Polexit – wyraz oznaczający hipotetyczne wyjście Polski z Unii Europejskiej. Termin powstał jako kontaminacja słów Poland (lub Polska) i ang. exit na wzór brexitu i upowszechnił się w debacie publicznej po referendum brexitowym w 2016 roku. Większość partii parlamentarnych oficjalnie sprzeciwia się wyjściu z UE, choć według części badań opinii publicznej odnotowano wzrost odsetka osób deklarujących poparcie dla polexitu. Debata obejmuje zarówno kwestie ustrojowe (relacja prawa polskiego i unijnego), jak i gospodarcze (koszty regulacji unijnych wobec korzyści z jednolitego rynku i funduszy strukturalnych). Termin jest stale obecny w dyskursie politycznym, szczególnie w kontekście sporów między polskim rządem a instytucjami unijnymi o praworządność. == Geneza terminu == Po referendum brexitowym z 23 czerwca 2016 roku media międzynarodowe zaczęły spekulować o możliwości podobnych scenariuszy w innych państwach członkowskich UE, w tym w Polsce. Termin polexit zaczął funkcjonować obok analogicznych neologizmów (frexit, italexit, grexit). Według danych korpusowych największa częstotliwość występowania leksemu polexit w polskich mediach przypadła początkowo na marzec 2017 roku, a kolejne szczyty popularności wiązały się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z października 2021 i sporami o KPO. == Kontekst prawny == === Artykuł 50 TUE === Procedurę wystąpienia z Unii Europejskiej reguluje art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). Państwo członkowskie może podjąć decyzję o wystąpieniu zgodnie ze swoimi wymogami konstytucyjnymi, a następnie notyfikuje taki zamiar Radzie Europejskiej. Od momentu notyfikacji rozpoczynają się negocjacje w sprawie warunków wystąpienia; jeśli nie zakończą się umową, traktaty unijne przestają obowiązywać dane państwo po upływie dwóch lat. Oliver Garner w European Law Review analizował możliwość reformy art. 50 TUE w kontekście polexitu, argumentując, że dotychczasowe doświadczenia brexitu mogą posłużyć do rozwiązania kryzysu wartości w UE. === Procedura w prawie polskim === W prawie polskim przedłożenie Prezydentowi RP projektu decyzji o wystąpieniu z UE wymaga uzyskania zgody wyrażonej w ustawie (art. 22a ustawy z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych). Konstytucja RP nie przewiduje wprost procedury wystąpienia z organizacji międzynarodowej. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek argumentował, że decyzja o wystąpieniu powinna wymagać procedury analogicznej do tej, w jakiej wyrażono zgodę na przystąpienie (art. 90 Konstytucji), czyli ustawy przyjętej kwalifikowaną większością głosów lub referendum ogólnokrajowego. Rafał Smoleń w Przeglądzie Konstytucyjnym uznał art. 22a ustawy o umowach międzynarodowych za niekonstytucyjny, ponieważ przewiduje procedurę uproszczoną zamiast wymaganej analogii do trybu przystąpienia. == Spory Polski z instytucjami UE == === Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2021 roku === 7 października 2021 roku Trybunał Konstytucyjny pod przewodnictwem Julii Przyłębskiej, na wniosek premiera Mateusza Morawieckiego, orzekł, że wybrane przepisy Traktatu o Unii Europejskiej są niezgodne z Konstytucją RP (sygn. K 3/21). Trybunał uznał za niekonstytucyjne m.in. przepisy pozwalające organom UE na działanie poza zakresem kompetencji przekazanych przez Polskę oraz przepisy umożliwiające sądom krajowym pomijanie przepisów Konstytucji. Część mediów międzynarodowych określiła wyrok jako krok w kierunku tzw. „prawnego polexitu”. Rząd PiS podkreślał, że orzeczenie dotyczyło relacji między prawem krajowym a unijnym i potwierdza nadrzędność Konstytucji RP, a nie oznacza woli wyjścia z UE. === Spór o praworządność i KPO === Od 2017 roku Komisja Europejska prowadziła wobec Polski procedurę z art. 7 TUE w związku z obawami o naruszenie praworządności, w szczególności dotyczącymi zmian w wymiarze sprawiedliwości. W 2022 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oddalił skargi Polski i Węgier na mechanizm warunkowości, potwierdzając możliwość uzależnienia wypłaty funduszy unijnych od przestrzegania zasad praworządności. Komisja Europejska wstrzymywała zatwierdzenie polskiego Krajowego Planu Odbudowy (wartego ok. 58,1 mld euro), uzależniając wypłatę środków od reform sądownictwa, w tym likwidacji Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Po wyborach parlamentarnych w październiku 2023 roku i utworzeniu rządu Donalda Tuska Komisja Europejska w lutym 2024 roku pozytywnie oceniła pierwszy wniosek płatniczy Polski z KPO, a łącznie odblokowano dla Polski ponad 137 mld euro z KPO i funduszy spójności. == Stanowiska partii politycznych == Stanowiska polskich partii parlamentarnych wobec członkostwa w UE są zróżnicowane. Za pozostaniem Polski w Unii oficjalnie opowiadają się Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga oraz Nowa Lewica, a także Prawo i Sprawiedliwość. Konfederacja Wolność i Niepodległość postuluje renegocjację warunków członkostwa, natomiast Konfederacja Korony Polskiej oraz pozaparlamentarna Partia Polexit opowiadają się za wystąpieniem Polski z UE. === Kontekst historyczny === W okresie poprzedzającym akcesję z 2004 roku i w pierwszej kadencji Sejmu po przystąpieniu mandaty parlamentarne posiadały ugrupowania prezentujące stanowiska antyunijne, w szczególności Liga Polskich Rodzin i Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej. Obie partie utraciły reprezentację w Sejmie po wyborach w 2007 roku. === Prawo i Sprawiedliwość === Prawo i Sprawiedliwość (PiS) oficjalnie deklaruje poparcie dla członkostwa Polski w UE. W literaturze politologicznej opisuje się jednak ewolucję partii w stronę eurosceptycyzmu, przebiegającą równolegle do sporów rządu PiS z instytucjami unijnymi w latach 2015–2023. Mateusz Morawiecki w 2023 roku odrzucał stosowanie wobec siebie określenia „eurosceptyk”, przedstawiając się jako „realista”. W wypowiedziach części polityków partii pojawiały się jednak wątki konfrontacyjne wobec UE; Janusz Kowalski postulował strategię „weto albo polexit” w kontekście negocjacji budżetowych i Zielonego Ładu. Aleksandra Polak, Christopher A. Hartwell i Katarzyna W. Sidło w analizie opublikowanej w Comparative Southeast European Studies wskazywali, że wyborcy PiS popierali partię mimo jej sporów z instytucjami unijnymi, traktując członkostwo w UE instrumentalnie. Według sondażu United Surveys dla Rzeczpospolitej w grupie wyborców PiS 47% popierało wszczęcie procedury polexitu, co stanowiło najwyższy odsetek wśród wyborców partii parlamentarnych poza Konfederacją Korony Polskiej. === Konfederacja === Konfederacja Wolność i Niepodległość przedstawia się jako ugrupowanie eurosceptyczne, postulujące renegocjację warunków członkostwa Polski w UE. Krzysztof Bosak zaprzeczał, jakoby partia dążyła do wyprowadzenia Polski z UE. W wypowiedziach drugiego lidera Konfederacji, Sławomira Mentzena, pojawiały się natomiast sformułowania otwarcie krytyczne wobec UE; w materiale Konkret24 zestawiono je jako rozbieżne z deklaracjami Bosaka. Według sondażu United Surveys wśród wyborców Konfederacji 41% popierało opuszczenie Unii. === Konfederacja Korony Polskiej === Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna, pierwotnie frakcja w ramach Konfederacji, a od 2025 roku samodzielne koło poselskie w Sejmie, otwarcie postuluje wyjście Polski z UE. W oficjalnym stanowisku partia określa polexit jako „jedyne wyjście” i „warunek konieczny odzyskania suwerenności”. W sondażach z początku 2026 roku Konfederacja Korony Polskiej uzyskiwała poparcie wyborcze ok. 9–10%. === Partia Polexit === W 2020 roku powstała Partia Polexit (oficjalna nazwa: Polexit), której celem statutowym jest wyprowadzenie Polski z Unii Europejskiej. Ugrupowanie powstało na bazie struktur Kongresu Nowej Prawicy i skupia się wokół Stanisława Żółtka, byłego europosła oraz kandydata w wyborach prezydenckich w 2020 roku. Partia nie posiada reprezentacji w parlamencie krajowym ani europejskim. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku roku wystawiła listy we wszystkich okręgach w całym kraju, nie uzyskując jednak mandatów. === Koalicja Obywatelska, Trzecia Droga i Nowa Lewica === Koalicja Obywatelska (KO), Trzecia Droga (koalicja Polska 2050 i PSL) oraz Nowa Lewica prezentują stanowisko prounijne. Elektoraty tych ugrupowań wykazują stabilny sprzeciw wobec wyjścia z UE: wynosi on odpowiednio 83% dla wyborców KO, 83% dla wyborców Trzeciej Drogi oraz 88% dla wyborców Lewicy. == Poparcie społeczne == Od momentu przystąpienia Polski do UE w 2004 roku poparcie dla członkostwa utrzymuje się na wysokim poziomie. W sondażach przeprowadzanych w latach 2019–2022 odsetek zwolenników wyjścia z UE nie przekraczał 6–10%. Trosiak w artykule w Przeglądzie Politologicznym z 2025 roku wskazywał, że rosnące wpływy Konfederacji wśród młodych wyborców podważają dotychczasowy konsensus prounijny. W późniejszych badaniach odnotowano wzrost nastrojów eurosceptycznych. Sondaż IBRiS dla Polsat News ze stycznia 2026 roku wykazał, że 72,8% badanych sprzeciwia się polexitowi (w tym 50,7% „zdecydowanie”), natomiast 22,9% deklaruje poparcie. Sondaż United Surveys wskazał na 24,7% zwolenników polexitu. Według badania z grudnia 2025 roku odsetek respondentów deklarujących poparcie dla członkostwa Polski w UE wyniósł 69%, w porównaniu z 77% w 2024 roku i 92% w 2022 roku; różnice te mogą wynikać m.in. z odmiennych metodologii badań oraz bieżącego kontekstu politycznego. Największe poparcie dla polexitu notowane jest wśród mieszkańców wsi (35%) oraz wyborców PiS i Konfederacji. Trend ten jest odwrotny do tendencji ogólnoeuropejskiej: według Eurobarometru ze stycznia 2025 roku 74% obywateli UE uważa członkostwo swojego kraju za korzystne, co stanowi najwyższy wynik od czasu pierwszego zadania tego pytania w 1983 roku. Wzrost poparcia dla UE w Europie wiązany jest z poczuciem zagrożenia wynikającym z wojny rosyjsko-ukraińskiej i napięć transatlantyckich. Polska wyróżnia się na tym tle rosnącym eurosceptycyzmem, podobnie do Węgier, gdzie rząd Fideszu pozostaje w otwartym sporze z instytucjami unijnymi o praworządność i politykę migracyjną. W grudniu 2