## Wstęp Asia Argento, właśc. Aria Maria Vittoria Rossa Argento, należy do najbardziej rozpoznawalnych i kontrowersyjnych postaci współczesnego kina włoskiego oraz międzynarodowego. Od debiutu w połowie lat 80. XX wieku stopniowo przekształcała się z dziecięcej aktorki w dojrzałą artystkę, reżyserkę i scenarzystkę o wyraźnym, transgresyjnym stylu jej twórczości. Kariera Argento charakteryzuje się nieustannym balansowaniem między kinem autorskim a gatunkowym, co odziedziczyła po rodzinnej tradycji specjalizującej się w filmach grozy. Oprócz aktorstwa, Argento z sukcesami realizuje się jako reżyserka teledysków, autorka książek oraz wykonawczyni muzyki elektronicznej. Jej wpływ na kulturę popularną oraz zaangażowanie społeczne, szczególnie w kontekście ruchu #MeToo, uczyniły ją ikoną pokolenia. ## Dzieciństwo i pochodzenie artystyczne Asia Argento przyszła na świat 20 września 1975 roku w Rzymie, w sercu włoskiej stolicy kina. Jej rodzicami są Dario Argento, jeden z najważniejszych reżyserów w historii europejskiego horroru (twórca m.in. *Głębokiej czerwieni* i *Ciemności*), oraz Daria Nicolodi, utalentowana aktorka i scenarzystka. Dziewczynka wychowana była w otoczeniu planów filmowych, scenariuszy i artystycznej bohemy. Ojciec czytał jej do snu scenariusze własnych, często krwawych produkcji. W wieku sześciu lat otrzymała „prezent” w postaci możliwości obejrzenia filmu *Duch* Richarda Donnera. Środowisko to silnie wpłynęło na jej późniejszy wybory artystyczne i postrzeganie ciała oraz przemocy. W okresie dojrzewania Argento buntowała się przeciwko konwencjom. Goliła głowę, nosiła męskie ubrania, a między 14. a 17. rokiem życia pokryła większość ciała tatuażami, w tym pamiętającym jej tragicznie zmarłą przyrodnią siostrę Annę Ceroli. Z powodu głębokiej introwersji szukała ukojenia w literaturze, zachwycając się mrocznymi dziełami Fiodora Dostojewskiego i Charles’a Baudelaire’a. Fascynowała się także kinem Romana Polańskiego, co z czasem przełożyło się na jej wrażliwość reżyserską. ## Debiut i droga do sławy (lata 80.)\n Kariera filmowa Asii Argento rozpoczęła się wyjątkowo wcześnie. W 1985 roku, w wieku dziewięciu lat, zadebiutowała w miniserialu *Sogni e bisogni* w reżyserii Sergio Cittiego. Rok później pojawiła się w kultowym horrorze *Demony 2* (*Dèmoni 2... L'incubo ritorna*), do którego scenariusz współtworzył jej ojciec. Przełom nastąpił w 1988 roku, gdy wcieliła się w główną rolę Martiny w debiucie reżyserskim Cristiny Comencini, *Zoo*. Za ten występ otrzymała prestiżową włoską nagrodę Ciakd’Oro, uznawaną za lokalny odpowiednik Złotego Globu. Pod koniec dekady Argento udowodniła swoją wszechstronność, grając w thrillerze psychologicznym *Czerwony łobuz* Nanniego Morettiego oraz horrore *Kościół* Michele Soaviego. ## Lata 90.: Przełom artystyczny i nagrody Rok 1992 zaznaczył się w karierze Argento wydarzeniem przełomowym. W filmie *Przyjaciółki od serca* Michele Placido zagrała złożoną, wielowymiarową postać ofiary napaści seksualnej. Rola ta, prezentowana na 45. MFF w Cannes, pozwoliła jej definitywnie zerwać z wizerunkiem zbuntowanej nastolatki i stać się poważną aktorką dramatu psychologicznego. W kolejnych latach wielokrotnie współpracowała z ojcem, m.in. w *Urazach* (1993) i *Zespole Stendhala* (1996), gdzie wcieliła się w policjantkę cierpiącą na tytułowy zespół. Lata 90. przyniosły również najwyższe krajowe wyróżnienia. W 1994 roku oraz ponownie w 1997 roku Argento została uhonorowana nagrodą David di Donatello (włoskim odpowiednikiem Oscara) dla najlepszej aktorki. Druga statuetka trafiła do niej za występ w *Towarzyszce podróży* Petera Del Monte, który równocześnie przyniósł jej nagrodę Grolla d'oro. Okres ten zaowocował także debiutem reżyserskim: w 1994 roku wyreżyserowała, zagrała oraz współtworzyła scenariusz do epizodu *Prospettive* filmu zbiorowego *De Generazione*. ## Kariera międzynarodowa i reżyseria Na przełomie milenium Argento zdecydowała się na podbój Hollywood. W 1998 roku pojawiła się w horrorze *Upiór w operze* ojca oraz dwóch produkcjach anglojęzycznych: *New Rose Hotel* Abla Ferrary i *B. Monkey* Michaela Radforda. Jednak prawdziwy, masowy rozgłos przyniósł jej udział w filmie akcji *xXx* (2002) Roba Cohena u boku Vina Diesela. Rola tajemniczej terrorystki Jeleny sprawiła, że trafiła na listy największych gwiazd kina akcji, choć sama wielokrotnie wyrażała niechęć do bycia zaszufladkowaną jako „seksbomba”. W odpowiedzi odrzucała liczne propozycje powtórek tego schematu. Jako reżyserka zrealizowała kilka znaczących projektów. Pełnometrażowy debiut *Scarlet Diva* (2000) to autobiograficzne studium aktorki niszczącej własne życie, które zdobyło nagrodę na Williamsburg Film Festival w Nowym Jorku. Później zrealizowała głośny, mroczny *The Heart Is Deceitful Above All Things* (2004) oraz *Incompresa* (2014). Zaangażowanie artystyczne Argento wykracza daleko poza kadr. Od lat 90. publikuje opowiadania w magazynach takich jak *L'Espresso* czy *Il Messaggero*, a w 1999 wydała powieść *I Love You Kirk*. W 2008 roku użyczyła głosu głównym bohaterkom włoskiej wersji gry *Mirror's Edge*. Jej działalność muzyczna zaowocowała solowym albumem *Total Entropy* (2013) oraz współpracą z grupami Marilyn Manson, Placebo i Loredana Berté przy okazji reżyserii teledysków. ## Życie prywatne Życie prywatne aktorki często gościło na pierwszych stronach gazet. W 2001 roku urodziła córkę Annę Lou, której ojcem jest Marco „Morgan” Castoldi z zespołu Bluvertigo. 27 sierpnia 2008 roku w Arezzo wyszła za mąż za reżysera Michele Civettę. Para doczekała się syna Nicolai Giovanni, lecz w 2013 roku doszło do rozwodu. W lutym 2017 roku media potwierdziły związek Argento z amerykańskim kucharzem i podróżnikiem Anthonym Bourdainem. Para oficjalnie potwierdziła relację w maju 2017 roku. Związek ten trwał do momentu samobójczej śmierci Bourdaina w czerwcu 2018 roku. ## Kontrowersje, ruch #MeToo i oskarżenia wzajemne W październiku 2017 roku Asia Argento jako jedna z pierwszych publicznych oskarżyła Harveya Weinsteina o napaść seksualną, do której miało dojść w 1997 roku w hotelu na Lazurowym Wybrzeżu. Jej zeznania opublikowane w *The New Yorkerze* stały się kamieniem milowym ruchu #MeToo we Włoszech, choć wzbudziły też falę krytyki w ojczyźnie z powodu niejednoznacznych relacji z Weinsteinem w latach kolejnych. Argento przeniosła się wówczas do Niemiec, chroniąc się przed nagonką medialną. W sierpniu 2018 roku, w odpowiedzi na oskarżenia Weinsteina, na jaw wyszła sprawa aktora Jimmy’ego Bennetta. Bennett oskarżył Argento o napaść seksualną w 2013 roku, gdy był 17-latkiem. Argento początkowo zaprzeczyła kontaktom seksualnym, lecz późniejsze media opublikowały fragmenty rozmów i zdjęć wskazujących na związek. W odpowiedzi prawnik Argento przyznał do zaistniałego kontaktu, ale twierdził, że to aktorka została wpłata w sprawę z przyczyn finansowych. Sprawa doprowadziła do jej zwolnienia z funkcji jurora w włoskim *The X Factor* i czasowego wycofania się z życia publicznego. Wydarzenie to wstrząsnęło światem rozrywki, stając się przedmiotem dyskusji o podwójnych standardach moralnych, traumie ofiar i mechanizmach opłacania milczenia. ## Dziedzictwo i znaczenie kulturowe Asia Argento pozostaje postacią wykraczającą poza ramy tradycyjnego aktorstwa. Jej filmografia odzwierciedla ewolucję kina europejskiego na przełomie wieków, łącząca estetykę giallo z psychologicznym realizmem. Jako reżyserka wprowadziła do głównego nurtu feministyczne wątki dotyczące przemocy, tożsamości i kobiecej seksualności. Jej wpływ na ruch #MeToo w Europie jest niezaprzeczalny, choć jej własne doświadczenia z oskarżeniami stanowią złożony przypadek etyczny dyskutowany przez socjologów i krytyków filmowych. Mimo kontrowersji, jej wkład w kulturę masową, muzykę i literaturę pozostaje znaczący, utrwalając jej status ikony niezależnej i niepokornej sztuki. ## Wybrane nagrody i wyróżnienia | Rok | Nagroda | Kategoria | Produkcja | Wynik | |---|---|---|---|---| | 1994 | David di Donatello | Najlepsza aktorka | *Perdiamoci di vista!* | **Nagroda** | | 1994 | Grolla d'oro | Najlepsza aktorka | *Królowa Margot* | **Nagroda** | | 1997 | David di Donatello | Najlepsza aktorka | *Towarzyszka podróży* | **Nagroda** | | 2000 | Williamsburg FF | Nagroda Specjalna | *Scarlet Diva* | **Nagroda** | | 2009 | MFF w Cannes | Przewodnicząca Konkursu Officiel | *Członek jury* | - |