publikacji raportów:** Długi czas oczekiwania na publikację danych statystycznych. * **Ograniczanie dostępu do danych źródłowych:** Trudności w uzyskaniu dostępu do szczegółowych danych. * **Wątpliwą przydatność niektórych raportów:** Niska wartość informacyjna niektórych publikacji. Ponadto w 2011 roku przeprowadzono kontrolę w GUS, w wyniku której skierowano wniosek do CBA o zbadanie nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi podczas spisu rolnego w 2010 roku. W 2013 roku zatrzymano wiceprezesa GUS w związku z podejrzeniami o korupcję. ## Finansowanie Wydatki i dochody GUS oraz jego jednostek podległych są realizowane w części 58 budżetu państwa. ## Znaczenie GUS Główny Urząd Statystyczny odgrywa kluczową rolę w systemie informacyjnym państwa, dostarczając obiektywnych i rzetelnych danych statystycznych. Informacje te są wykorzystywane przez rząd, samorządy, przedsiębiorców, naukowców i obywateli do podejmowania decyzji, planowania i monitorowania rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Działalność GUS jest niezbędna do prowadzenia efektywnej polityki państwa i zapewnienia przejrzystości życia publicznego.