Kampinoski Park Narodowy – polski park narodowy utworzony w 1959 roku w województwie warszawskim (obecnie województwo mazowieckie). 21 stycznia 2000 roku KPN został wpisany na światową listę rezerwatów biosfery UNESCO. Obejmuje tereny Puszczy Kampinoskiej w pradolinie Wisły, w zachodniej części Kotliny Warszawskiej. W puszczy, która jest pozostałością po Puszczy Mazowieckiej, zaczęto karczowanie polan, uprawę ziemi i budowę osad w XVII w. Osady rozrastały się w miarę powiększania areału rolnego. W XX wieku sytuacja uległa zmianie. Od końca lat 70. ziemia jest wykupowana przez KPN i stopniowo zalesiana, a osadnictwo ograniczane. Na odtworzenie boru potrzeba 150 lat, by powstał najbardziej cenny drzewostan grądowy – 350 do 400 lat. Powierzchnia parku wynosi 38 544,33 ha, z czego 72,40 ha przypada na Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach w województwie łódzkim. Powierzchnia otuliny – 37 756 ha. Wydmy powstałe w pradolinie Wisły i obszary bagienne są najbardziej charakterystycznymi elementami tutejszego krajobrazu. Wydmy Parku uważane są za najlepiej zachowany kompleks wydm śródlądowych w skali Europy. Tak kontrastowe środowiska sprzyjają różnorodności świata roślin i zwierząt. Bagna porośnięte są roślinnością łąkową, turzycami, zaroślami i lasami bagiennymi, do których należą występujące w Parku lasy olsowe i łęgowe. Najczęściej spotykanym w Puszczy Kampinoskiej zespołem leśnym jest kontynentalny bór sosnowy świeży. Z dębów stanowiących tu ważną domieszkę – około 10% – występują trzy gatunki, dwa rodzime: dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy oraz pochodzący z Ameryki dąb czerwony. Park i dolina nieuregulowanej Wisły ze starorzeczami, piaszczystymi łachami, wyspami i zaroślami stanowią ważne miejsce bytowania wielu zwierząt. Wśród nich znajdują się gatunki przywrócone naturze: łoś – będący symbolem parku, bóbr oraz ryś. Tereny Parku mają bogatą historię, związaną z walkami o niepodległość. Miały tu miejsce walki powstańcze w 1794 i 1863, walki armii Poznań we wrześniu 1939, a także walki w 1944. Znajdują się tu: mogiły powstańców z 1863, cmentarz partyzantów, jak również cmentarz w Palmirach, na którym spoczywają Polacy rozstrzelani przez Niemców w latach 1939–1944. Na terenie parku dozwolona jest turystyka piesza, rowerowa i konna. Służą jej znakowane szlaki turystyczne o długości około 360 km oraz Kampinoski Szlak Rowerowy o długości 144,5 km. W okresie wiosenno-letnim bardzo atrakcyjnym środkiem dojazdu na północno-zachodni skraj parku, do Wilczy Tułowskich, jest zabytkowa Sochaczewska Kolej Muzealna. Obszar parku został uznany przez Parlament Europejski za ostoję ptaków o randze europejskiej. W 2000 KPN wraz z otuliną został wpisany na listę rezerwatów biosfery jako Rezerwat Biosfery „Puszcza Kampinoska”. Strefę centralną rezerwatu tworzą obszary ochrony ścisłej parku, strefę buforową obszary ochrony częściowej i krajobrazowej, zaś strefą przejściową jest otulina. Strefami ochrony ścisłej uznano 22 obszary o łącznej powierzchni 5823 ha (ok. 15% powierzchni Parku). == Historia == W latach trzydziestych utworzono w Puszczy Kampinoskiej pierwsze rezerwaty (Granica, Sieraków, Zamczysko) za sprawą badań Romana (badania florystyczno-fitosocjologiczne) i Jadwigi (badania geomorfologiczno-geologiczne) Kobendzów. Park został powołany rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1959 roku. Został założony na powierzchni 407 km². Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 września 1997 jego powierzchnia została zmieniona na 385,4433 km². == Położenie == Pierwotnie położony w powiatach nowodworskim, pruszkowskim i sochaczewskim w województwie warszawskim. Rozciąga się na północny zachód od Warszawy. Pokrywa się z terenami Puszczy Kampinoskiej. == Środowisko abiotyczne == Na terenie parku występują wydmy (paraboliczne i wały wydmowe) i bagna. Grochalskie Piachy to największy obszar piaszczystych wydm w Polsce, który uważany jest za jedną z najlepiej zachowanych formacji wydm śródlądowych w Europie (kręcono tu sceny do filmu Operacja Samum w reżyserii Władysława Pasikowskiego). Wydmy porośnięte są borem sosnowym, a w części odsłoniętej niską roślinnością: turzyca wiosenna, goździk kartuzek, macierzanka piaskowa, torfowce, borówka bagienna. Wysokość wydm parabolicznych sięga 30 metrów. === Gleby i budowa geologiczna === Na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego występują zwykle kwaśne i mało żyzne gleby wytworzone z piasków eolicznych: gleby rdzawe i bielicowe oraz gleby gruntowo-glejowe. Można spotkać też: czarne ziemie, mułowe, torfowe, murszowe i murszowate, a czasem mady rzeczne. == Flora i fauna == === Fauna === Ssaki: łoś (od 1951) bóbr (w kwietniu 1980 r. wypuszczonych zostało 7 osobników) ryś (od 1992) wilk wydra europejska kuna leśna lis jeż wschodni jenot azjatycki sarna jeleń dzik nietoperze (łącznie 17 gatunków) borsuk europejski Ptaki: sowa błotna bocian czarny bocian biały żuraw derkacz bąk zwyczajny bączek zimorodek zwyczajny wodniczka orlik krzykliwy błotniak rybitwy dzięcioły puchacz === Flora === Lasy zajmują 73,1% powierzchni Kampinoskiego Parku Narodowego. Dominującym siedliskiem roślinnym jest bór świeży. Z dotychczas zarejestrowanych na terenie Parku 1442 gatunków roślin naczyniowych wyginęło co najmniej 30 gatunków, z czego 14 to taksony chronione. 103 gatunki uznano za zagrożone. Związane one były głównie z siedliskami i zbiorowiskami wilgotnymi lub mokrymi. Niektóre gatunki flory KPN drzewa: dąb brzoza jesion olcha topola relikty glacjalne: chamedafne północna zimoziół północny goździk piaskowy łyszczec baldachogronowy sasanka łąkowa wężymord stepowy owsica łąkowa wiśnia kwaśna element subatlantycki: goździeniec okółkowy chroszcz nagołodygowy skalnica ziarnista wąkrota zwyczajna prosiennicznik nagi tomka oścista gatunki subkontynentalne (oprócz ww. reliktów): leniec bezpodkwiatkowy krwawnik pannoński kocanki piaskowe gatunki górskie: paproć górska paprotnik kolczysty nerecznica górska świerzbnica leśna pępawa miękka gatunki borealne i borealno-górskie: widłak goździsty nerecznica grzebieniasta wierzba czarniawa pomocnik baldaszkowy == Formy ochrony przyrody == Park jest obszarem Natura 2000 („Puszcza Kampinoska” PLC140001) oraz Rezerwatem Biosfery. Na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego znajdują się 22 obszary ochrony ścisłej (dawne rezerwaty ścisłe) o łącznej powierzchni 5823 ha, co stanowi 15% obszaru Parku. Należą do nich: Biela Cyganka Czapliniec Czarna Woda Czerwińskie Góry (dwa osobne płaty) Debły Granica Kaliszki Kalisko Karpaty Krzywa Góra Nart Pożary Przyćmień Roztoka Rybitew Sieraków Wilków Zaborów Leśny Zamczysko Żurawiowe Eksklawę Kampinoskiego Parku Narodowego stanowi objęty ochroną czynną rezerwat przyrody Ruska Kępa, który bezpośrednio graniczy z Wisłą. == Szlaki turystyczne == === Szlaki piesze === Szlaki główne: Główny Szlak Puszczy Kampinoskiej (Dziekanów Leśny – Wiersze – Brochów) 55,8 km Północny Szlak Leśny im. Teofila Lenartowicza (Śladów – Piaski Królewskie – Janówek) 39,6 km Południowy Szlak Leśny (Dziekanów Leśny – Granica – Żelazowa Wola) 56,1 km Południowy Szlak Krawędziowy (Kampinos – Granica – Leszno – Dąbrowa Leśna) 49,8 km Północny Szlak Krawędziowy (Tułowice – Grochale Nowe – Modlin) 41,0 km Szlak im. Powstańców Warszawskich (Leszno – Wiersze – Truskaw) 19,5 km Szlak im. Aleksandra Janowskiego (Leoncin – Stara Dąbrowa – Leszno) 21 km Szlak im. Zygmunta Padlewskiego (Kampinos – Granica – Nowe Polesie) 16,3 km Szlaki łącznikowe: Szlak im. Stefana Żeromskiego (Wólka Węglowa – Uroczysko Na Miny) 7,3 km Podwarszawski Szlak Pamięci (Laski – Wólka Węglowa) 11,7 km Szlak Przechadzkowy (Izabelin – Wólka Węglowa) 7,3 km Szlak im. Antoniego Trębickiego (Palmiry – Mogilny Mostek) 2,6 km Szlak im. Kazimierza W. Wójcickiego (Truskaw – Palmiry) 11,5 km Palmirski Szlak Łącznikowy (Cmentarz Palmiry – Truskaw) 3,5 km Szlak Borowy (Nowiny – Krzywa Góra) 4 km Brochowski Szlak Łącznikowy (Brochów – Borowa Góra) 8,3 km === Szlaki rowerowe === Szlak główny Kampinoski Szlak Rowerowy (wokół KPN) 144,5 km Szlaki łącznikowe: (z Niepokalanowa, Sochaczewa, Secymina, Modlina, Czosnowa, Dziekanowa i Starego Bemowa) (z Powsina przez Powiśle). (z Chomiczówki). == Ścieżki dydaktyczne == Na terenie Parku wyznaczono 10 ścieżek dydaktycznych. Są one oznaczone białym kwadratem z zieloną przekątną . „Do Karczmiska” „Do leśnego ogródka botanicznego” „Do lipkowskiej wody” „Do starego dębu” „Dolinką Roztoki” „Przez Wilczą Górę” „Skrajem Puszczy” „Wokół Bieli” „Wokół Opalenia” „Wokół Palmir” == Plany powiększenia == Istnieją plany poszerzenia granic parku narodowego o około 462 hektary – przeważnie bagiennych i cennych przyrodniczo – terenów przyległych do jego obecnych zachodnio-południowych granic. == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Oficjalna strona KPN Wirtualny Kampinoski Park Narodowy – projekt finansowany przez UE. gridw.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-01)]. Serwis Puszcza Kampinoska Przewodnik po puszczy