Polskie Linie Lotnicze „LOT” S.A. (PLL LOT, PLL „Lot”) – polskie linie lotnicze, utworzone 29 grudnia 1928 pod nazwą Linie Lotnicze LOT Sp. z o.o. z połączenia – działających w kraju – prywatnych linii lotniczych Aerolot i Aero, jako wynik ich nacjonalizacji. Faktyczną działalność rozpoczęły 1 stycznia 1929 i są jedną z najstarszych czynnych linii lotniczych świata. Przewoźnik należy do sojuszu linii Star Alliance. LOT jest właścicielem spółek: CEES, LOT Travel, LOT Crew, LOT Team oraz marek LOT Charters, LOT Cargo, LOT Flight Academy. == Historia == === 1929–1939 === W 1928 Wydział Lotnictwa Cywilnego w Ministerstwie Komunikacji opracował program gruntownych zmian polskiej komunikacji lotniczej, którego celem i skutkiem była likwidacja wszystkich prywatnych firm lotniczych w Polsce. W ich miejsce 29 grudnia 1928 utworzono jedno państwowo-samorządowe przedsiębiorstwo o nazwie Linje Lotnicze LOT Sp. z o.o. Faktyczną działalność nowy podmiot rozpoczął 1 stycznia 1929, a jego bazę stanowiło lotnisko mokotowskie w Warszawie. Pierwszym dyrektorem PLL LOT został pilot mjr Tomasz Turbiak, od 1930 mjr Wacław Makowski, który pełnił tę funkcję do września 1939. Pierwszą flotę stanowiło 21 samolotów pasażerskich: 15 sztuk Junkersów F 13 i 6 sztuk Fokkerów F.VIIa/1m. Od 1 stycznia 1929 realizowano loty na pięciu trasach krajowych: Warszawa–Łódź–Poznań, Warszawa–Lwów, Warszawa–Katowice, Warszawa–Bydgoszcz, Katowice–Kraków oraz dwóch międzynarodowych: Gdańsk–Warszawa i Katowice–Brno–Wiedeń. 1 kwietnia 1930 uruchomiono trasę do Bukaresztu z lotniska mokotowskiego, a kolejnymi kierunkami były Ateny, Bejrut i Helsinki. W 1929 rozszerzono nazwę przedsiębiorstwa o przymiotnik „Polskie” oraz rozpisano konkurs na jego znak graficzny. Zwycięzcą został warszawski artysta plastyk Tadeusz Gronowski i jego projekt stylizowanego żurawia w locie wpisanego w koło, a w 1931 pojawił się on na stateczniku pionowym samolotów floty LOT-u, stając się logo polskiego przewoźnika lotniczego na długie lata. W 1930 PLL LOT przyjęto do Stowarzyszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA), nadając mu kod LO. Rok później LOT uruchomił linię wieloodcinkową Warszawa – Lwów – Czerniowce – Bukareszt. Pierwszymi samolotami polskiej produkcji eksploatowanymi przez LOT były PWS-24 i PWS-24 bis oraz RWD-5. Samoloty PWS były użytkowane w latach 1934–1938 w liczbie 5 sztuk, głównie na liniach krajowych. PLL LOT w 1930 utworzył Wydział Aerofotogrametryczny o nazwie “Fotolot”, kierownikiem został inż. Brunon Piasecki. Wydział wykonywał zdjęcia lotnicze z zastosowaniem technik fotogrametrycznych na zlecenie Ministerstwa Robót Publicznych. Jeden egzemplarz RWD-5 o znaku rejestracyjnym SP-LOT był eksploatowany w latach 1933–1936. W latach 1935 i 1936 do floty dołączono samoloty Douglas DC-2, Lockheed L-10-A Electra i Junkers Ju 52/3m. W latach 1938–1939 zakupiono samoloty Lockheed L-14-H Super Electra – w owym czasie najnowocześniejsze samoloty komunikacyjne na świecie. Plany uruchomienia lotów transatlantyckich powstały po zakupie samolotów Lockheed L-14, regularne loty samolotów planowano w roku 1940. Zakupione w USA samoloty Super zdemontowano i drogą morską dostarczano do Polski. Postanowiono jeden z egzemplarzy tego samolotu dostarczyć drogą lotniczą przez Atlantyk. 13 maja 1938 r. z lotniska fabrycznego w Los Angeles wystartowali na „Lockheedzie” dyrektor naczelny LOT-u mjr pil. Wacław Makowski (pierwszy pilot) i Zbigniew Wysiekierski (drugi pilot). Lot odbył się przez Kalifornię, Brazylię, do Natalu przez Atlantyk południowy, do Dakaru przez Afrykę i Niemcy do Warszawy. Był to pionierski przelot dwusilnikowego samolotu komunikacyjnego z wytwórni w USA w Warszawie zakończony 5 czerwca 1938 r., łączny czas przelotu wynosił 85 godzin ze średnią szybkością 292 km/h, a pokonana odległość wynosiła 24 850 km (11 godzin, 3070 km nad Atlantykiem). 26 kwietnia 1937 LOT uruchomił nową linię z Helsinek przez Warszawę, Ateny do Lyddy (Tel Awiw). W tym czasie było to najdłuższe lotnicze połączenie południkowe w Europie o długości 4300 km. Najdłuższy odcinek trasy z Warszawy wykonywany był w godzinach nocnych w ciągu 6 godzin (1674 km) z tylko jednym międzylądowaniem w Atenach. Uruchomienie takiego połączenia było znaczącym osiągnięciem wymagającym posiadania nowoczesnego sprzętu lotniczego i doświadczonego personelu lotniczego. Z rozszerzeniem siatki międzynarodowych połączeń było związane hasło reklamowe PLL LOT, „Granice polskości zakreśli zasięg polskich samolotów”. W 1939 LOT przedłuża linię Warszawa-Lydda do Bejrutu i otwiera nowe linie: 15 maja Warszawa-Gdynia-Kopenhaga, 14 czerwca Warszawa-Budapeszt-Belgrad oraz Budapeszt-Wenecja-Rzym. W sierpniu 1939 roku PLL LOT zatrudniał 694 wysoko wykwalifikowanych pracowników, w tym: 25 pilotów, 37 osób personelu latającego (nawigatorzy, mechanicy pokładowi) oraz 200 mechaników obsługi naziemnej. Sieć połączeń lotniczych LOT-u liczyła 10 200 km (w poprzednim roku 6285 km) i obejmowała 15 krajów. Flota liczyła 26 samolotów, w tym 18 komunikacyjnych, cztery fotogrametryczne i cztery specjalne, wykorzystywane jako łącznikowe i szkolne. W roku 1936 pilot PLL LOT Kazimierz Burzyński jako pierwszy osiągnął 1 milion km pokonanych na trasach lotniczych, a pilot Klemens Długaszewski w tym samym roku jako drugi osiągnął taką samą liczbę kilometrów. 15 czerwca 1939 Orderami Odrodzenia Polski zostali odznaczeni urzędnicy PLL „LOT”. Dyrekcja spółki mieściła się w Warszawie przy ul. Nowogrodzkiej 49, a informacja i punkt sprzedaży biletów w Alejach Jerozolimskich 35. W sierpniu 1939 PLL LOT dysponowały 26 samolotami pasażerskimi. === Po II wojnie światowej === Działalność LOT-u została zawieszona w czasie II wojny światowej. Loty krajowe wznowiono 1 kwietnia 1945, uruchamiając linię okrężną Warszawa-Łódź-Kraków-Rzeszów-Lublin-Warszawa. Pierwsze połączenie międzynarodowe uruchomiono 11 maja 1945 z Warszawy do Berlina (po otrzymaniu 9 samolotów Douglas DC-3 i 10 Lisunow Li-2), następne w lipcu z Warszawy do Paryża i Sztokholmu. Polskie Linie Lotnicze „LOT” na podstawie dekretu z 3 stycznia 1946 wznawiają działalność na podstawie ustawy (Dz.U.R.P. NR.3 poz. 21), uchwałą Rady Ministrów z 8 sierpnia 1946 został zatwierdzony statut przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Lotnicze „LOT”. W lipcu 1947 w skład floty włączono kolejne 5 samolotów typu SNCASE SE.161 Languedoc. Zarządzeniem Ministra Komunikacji z 30 września 1949 utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Polskie Linie Lotnicze „Lot” oraz osobnym zarządzeniem MK z tego dnia nadano statut przedsiębiorstwa. W ramach swojej działalności LOT prowadził także usługi lotnicze w zakresie opylania lasów przeciwko szkodnikom leśnym 1948 wykonał samolotami Li-2. W 1952 r. wykonano usługi agrolotnicze dla rolnictwa (zwalczanie stonki ziemniaczanej, 20 tys. ha). W tym celu zakupiono 14 samolotów Piper Cub od Aeroklubu Polskiego które zostały przerobione w warsztatach LOT-u na samoloty rolnicze. Po wykorzystaniu tych samolotów w 1953 10 skasowano, a 4 przekazano aeroklubom. Samoloty LOT-u wykonywały także loty fotogrametryczne dla celów kartograficznych, W 1961 PLL LOT podpisała umowę wynajmu samolotu PZL MD-12P zaprojektowanego przez WSK-Okęcie. Prototyp SP-PBD, wersja pasażerska wynajęta przez PLL LOT wykonywała ramach testów eksploatacyjnych i oceny przydatności 120 regularnych lotów pasażerskich na trasie Warszawa – Rzeszów – Warszawa. Samolot miał dobre osiągi i niskie koszty w eksploatacji, jednak z powodu katastrofy pierwszego prototypu (SP-PAL), pomimo dalszych prac rozwojowych nad konstrukcją samolotu PLL LOT nie podjął się zakupu. Następnie we flocie LOT-u znalazły się samoloty: Iljuszyn Ił-12B – w kwietniu 1949 Iljuszyn Ił-14 – w czerwcu 1955 Convair CV-240 – w październiku 1957 Iljuszyn Ił-18 – w marcu 1961 Vickers Viscount – w listopadzie 1962 Antonow An-24 – w kwietniu 1966 Tupolew Tu-134 – w listopadzie 1968 Iljuszyn Ił-62 – w marcu 1972; po wprowadzeniu wersji zmodernizowanej Ił-62M zastąpiono dotychczas eksploatowane samoloty nową wersją, pozostawiając stronie radzieckiej w rozliczeniu używane samoloty. Tupolew Tu-154 – w maju 1985 Wprowadzenie samolotów Ił-62 i Ił-62M pozwoliło na uruchomienie pierwszych lotów transatlantyckich do Montrealu w maju 1972, a regularnej linii z Warszawy do Nowego Jorku – w kwietniu 1973. W maju 1973 rozpoczęto połączenia do Tokio. Stan wojenny silnie wpłynął na pracę PLL LOT. Przejściowe zamknięcie połączeń transatlantyckich i niektórych europejskich sprawiło, że w 1982 długość linii PLL LOT zmniejszyła się o 1/3, a liczba pasażerów o połowę. Od 1985 odtwarzano połączenia z Ameryką Północną i uruchamiano nowe oraz rozwijano loty na Daleki Wschód. Przewozy lotnicze dopiero w 1987 przekroczyły poziom z początku lat 80. === Po 1989 === Wymiana floty z samolotów radzieckich na amerykańskie rozpoczęła się w późnych latach 80. XX wieku. Ostatnie dwa zamówione wcześniej samoloty Tupolewa Tu-154M wcielono do floty w 1990 i 1991. W kwietniu 1989 zakupiono amerykańskie samoloty firmy Boeing. Były to Boeingi 767-200ER, a w 1990 Boeing 767-300ER. Następnie w sierpniu 1991 zakupiono samoloty francusko-włoskiej firmy ATR typu ATR 72-200 i kolejne samoloty Boeinga: Boeing 737-500 w grudniu 1992 i Boeing 737-400 w kwietniu 1993. W listopadzie 1992 LOT stał się spółką akcyjną. W 1999 LOT rozpoczął eksploatację brazylijskich samolotów Embraer 145, w marcu 2004 Embraer 170, a w maju 2006 Embraer 175. 8 czerwca 2010 Ministerstwo Obrony Narodowej wyczarterowało od PLL LOT dwa Embraery 175 do obsługi lotów najważniejszych osób w państwie. Umowa, odnowiona w 2013, miała obowiązywać do końca roku 2017 z możliwością przedłużenia lub skrócenia. 26 października 2003 roku LOT dołączył do sojuszu lotniczego Star Alliance, stając się jego 14. członkiem. Do PLL LOT należał polski przewoźnik niskobudżetowy Centralwings (kod linii IATA: C0 / kod linii ICAO: CLW), założony w 2004. Premierowy lot linii lotniczych Centralwings odbył się 1 lutego 2005 na trasi