Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (ang. European Union Aviation Safety Agency, EASA) – agencja Unii Europejskiej z siedzibą w Kolonii, odpowiedzialna za bezpieczeństwo lotnicze w Europie. Wizją agencji jest „jeszcze bezpieczniejsze i bardziej ekologiczne lotnictwo cywilne” (ang. Even safer and greener civil aviation), a misją „zapewnienie bezpiecznej podróży lotniczej dla mieszkańców Unii Europejskiej w Europie i na świecie” (ang. Our mission is to provide safe air travel for EU citizens in Europe and worldwide). Agencja ma osobowość prawną. == Podstawa prawna == Obecną podstawą prawną działalności EASA jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 z dnia 4 lipca 2018 r. w sprawie wspólnych zasad w dziedzinie lotnictwa cywilnego i utworzenia Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego oraz zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2111/2005, (WE) nr 1008/2008, (UE) nr 996/2010, (UE) nr 376/2014 i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/30/UE i 2014/53/UE, a także uchylającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 552/2004 i (WE) nr 216/2008 i rozporządzenie Rady (EWG) nr 3922/91. Rozporządzenie reguluje określone zagadnienia lotnictwa cywilnego, a także konstytuuje powstanie EASA. Skupia się ono na: zarządzaniu bezpieczeństwem w lotnictwie, certyfikacji zdatności do lotu i wymogów ochrony środowiska, załogach powietrznych, operacjach powietrznych, lotniskach, kontroli ruchu lotniczego (ang. Air Traffic Control, ATM) oraz służbach żeglugi powietrznej (ang. Air Navigation Services, ANS), statkach powietrznych używanych przez operatora z państwa trzeciego, wlatujących, będących lub wylatujących z przestrzeni Unii Europejskiej. Celem aktu było nie tylko rozszerzenie zakresu działalności EASA, lecz wypełnienie luk prawnych i doprecyzowanie niespójności powstałych w poprzednich regulacjach przyjętych poprzez EASA, dotyczących bezpieczeństwa lotniczego oraz działalności samej agencji. Rozporządzenie reguluje także zagadnienia, które nie są związane bezpośrednio z bezpieczeństwem lotniczym, lecz są z nim bezpośrednio związane, takie jak ochrona lotnictwa (ang. aviation security), ochrona środowiska oraz interoperacyjność. Rozporządzenie jest uzupełniane przez inne akty Unii Europejskiej, takie jak: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im; Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zgłaszania i analizy zdarzeń w lotnictwie cywilnym oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych; Rozporządzenie (WE) nr 2111/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia wspólnotowego wykazu przewoźników lotniczych podlegających zakazowi wykonywania przewozów w ramach Wspólnoty i informowania pasażerów korzystających z transportu lotniczego o tożsamości przewoźnika lotniczego wykonującego przewóz. == Historia Agencji == Agencja została powołana 15 lipca 2002 r. na mocy rozporządzenia (WE) nr 1592/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie wspólnych zasad w zakresie lotnictwa cywilnego i utworzenia Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Transportu Lotniczego, dokładniej rozdziału III. Pierwotnie nosiła nazwę Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego (ang. European Aviation Safety Agency), która została zmieniona wraz z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139, jednakże nadal powszechnie używa się skrótu EASA, a nie EUASA. Przed powstaniem EASA w 2002 r., każde z państw członkowskich było odpowiedzialne we własnym zakresie za zasady bezpieczeństwa w lotnictwie cywilnym. Jedynie kwestie dotyczące zdatności do lotu oraz konserwacji zostały uregulowane przez Europejską Wspólnotę Gospodarczą. W ramach Joint Aviation Authorities (JAA) podjęto próby ujednolicenia przepisów, co jednak nie przyniosło pożądanych skutków. Pojawiły się problemy przy interpretacji nowych regulacji, co zmniejszyło ich efektywność. Generowało to także koszty potrzebne do ich przestrzegania. JAA samo w sobie nie było organem regulacyjnym, a tworzenie nowych regulacji odbywało się poprzez państwa członkowskie. Wraz z rozpoczęciem swojej działalności 28 września 2003 r., EASA przejęła większość kompetencji JAA w krajach, które stały się członkami EASA – dotyczyły one m.in. certyfikacji statków związanej z bezpieczeństwem i ochroną środowiska, silników oraz części. Agencja osiągnęła swoją pełną funkcjonalność w 2008 r. po przejęciu wszystkich funkcji JAA. W lipcu 2009 r. JAA zostało rozwiązane. Jedyną pozostałością po tej organizacji jest Joint Aviation Authorities Traning Organisation (JAATO), która powstała z biura odpowiedzialnego za szkolenia. == Cele i działania == Do celów Agencji należy: ustanowienie i utrzymanie wysokiego, ujednoliconego poziomu bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego w Europie; zapewnienie wysokiego, ujednoliconego poziomu ochrony środowiska; ułatwienie swobodnego przepływu osób, towarów i usług; promowanie rentowności w procesie legislacyjnym i procesie certyfikacji oraz unikanie powielania działań na szczeblu krajowym i europejskim; udzielanie pomocy państwom członkowskim w wypełnianiu ich zobowiązań wynikających z Konwencji chicagowskiej przez stworzenie podstawy wspólnej interpretacji i ujednoliconego wykonywania postanowień tej konwencji; propagowanie poglądów Unii w zakresie norm i przepisów bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego na całym świecie przez ustanowienie odpowiedniej współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi; zapewnienie równych reguł gry wszystkim uczestnikom wewnętrznego rynku lotniczego. Agencja rozwija know-how na wszystkich polach bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego, aby pomóc instytucjom unijnym w opracowaniu prawodawstwa i wdrożeniu reguł odnoszących się do nadzorowania wyrobów lotniczych, jak również organizacji i personelu zaangażowanego w ich działanie na wszystkich związanych z tym polach. Jako pierwszy krok, rozporządzenie określające działania Agencji ustanawia bazę dla działań Unii w odniesieniu do certyfikacji wyrobów lotniczych oraz organizacji i personelu zaangażowanego w ich projektowanie, produkcję i obsługę. Komisja Europejska, wspierana przez Agencję, proponuje niezbędne poprawki do rozporządzenia, aby rozszerzyć jej kompetencje na wszystkie inne obszary bezpieczeństwa lotniczego. Agencja dysponuje również niezbędnymi prerogatywami w podejmowaniu działań tam, gdzie wspólne działania są bardziej efektywne niż indywidualne działania krajów członkowskich, zwłaszcza w sferze certyfikacji wyrobów lotniczych. Pomaga ona Komisji Europejskiej w monitorowaniu procesu wdrażania niezbędnych przedsięwzięć dotyczących bezpieczeństwa, udziela pomocy w kontaktach i negocjacjach z władzami lotniczymi krajów trzecich i organizacji międzynarodowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo lotnictwa cywilnego i ochronę środowiska. Pomaga wreszcie całej Unii i jej krajom członkowskim w ich współpracy z krajami trzecimi. Aby mieć pewność, że decyzje dotyczące kwestii bezpieczeństwa są wolne od politycznych wpływów, decyzje muszą być podejmowane przez neutralnych i niezależnych decydentów wyposażonych w niezbędne uprawnienia. Dlatego właśnie decyzje są podejmowane przez dyrektora wykonawczego, pod kontrolą ciał doradczych. Bezpieczeństwo nie kończy się na granicach Unii Europejskiej – regulacja zezwala na stowarzyszanie wszystkich krajów powiązanych rozmaitymi więzami politycznymi czy gospodarczymi z krajami wspólnotowymi za pomocą umów, dzięki którym mogą one wdrażać wspólnotowe regulacje dotyczące transportu lotniczego. == Struktura == EASA tworzona jest przez następujące organy: Dyrektor wykonawczy, Zarząd (zwany również Radą Zarządzającą; ang. EASA Management Board), Komisja Odwoławcza, Dyrekcja wykonawcza i 4 dyrekcje jej podległe. === Dyrektor wykonawczy === 1 września 2023 obowiązki dyrektora wykonawczego objął Luc Tytgat. Od 1 września 2013 do 1 września 2023 stanowisko dyrektora wykonawczego EASA sprawował Patrick Ky. Jego poprzednikiem i zarazem pierwszym dyrektorem agencji był Patrick Goudou. Dyrektor wykonawczy zarządza Agencją i jest jej przedstawicielem prawnym. Bez uszczerbku dla uprawnień Komisji i Zarządu, dyrektor wykonawczy musi być niezależny w wykonywaniu swoich obowiązków i nie może zwracać się o instrukcje do jakiegokolwiek rządu lub innego organu ani nie może przyjmować instrukcji od jakiegokolwiek rządu lub innego organu. Do jego obowiązków należy m.in. podejmowanie decyzji w sprawie dochodzeń, inspekcji i innych działań monitorujących, wdrażanie decyzji przyjętych przez zarząd, opracowywanie oraz wdrażanie dokumentu programowego po przedłożeniu go do zatwierdzenia komisji, przygotowanie europejskiego planu bezpieczeństwa lotniczego i jego kolejnych aktualizacji wraz z opracowywaniem sprawozdań z jego realizacji, bieżące kierowanie Agencją, podejmowanie wszystkich decyzji w sprawie utworzenia struktur wewnętrznych Agencji, przyjmowanie zasad zapobiegania konfliktom interesów i zarządzania nimi w odniesieniu do członków grup roboczych i grup ekspertów oraz innych członków personelu. Dyrektor jest mianowany przez Zarząd, a jego kadencja trwa 5 lat z możliwym przedłużeniem sprawowania tego stanowiska. Przed upływem tego okresu Komisja Europejska przeprowadza ocenę, w której uwzględnia się wyniki pracy dyrektora wykonawczego oraz zadania i wyzwania stojące przed Agencją w przyszłości. Zarząd, działając na wniosek Komisji, która uwzględnia ocenę, może przedłużyć kadencję dyrektora wykonawczego jednokrotnie na okres nie dłuższy niż pięć lat. Dyrektor wykonawczy, którego kadencja została przedłużona, nie może brać udziału w kolejnej procedurze wyboru na to samo stanowisko po zakończeniu całego okresu pełnienia swojej funkcji. Dyrektor wykonawczy może zostać odwołany ze stanowiska jedynie decyzją za