# Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS) Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS, ang. European Union Emissions Trading System), znany także jako "wspólnotowy rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla (CO2)" lub system ETS, jest kluczowym instrumentem polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Jest to system handlu emisjami, mający na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w sposób efektywny kosztowo. ## Historia Inspiracją dla EU ETS były zapisy Protokołu z Kioto z 1997 roku, który wprowadził mechanizmy elastyczne, w tym handel emisjami, jako sposób na redukcję emisji gazów cieplarnianych. Mimo że Stany Zjednoczone nie ratyfikowały Protokołu z Kioto, to w USA powstały pierwsze systemy handlu emisjami, w tym Chicago Climate Exchange (CCX), zainicjowany przez Richarda L. Sandora. System CCX, choć dobrowolny, stał się modelem dla Komisji Europejskiej, która w 2003 roku przyjęła dyrektywę 2003/87/WE, tworzącą EU ETS. Unia Europejska stała się jedynym obszarem na świecie, gdzie wprowadzono obowiązkowy system handlu emisjami na tak dużą skalę. ## Założenia i funkcjonowanie EU ETS EU ETS opiera się na zasadzie "cap and trade" (limit i handel). Oznacza to, że ustalany jest limit (cap) ogólnej ilości emisji, które mogą zostać wyemitowane przez objęte systemem instalacje. Firmy otrzymują lub kupują uprawnienia do emisji (EUA – European Union Allowances), które reprezentują prawo do emisji jednej tony CO2. Firmy, które emitują mniej niż posiadają uprawnień, mogą je sprzedawać firmom, które emitują więcej. System ETS obejmuje: * Produkcję energii elektrycznej i ciepła * Przemysł energochłonny (np. rafinerie, huty żelaza i stali, cementownie, fabryki papieru) * Lotnictwo (od 2012 roku) Uprawnienia do emisji są przydzielane na aukcjach organizowanych przez państwa członkowskie UE oraz przez bezpłatne przydziały dla sektorów narażonych na ucieczkę emisji (carbon leakage). Handel uprawnieniami odbywa się na giełdach, takich jak ICE w Londynie i EEX w Lipsku. W Polsce rejestr uprawnień prowadzi Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE). ## Etapy rozwoju EU ETS EU ETS przeszedł kilka etapów rozwoju: * **I faza (2005-2007):** Obejmowała około 12 tys. instalacji, odpowiadających za 40% emisji CO2 w UE. Dotyczyła głównie wytwarzania energii elektrycznej, produkcji i przetwórstwa metali, przemysłu mineralnego i papierniczego. * **II faza (2008-2012):** Rozszerzono zakres systemu o Norwegię, Islandię i Liechtenstein. Wprowadzono możliwość wykorzystania uprawnień z mechanizmów ONZ, takich jak CDM i JI. * **III faza (2013-2020):** Wprowadzono aukcje jako główną metodę przydziału uprawnień oraz roczny współczynnik redukcyjny (1,74%), mający zapewnić redukcję emisji o 20% do 2020 roku. * **IV faza (2021-2030):** Zwiększono cel redukcji emisji do 43% w stosunku do 2005 roku. Wprowadzono Mechanizm Rezerwy Rynkowej (MSR), mający na celu stabilizację cen uprawnień. ## Kontrowersje i wyzwania EU ETS od początku budził kontrowersje. W 2009 roku Europol informował o oszustwach podatkowych związanych z handlem emisjami. Ujawniono przypadki uruchamiania zakładów produkujących gazy cieplarniane tylko po to, by uzyskać uprawnienia do emisji. Niektóre banki, takie jak Deutsche Bank, były oskarżane o oszustwa podatkowe związane z handlem emisjami. Krytycy wskazują również na to, że EU ETS jest kosztowny dla gospodarki i ma ograniczony wpływ na ograniczenie emisji CO2. Według UBS, koszt ETS dla europejskiej gospodarki wyniósł do tej pory 287 miliardów dolarów, a jego wpływ na ograniczenie emisji CO2 był „bliski zeru”. ## Korzyści Przychody z handlu uprawnieniami ETS w latach 2013-2025 zasiliły budżety państw członkowskich kwotą 198,3 mld EUR, fundusz modernizacyjny w kwocie 27,6 mld EUR, fundusz innowacyjności w kwocie 13,4 mld EUR, fundusz społeczno-klimatyczny (SFK) kwotą 3,7 mld EUR oraz Krajowy Plan Odbudowy REPowerEU kwotą 14,8 mld EUR. ## Przyszłość EU ETS Przyszłość EU ETS zależy od decyzji politycznych i rozwoju technologicznego. Planowane jest dalsze zaostrzanie celów redukcji emisji i rozszerzanie zakresu systemu o nowe sektory gospodarki. Istotne będzie również zapewnienie integralności systemu i zapobieganie oszustwom. ## Porządek prawny EU ETS * Dyrektywa 2003/87/WE ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie * Dyrektywa 2009/29/WE nowelizująca dyrektywę 2003/87/WE * Rozporządzenia Komisji Europejskiej dotyczące aukcji uprawnień do emisji EU ETS jest dynamicznym systemem, który ewoluuje w odpowiedzi na wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi. Jego dalszy rozwój będzie miał kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych Unii Europejskiej. ## Podsumowanie Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS) jest jednym z najważniejszych instrumentów polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Mimo kontrowersji i wyzwań, system ten odgrywa istotną rolę w redukcji emisji gazów cieplarnianych i transformacji gospodarki w kierunku niskoemisyjnej przyszłości.