System opieki zdrowotnej w Polsce – zespół osób i instytucji mający za zadanie zapewnić opiekę zdrowotną ludności. Polski system opieki zdrowotnej oparty jest na modelu ubezpieczeniowym. == Podstawy prawne == Art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia powszechne prawo do ochrony zdrowia: Działanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce reguluje szereg ustaw. Poniżej przedstawiono wybrane ustawy o charakterze ogólnym dotyczące całego systemu ochrony zdrowia lub najbardziej znaczących jej aspektów. == Struktura == Uczestników systemu (interesariuszy, ang. stakeholders) można podzielić na następujące kategorie: świadczeniobiorców (pacjentów) instytucje ubezpieczenia zdrowotnego pełniące funkcje płatników (Narodowy Fundusz Zdrowia, inne podmioty finansujące świadczeniodawców) świadczeniodawców: podmioty wykonujące działalność leczniczą podmioty lecznicze, które mogą prowadzić działalność jako przedsiębiorcy, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ), jednostki budżetowe, instytuty badawcze, fundacje i stowarzyszenia oraz kościoły praktyki zawodowe lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych, diagnostów laboratoryjnych lub fizjoterapeutów apteki ogólnodostępne i punkty apteczne organy kontroli i nadzoru: Państwową Inspekcję Sanitarną (tzw. sanepid) Państwową Inspekcję Farmaceutyczną Rzecznika Praw Pacjenta wojewodów (wspomaganych przez działających przy nich konsultantów wojewódzkich w poszczególnych specjalnościach medycznych), którzy m.in. stanowią organy rejestrujące działalność regulowaną podmiotów leczniczych oraz organizują system Państwowe Ratownictwo Medyczne na obszarze województwa samorządy medycznych zawodów zaufania publicznego stanowiące organy rejestrujące działalność regulowaną praktyk zawodowych, odpowiednio: lekarzy i lekarzy dentystów (okręgowe izby lekarskie oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Lekarska) pielęgniarek i położnych (okręgowe izby pielęgniarek i położnych oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych) diagnostów laboratoryjnych (Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych) fizjoterapeutów (Krajowa Izba Fizjoterapeutów) inne samorządy medycznych zawodów zaufania publicznego tj.: farmaceutów (okręgowe izby aptekarskie oraz ich krajowa reprezentacja: Naczelna Izba Aptekarska) ratowników medycznych (Krajowa Izba Ratowników Medycznych) samorząd terytorialny - nadzorujący te podmioty lecznicze, dla których jest podmiotem tworzącym (na zasadach określonych w dziale V ustawy o działalności leczniczej) oraz wykonujący różne inne zadania (patrz niżej: #Rola jednostek samorządu terytorialnego) Ministra Zdrowia (wspomaganego przez działających przy nim konsultantów krajowych w poszczególnych specjalnościach medycznych), który m.in. wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju oraz posiada szerokie uprawnienia kontrolne. == Źródła finansowania == Ubezpieczenie zdrowotne w NFZ Głównym źródłem finansowania systemu jest ubezpieczenie zdrowotne w NFZ. Obywatele obciążeni są obowiązkową składką ubezpieczeniową stanowiącą 9% dochodów osobistych, która odprowadzana jest do instytucji ubezpieczenia zdrowotnego (NFZ). Budżet państwa Niektóre świadczenia wysokospecjalistyczne finansowane są bezpośrednio z budżetu Ministerstwa Zdrowia, a nie ze środków NFZ. Od 1 stycznia 2007 z budżetu państwa finansowane jest również w całości przedszpitalne ratownictwo medyczne (pogotowie ratunkowe). Z budżetu państwa finansowana jest również działalność szpitali MSWiA oraz szpitale wojskowe. Ubezpieczenia indywidualne w komercyjnych instytucjach Odpłatność za koszty leczenia pokrywa ubezpieczyciel. Kwoty refundacji ustalone są poprzez wartość dobrowolnego ubezpieczenia i mogą pokrywać 100% lub mniej rzeczywistych kosztów leczenia. Budżety samorządów gminnych, powiatowych, wojewódzkich - finansują częściowo działalność podmiotów leczniczych, dla których są podmiotem tworzącym (zgodnie z zasadami określonymi w dziale V ustawy o działalności leczniczej). == Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych == Narodowy Fundusz Zdrowia cyklicznie organizuje konkurs ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Świadczeniodawcy, którzy zaoferowali w konkursie najkorzystniejsze warunki, zawierają z NFZ umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. == Udzielanie świadczeń zdrowotnych == Podstawą do uzyskania świadczeń zdrowotnych jest wpis w systemie e-WUŚ lub dokument potwierdzający ubezpieczenie zdrowotne, zgodny z art. 240 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, którym mogą być m.in.: legitymacja ubezpieczeniowa (wydawana do końca 2009 roku), legitymacja ubezpieczeniowa dla członków rodziny pracownika, legitymacja emeryta-rencisty. Podstawowym ogniwem systemu jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, którym najczęściej jest lekarz specjalista medycyny rodzinnej. Odpowiedzialny jest on za leczenie oraz prowadzenie profilaktyki zdrowotnej zapisanych do niego pacjentów. W przypadku, gdy choroba pacjenta wymaga leczenia specjalistycznego, lekarz POZ wydaje skierowanie do poradni specjalistycznej lub szpitala. == Rola jednostek samorządu terytorialnego == Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) również mają duży udział w kształtowaniu systemu. Jako organ założycielski SPZOZ, jednostka samorządu terytorialnego: tworzy, przekształca i likwiduje SPZOZ (w drodze uchwały), nadaje statut SPZOZ, nawiązuje z kierownikiem zakładu stosunek pracy, deleguje przedstawiciela do rady społecznej zakładu, udziela zakładowi dotacji na zadania określone w dziale V ustawy o działalności leczniczej, sprawuje nadzór nad prowadzonymi przez siebie zakładami opieki zdrowotnej (zgodnie z rozporządzeniem z dnia 18 listopada 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru nad samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej i nad jednostkami transportu sanitarnego). Pozostałe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie opieki zdrowotnej: Samorząd województwa: tworzy i utrzymuje wojewódzki ośrodek (lub ośrodki) medycyny pracy, co wynika z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy oraz finansuje działalność profilaktyczną wynikającą z programów prozdrowotnych dotyczących zapobiegania i zwalczania określonych chorób oraz programów promocji zdrowia w zakresie medycyny pracy (art. 21 ust. 2 ustawy), zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i struktury społecznej ludności województwa tworzy i prowadzi zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym w szczególności dzieci i młodzieży (ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego) realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w postaci wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych – zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony przed następstwami używania tytoniu zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. realizuje zadania z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej w ramach programów polityki zdrowotnej. Samorząd powiatu: dofinansowuje uczestnictwo osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych oraz zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów. wystawia skierowania do zakładu opiekuńczo-leczniczego i do zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu i trybu kierowania osób do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania odpłatności za pobyt w tych zakładach, tworzy powiatowy plan zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych, co wynika z art. 22 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 maja 2002 r. w sprawie trybu tworzenia powiatowych, wojewódzkich i krajowych rocznych planów zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych, organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi, co wynika z art. 6a ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym w szczególności dzieci i młodzieży, zgodnie z ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony przed następstwami używania tytoniu zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, realizuje zadania z zakresu inspekcji sanitarnej zgodnie z ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz zadania w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym i zakażeniom – zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ustala rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych, co wynika z ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, zapewnia kobietom w ciąży opiekę medyczną, socjalną i prawną zgodnie z ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, realizuje także zadania z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej w ramach programów polityki zdrowotnej. Samorząd gminy: realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych