Europejski System Handlu Emisjami (EU ETS, ang. European Union Emissions Trading System) – znany także jako „wspólnotowy rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla (CO2)” lub system ETS. Jest pierwszym, do 2017 r. największym a obecnie drugim największym po Chinach systemem handlu emisjami CO2 na świecie. Przychody z handlu uprawnieniami ETS w latach 2013-2025 zasiliły budżety państw członkowskich kwotą 198,3 mld EUR, fundusz modernizacyjny w kwocie 27,6 mld EUR, fundusz innowacyjności w kwocie 13,4 mld EUR, fundusz społeczno-klimatyczny (SFK) kwotą 3,7 mld EUR oraz Krajowy Plan Odbudowy REPowerEU kwotą 14,8 mld EUR. EU ETS jest jedynym rynkiem emisji CO2 opartym na wiążącym krajowym i regionalnym ustawodawstwie (dyrektywa ETS Unii Europejskiej). Od reformy strukturalnej dyrektywy ETS, przyjętej w Pakiecie Energetyczno-Klimatycznym 12 grudnia 2008 przez kraje Unii Europejskiej, obowiązuje zakup uprawnień do emisji CO2 (EUA) na giełdzie przez firmy przemysłu energochłonnego i wytwarzania energii elektrycznej po wykorzystaniu przyznanej puli uprawnień przyznanym Państwom Członkowskim UE. Od 2012, handel uprawnieniami do emisjami CO2 (EUA) odbywa się głównie na giełdzie ICE w Londynie i EEX w Lipsku. Unia Europejska, jak i Państwa Członkowskie wprowadzają nowe uprawnienia na rynek emisji CO2 przez aukcje na giełdach ICE i EEX na podstawie rozporządzeń przyjętych przez Komisję Europejską. W Polsce rejestr uprawnień do emisji CO2 jest prowadzony przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE), podlegający Ministrowi Klimatu i Środowiska. == Historia == Handel emisjami dwutlenku węgla opiera się na zapisach w przyjętym w 1997 roku Protokole z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), jak i corocznych konferencji klimatycznych państw-stron, Conference of the Parties, (COP) do Ramowej Konwencji UNFCCC. Międzynarodowy traktat wszedł w życie 16 lutego 2005 roku, trzy miesiące po ratyfikowaniu go przez Rosję 4 listopada 2004. Pomimo iż Stany Zjednoczone nigdy nie ratyfikowały Protokołu z Kioto, to w USA został zaprojektowany pierwszy system handlu uprawnień do emisji CO2 i powstała pierwsza giełda handlu emisjami w Chicago (CCX). Richard L. Sandor jest znany w Stanach Zjednoczonych jako twórca rynku futures i systemu handlu emisjami CO2. Dzięki niemu powstała Chicago Climate Exchange (CCX), pierwsza na świecie giełda CO2. Projekt CCX powstał ze wsparciem 1,1 mln USD od Joyce Foundation w Chicago. Barack Obama, wtedy senator z Chicago i członek rady Joyce Foundation pomógł zatwierdzić granty fundacji które uruchomiły giełdę. W 2003 r., giełda została uruchomiona. Firmy emitujące CO2, w ramach public relations CSR, dobrowolnie zobowiązały się do zredukowania emisji o 6% w ciągu 6 lat. 14 firm założycielskich, w tym DuPont, Ford i Motorolla rozpoczęły handel. Według Sandora, globalny rynek handlu emisjami był warty 10 bilionów dolarów amerykańskich. Po upadku projektu ustawy Waxman-Markey w amerykańskim Senacie w 2009, która miała wprowadzić handel emisjami podobny do EU ETS, Senator Graham w marcu 2010 ogłosił, że „schemat walki z globalnym ociepleniem przez cap-and-trade jest oficjalnie martwy”. Po upadku propozycji ustawy, notowania na CCX spadły do kilku centów a sama giełda została sprzedana Londyńskiej spółce należącej do amerykańskiej korporacji IntercontinentalExchange (ICE) w 2010 roku. Zaprojektowany w USA system handlu emisjami CO2 stał się wzorem dla Komisji Europejskiej, która zaproponowała opartą na nim dyrektywę 2003/87/WE wprowadzającą handel emisjami dwutlenku węgla Emission Trading Scheme (ETS) w Unii Europejskiej. Unia Europejska jest jedyną grupą państw na świecie, które wprowadziły na tak dużą skalę obowiązkowy system handlu emisjami CO2. Według banku UBS, koszt ETS dla europejskiej gospodarki wyniósł do tej pory 287 miliardów dolarów, a jego wpływ na ograniczenie emisji CO2 był „bliski zeru”. == Kontrowersje == W 2009 roku Europol poinformował o rosnącej skali oszustw podatkowych, które w niektórych krajach mogą sięgać 90% wartości wszystkich wymienianych emisji. W 2010 roku ujawniono, że w ciągu ostatnich dwóch lat grupy przestępcze zarobiły w ten sposób ponad 7 mld euro. Pod koniec 2010 roku Komisja Europejska zapowiedziała również przygotowanie regulacji, która ukróci trwający co najmniej do 2008 roku proceder uruchamiania zagranicznych zakładów produkujących inny gaz cieplarniany HFC-23 wyłącznie w celu ich zamknięcia i uzyskania w ten sposób pakietów uprawnień o emisji o znacznej wartości rynkowej. W 2012 roku, niemiecka prokuratura aresztowała kilkunastu pracowników Deutsche Bank w sprawie oszustw podatków związanych z handlem emisjami. Jürgen Fitschen, wiceprezes i CFO Deutsche Bank otrzymał zarzuty o oszustwa związane z handlem CO2 o wartości kilkuset milionów euro. == Porządek Prawny ETS == 19 czerwca 2014 – Komisja Europejska w imieniu 28 Państw Członkowskich kończy negocjacje z Islandią ws. przygotowań do wspólnego podpisania i ratyfikacji przedłużonego do 31 grudnia 2020 przez UE protokołu (Kioto) do UNFCCC, który przestał obowiązywać 31 grudnia 2012. 1 stycznia 2013 – implementacja 2003/87/WE po reformie strukturalnej przez dyrektywę 2009/29/WE przyjętej 12 grudnia 2008 i rozpoczęcie handlu emisjami z obowiązkiem zakupu uprawnień przez cały sektor energii elektrycznej i przemysł energochłonny 31 grudnia 2012 – Protokół z Kioto wygasa, jedynie kraje Unii Europejskiej (i Islandia, Liechtenstein, Monaco, Szwajcaria, Norwegia) przedłużają swoje zobowiązania do redukcji emisji CO2 i ważność Traktatu ONZ do 31 grudnia 2020 podczas Konferencji Stron Ramowej Konwencji (COP 18) w Ad-Dausze 23 kwietnia 2009 – dyrektywa 2009/29/WE nowelizująca 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych 11 marca 2009 – Rozporządzenie 219/2009 dostosowujące do decyzji Rady 1999/468/WE niektóre akty podlegające procedurze, o której mowa w art. 251 Traktatu, w zakresie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą 19 listopada 2008 – dyrektywa 2008/101/WE zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu uwzględnienia działalności lotniczej w systemie handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie 13 listopada 2004 – nowelizacja dyrektywy handlu emisjami 2003/87/WE (ETS) uzupełniając uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto 13 października 2003 – 2003/87/WE – Dyrektywa ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE 18 lipca 2003 – COM(2003)463 – Opinia Komisji ws. poprawek Parlamentu do stanowiska Rady dot. dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami 20 czerwca 2003 – COM(2003)364 – Komunikat Komisji Europejskiej ws. stanowiska Rady o przyjęciu dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami 18 marca 2003 – Stanowiska Rady Europejskiej 28/2003 ws. przyjęcia dyrektywy ustanawiającej system handlu emisjami 9 grudnia 2002 – Sprawozdanie Komisji dot. Decyzji Rady 93/389/EEC zmienionej przez Decyzję 99/296/EC ws. mechanizmu monitorowania emisji we Wspólnocie 27 listopada 2002 – COM(2002)680 – Propozycja dyrektywy ustanawiając system handlu emisjami i nowelizując dyrektywę 96/61/WE o zrównoważonym rozwoju 25 kwietnia 2002 – Decyzja Rady 2002/358/EC dot. przyjęcia Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych (ONZ) ws. zmian klimatu, w imieniu Wspólnot Europejskich, i wypełnienia zawartych w nim zobowiązań 22 stycznia 2002 – Memorandum Komisji o synergiach pomiędzy proponowaną dyrektywą o handlu emisjami COM(2001)581 a dyrektywą 96/61/WE IPPC dot. zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli 15 grudnia 2001 – W Konkluzjach Rady Europejskiej znajduje się zapis o honorowaniu Protokołu z Kioto, które jest interpretowane przez Komisję jako ratyfikacja międzynarodowego traktatu 23 października 2001 – COM(2001)581 – Propozycja ramowej dyrektywy dla handlu emisjami gazów cieplarnianych we Wspólnocie Europejskiej 17 września 2001 – Podsumowanie Jos Delbecke, Przewodniczącego Wydziału ds. Klimatu i Peter Vis z Wydziału Środowiska Komisji Europejskiej ze spotkania z przedstawicielami organizacji pozarządowych broniących klimat i federacji przemysłowych z 4 września 2001 w Brukseli 24 marca 2001 – Konkluzje Rady UE ws. przyjęcia Deklaracji o Zmianach Klimatu 25 października 2000 – Sprawozdanie Grupy Roboczej Komisji Europejskiej ws. tworzenie ram prawnych do unijnego handlu emisjami 8 sierpnia 2000 – COM(2000)87 – Zielona Księga ws. handlu emisjami w Unii Europejskiej 19 maja 1999 – COM(1999)230 – Komunikat Komisji – Przygotowania do implementacji Protokołu z Kioto 3 czerwca 1998 – COM(1998)353 – Komunikat Komisji – Strategia Klimatyczna dla UE po Protokole z Kioto 29 kwietnia 1998 – Komisja Europejska podpisała Protokół z Kioto 11 grudnia 1997 – Konferencja Stron UNFCCC (COP 3) – Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji ONZ ws. zmiany klimatu zostaje przyjęty przez aklamację 24 września 1996 – Decyzja Rady 96/61/EC ws. prewencji i kontroli zanieczyszczeń i emisji 15 grudnia 1993 – Decyzja Rady 94/69/EC dot. konkluzji o Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych (ONZ) ws. zmian klimatu 24 czerwca 1993 – Decyzja Rady 93/389/EWG dot. mechanizmu monitorowania emisji CO2 we Wspólnocie 9 maja 1992 – Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) podpisuje Ramową Konwencję ONZ ws. zmian klimatu (UNFCCC) w Nowym Jorku == I etap ETS == W pierwszym etapie (2005-2007), EU ETS obejmował prawie 12 tys. instalacji, co stanowiło 40% emisji CO2 w UE. Obejmowało to wytwarzanie energii elektrycznej (instalacje o nominalnej mocy przekraczającej 20 MW, piece koksownicze) produkcja i przetwórstwo metali nieżelaznych, przemysł mineralny (klinkier, szkło i cegły ceramiczne) i przemysł papierniczy. === Zweryfikowane emisje UE === Zweryfikowane emisje pokazują wzrost emisji CO2 w pierwszym etapie funkcjonowania systemu handlu UE. Dla Państw UE z których dane były dostarczone, emisje wzrosły między 2