Wojny izraelsko-arabskie – część dużo szerszego pojęcia konfliktu izraelsko-arabskiego, który toczy się na Bliskim Wschodzie pomiędzy Izraelem a Ligą Państw Arabskich. Określenie to dotyczy wszystkich konfliktów zbrojnych pomiędzy Izraelem a państwami arabskimi, które miały miejsce od powstania państwa Izrael 14 maja 1948 roku. == Pierwsza wojna 1948–1949 == I wojna izraelsko-arabska wybuchła 15 maja 1948. Na terytorium państwa żydowskiego w Palestynie wkroczyły oddziały wojsk egipskich, irackich, syryjskich, transjordańskich i libańskich. Państwa członkowskie Ligi Arabskiej nie uznały ONZ-owskiego planu podziału Palestyny i postanowiły zniszczyć nowo powstałe państwo żydowskie. Oficjalnym powodem arabskiej inwazji była obrona cywilnej ludności arabskiej przed działalnością żydowskich bojówek. Siły izraelskie słabsze liczebnie, ale dobrze zorganizowane i wyszkolone, wyparły arabskie wojska. Palestyńscy Arabowie, pozbawieni uznawanych powszechnie przywódców, na wezwanie liderów arabskich masowo opuszczali swoje domy (około 750 tys. uchodźców). Do ucieczki skłaniał też Arabów terror żydowskich organizacji paramilitarnych i masakry ludności arabskiej (m.in. masakra w Dajr Jasin). W 1949 roku podpisano porozumienia rozejmowe między walczącymi stronami. Izrael poszerzył swoje terytorium w stosunku do obszaru przyznanego przez ONZ o zachodnią Galileę, zachodni Negew i część Jerozolimy. Pod kontrolą Transjordanii pozostała Samaria i Judea z częścią Jerozolimy, a Egipt zachował pozycję w Strefie Gazy. == Lata 1949–1956 == === Aneksja Gazy, Samarii i Judei === 24 kwietnia 1950 roku Jordania dokonała formalnej aneksji Samarii i Judei, które jako Zachodni Brzeg zostały włączone do Królestwa Jordanii. Automatycznie wszyscy mieszkańcy tych terenów otrzymali obywatelstwo jordańskie i pełne prawa wyborcze do jordańskiego parlamentu. Aneksja została uznana jedynie przez Wielką Brytanię i Pakistan. Niemal równocześnie Strefa Gazy weszła w skład Egiptu bez formalnej aneksji. === Blokada Kanału Sueskiego === W kilka miesięcy później (w 1950 r.) egipscy żołnierze zajęli dwie wyspy (Tiran i Sanafir) w Cieśninie Tirańskiej u wejścia do Zatoki Akaba na Morzu Czerwonym. W ten sposób Egipcjanie przejęli całkowitą kontrolę nad żeglugą morską w Cieśninie Tirańskiej, przez którą od tego momentu nie mogły przypływać statki płynące do portu Ejlat z towarami dla Izraela. Równocześnie Egipcjanie zamknęli Kanał Sueski dla izraelskich statków i wystosowali żądanie o zwrot pustyni Negew. Było to wyraźne pogwałcenie postanowień Konwencji Konstantynopolskiej 1888, która gwarantowała swobodne korzystanie z Kanału Sueskiego przez statki wszystkich państw w warunkach wojny i pokoju. === Ataki fedainów === Pod koniec 1950 roku pojawił się zupełnie nowy poważny problem dla Izraela. Liga Państw Arabskich utworzyła i udzieliła wsparcie oddziałom arabskich fedainów (od słowa arab. fidā'ī, powstało fidā'īyun, فدائيون: „ktoś, kto jest gotowy poświęcić swoje życie”), którzy zaczęli z egipskiej Strefy Gazy przenikać na terytorium Izraela i napadać na żydowskie osady. O skali problemu najlepiej świadczą liczby: w latach 1949–1956 w atakach fedainów zginęło 400 Izraelczyków, a ponad 900 zostało rannych. Rząd Izraela nazwał setki tych ataków „Największym zagrożeniem terrorystycznym dla Izraela do 1967 roku”. === Obrona przed fedainami === W odwecie izraelskie siły zaczęły przeprowadzać wypady na terytoria arabskie, w celu niszczenia baz używanych przez fedainów. Jednak bardzo szybko okazało się, że izraelska armia nie jest odpowiednio przygotowana do prowadzenia działań bojowych w zupełnie nowych warunkach. Z tego powodu rozpoczęto długi proces przebudowy Sił Obronnych Izraela. Za wzór przyjęto zmodyfikowany szwajcarski model organizacji armii. W celu gromadzenia informacji wywiadowczych 1 kwietnia 1951 powołano do życia agencję wywiadowczą Mosad. Natomiast w celu poprawienia obronności żydowskich osad położonych w pobliżu granic, stworzono zupełnie nowy typ osadnictwa – placówki Nahal (He’ahzut). Pierwsza taka placówka Nahlaim Aleph (obecne Nachal Oz) powstała 25 lipca 1951 naprzeciw Gazy. Izraelscy żołnierze byli jednymi z mieszkańców takich osiedli i wspólnie z cywilami pracowali przy wszystkich pracach rolnych, pełniąc jednocześnie służbę wojskową. W lipcu 1953 rząd Izraela podjął decyzję o utworzeniu specjalnej jednostki antyterrorystycznej (Jednostka 101), której pierwszym dowódcą został Ariel Szaron. Zadaniem tej tajnej jednostki była aktywna walka z fedainami, którzy przenikali przez granicę izraelską. Izraelscy komandosi dokonywali wypady poza granicę i niszczyli obozy szkoleniowe fedainów w Egipcie i Jordanii. Między innymi 14 października 1953 Jednostka 101 przeprowadziła odwetowy atak na terytorium Jordanii. Komandosi wkroczyli do przygranicznej wioski Qibya, na północny zachód od Jerozolimy. Wysadzono 42 domy, szkołę i meczet. Zginęło 75 Arabów. === Afera Lawona === W 1954 roku Stany Zjednoczone starały się pozyskać władze Egiptu i wspólnie stworzyć na Bliskim Wschodzie regionalny arabski system obronny. Proponowano Egipcjanom dostawy amerykańskiej broni. Według założeń Departamentu Stanu USA, Izrael miał oddać Egiptowi południowy Negew, przyjąć na swoje terytorium 75 tys. arabskich uchodźców i wypłacić pozostałym odszkodowanie. Zabiegom Stanów Zjednoczonych towarzyszyła otwarta postawa wrogości Egiptu, który popierał akcje fedainów oraz blokował możliwość korzystania z Kanału Sueskiego statkom izraelskim lub innym statkom przewożącym towary izraelskie. Między innymi 24 grudnia 1953 Egipcjanie zatrzymali u wejścia do Kanału norweski statek płynący z ładunkiem dla Izraela. Na międzynarodowe protesty Egipt odpowiedział, że jest w stanie wojny z Izraelem. Dodatkowo w lipcu 1954 Wielka Brytania podpisała z Egiptem porozumienie o ewakuacji wojsk brytyjskich znad Kanału Sueskiego. W takiej sytuacji rząd Izraela zaakceptował plan ministra obrony Pinchasa Lawona, którego celem było przeprowadzenie serii zamachów bombowych i sabotażowych, a w konsekwencji, poprzez spowodowanie wzrostu napięcia w Egipcie, zablokowanie wycofania wojsk brytyjskich i zerwanie związków amerykańsko-egipskich. Plan nazwano operacją „Susanna”, a do jego przeprowadzenia wyznaczono tajną „Jednostkę 131”. Operacja „Suzanna” rozpoczęła się 2 lipca 1954, kiedy to izraelscy agenci wrzucili bomby zapalające do urzędu pocztowego w Aleksandrii. W następnych dniach podobne zamachy przeprowadzono w Kairze i ponownie w Aleksandrii. Plan nie powiódł się, gdyż Egipcjanie aresztowali 11 izraelskich agentów. 11 grudnia odbyła się rozprawa sądowa i na 2 agentach wykonano wyrok śmierci. Cała sprawa wywołała wielki wstrząs społeczeństwa Izraela. Wielu ludzi oskarżało rząd, że nie zrobiono wystarczająco dużo, aby chronić swoich agentów. Inni oskarżali rząd o ingerowanie w wewnętrzne sprawy Egiptu oraz popieranie terroryzmu, jako metody walki. === Eskalacja przemocy na granicach === Od początku 1955 narastało napięcie na granicy Izraela z Egiptem. Fedainowie nieustannie przenikali przez granicę i dokonywali licznych napaści i aktów sabotażu. Często podkładano miny na drogach komunikacyjnych w pobliżu żydowskich osiedli. Mordowano cywilów, ostrzeliwano osiedla, przecinano linie telefoniczne i uszkadzano linie energetyczne. Ilość aktów terroru była tak duża, że izraelska armia zdecydowała o przeprowadzeniu serii odwetowych operacji. Między innymi 28 lutego 1955 izraelscy komandosi dokonali odwetowy rajd w Strefie Gazy, niszcząc egipskie posterunki graniczne. W starciu zginęło 42 egipskich żołnierzy i 8 izraelskich komandosów. W kolejnej operacji 31 sierpnia 1955 komandosi zaatakowali obóz szkoleniowy fedainów w Chan Junus w Strefie Gazy. Zniszczono cały sprzęt wojskowy zgromadzony w obozie. W starciu zginęło 72 Arabów. Jesienią 1955 eskalacja przemocy przybrała rozmiary regularnych starć, podczas których 26 października egipscy żołnierze wkroczyli do zdemilitaryzowanej strefy atakując izraelski posterunek obserwacyjny w Niccana. W odwecie 28 października izraelscy komandosi zaatakowali egipskie pozycje w Es-Sabha, zabijając w walce 70 Egipcjan. 10 grudnia 1955 eskalacja przemocy przeniosła się na granicę izraelsko-syryjską. Właśnie w tym dniu syryjscy żołnierze ostrzelali izraelskich rybaków, uniemożliwiając im połowy w północno-wschodniej części Jeziora Tyberiadzkiego. W odwecie 11 grudnia izraelscy komandosi zaatakowali syryjskie pozycje. W walce zginęło 50 Syryjczyków oraz 6 Izraelczyków. == Kampania sueska 1956 == Gdy 26 lipca 1956 Egipt ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego, wywołało to natychmiastową reakcję Wielkiej Brytanii i Francji, które postanowiły wykorzystać Izrael do wywołania wojny izraelsko-egipskiej, co umożliwiłoby wojskom brytyjsko-francuskim wylądowanie w Egipcie w celu zapewnienia bezpieczeństwa międzynarodowej żeglugi po Kanale. Do działań wojennych doszło na przełomie października i listopada 1956. Pod międzynarodowym naciskiem Wielka Brytania, Francja i Izrael musiały wycofać swoje wojska z Egiptu, a ich miejsce zajęły międzynarodowe siły UNEF. Wojna ta jest często uznawana za ostatnią wojnę w stylu kolonialnym. Izrael osiągnął w niej dokładnie to co zamierzał – wymusił odblokowanie dla jego żeglugi Cieśniny Tirańskiej. == Lata 1957–1967 == Po przegranej wojnie sueskiej 1956, państwa arabskie nasiliły presję wywieraną na Izrael. W początkowym okresie Arabowie unikali otwartego zaangażowania się w starcia zbrojne i wyręczali się grupami fedainów, którzy z Syrii i Jordanii przenikali na terytorium Izraela przeprowadzając zamachy terrorystyczne i akty sabotażu. Jednak bardzo szybko państwa arabskie otwarcie zaangażowały się w konflikt zbrojny, zrywając w ten sposób warunki zawieszenia broni 1949. Jako pierwsza, 28 marca 1958 syryjska artyleria z rejonu Wzgórz Golan ostrzelała żydowskie osady rolnicze w dolinie Hula. Następnie 22 kwietnia 1958 jordańscy żołnierze ostrzelali izraelską łódź rybacką w pobliżu portu Akaba, na Morzu Czerwonym. Zginęło 2 izraelskic