Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (Sejm RP), Sejm – jedna z dwóch izb parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej tradycyjnie określana jako: „izba niższa”. Izba Poselska wyłoniła się z Sejmu walnego w 1493 r.; od uchwalenia ustawy nihil novi (1505 r.) Sejm jest najwyższym organem władzy ustawodawczej w Polsce. W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi niższą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Sejm (uchwałą podjętą większością 2/3 ustawowej liczby posłów na podstawie art. 98 ust. 3 Konstytucji) albo przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem lub fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje głowie państwa czas 14 dni). Bierne prawo wyborcze w wyborach do Sejmu RP uzyskuje się w wieku 21 lat, zgodnie z Konstytucją posłem nie może być osoba skazana za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego na karę pozbawiania wolności (art. 99 ust. 3 Konstytucji RP), a także osoba ubezwłasnowolniona, pozbawiona praw publicznych lub wyborczych. Poza tym występuje w polskim porządku prawnym zasada incompatibilis, tj. nie można jednocześnie być posłem i pełnić określonych urzędów m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, sędziego, żołnierza czy policjanta. Sejm działa w trybie permanencji (art. 109 Konstytucji RP), tj. w trakcie kadencji Sejm może zostać zwołany w każdym momencie bez zgody innych organów. Niższa izba obraduje pod przewodnictwem marszałka. Jego obrady co do zasady są jawne, jednak Sejm może w szczególnych wypadkach uchwalić utajnienie obrad bezwzględną większością głosów. Posiedzenia Sejmu odbywają się zazwyczaj co drugi lub co trzeci tydzień (tzw. tydzień sejmowy). Dłuższe przerwy zdarzają się w okresie wakacyjnym oraz świąteczno-noworocznym, a także pomiędzy ostatnim posiedzeniem Sejmu poprzedniej kadencji i pierwszym posiedzeniem nowej kadencji. Urzędem wspierającym Sejm i jego organy w zakresie prawnym, organizacyjnym, finansowym i technicznym jest Kancelaria Sejmu. Kompleks budynków Sejmu i Senatu jest usytuowany na skarpie wiślanej w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Piotra Maszyńskiego w Warszawie. == Historia Sejmu Polskiego (do 1989) == === Sejm w Królestwie Polskim === Słowo sejm jest polskim słowem wywodzącym się od czasownika sjąć się (rdzeń: jąć) — "zebrać się", znane jest we wszystkich językach słowiańskich. W języku staropolskim od XV w. w formie sjem i sejm, sjemu zjazd, zgromadzenie. Najwcześniejszy znany opis zawarty został w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum, a dotyczył czasów legendarnych. Bartosz Paprocki za Wapowskim, Maciejem Miechowitą i Marcinem Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700, na którym od wszystkich obrano Gracusa tego, co pamiętny kopiec ma w Krakowie. Historycznie udokumentowany sejm wyznaczył Władysław I Łokietek na 26 maja 1331 w Chęcinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan I Olbracht zwołał sejm walny, czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie I Rzeczypospolitej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Ta formuła była jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich. W 1505 roku podczas Sejmu w Radomiu uchwalono konstytucję Nihil novi (łac. „nic nowego”), w której poważnie ograniczono kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej na rzecz szlachty. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych. Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami. W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia przez prymasa-interrexa. Wszystkie uchwalone ustawy zawiera historyczny spis prawa, konstytucji i przywilejów Królestwa Polskiego – Volumina Legum. Wydany został drukiem w latach 1732–1793 i zawiera przywileje królewskie i konstytucje sejmowe z lat 1347–1793. Sejmy były: zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni; nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni. Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu, jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Toruniu, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie, a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątki. W XVII wieku Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto. Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Czteroletni z 1791 roku, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Próba nie powiodła się i zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej. === Sejm w okresie zaborów === W XIX wieku pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji. W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu. === Sejm II RP === W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych. Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja). Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta. Organem wykonawczym marszałka Sejmu w zakresie spraw przez Konstytucję, ustawy i Regulamin Obrad Sejmu przekazanym było Biuro Sejmu. Na czele Biura Sejmu stał dyrektor. Stanowisko dyrektora Biura Sejmu zajmowali między innymi Władysław Dziadosz (do lipca 1934) i Aleksander Rutkowski (1934–1939). W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej. === Sejm PRL === Po wojnie w Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR. Istniały też partie satelickie tej partii – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne. W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). === Sejm III RP === Wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej. ==== Kadencje Sejmu III RP (od 1991) ==== == Organy Sejmu == Zgodnie z art. 9 Regulaminu Sejmu: organy izby niższej to: Marszałek Sejmu Prezydium Sejmu Konwent Seniorów komisje sejmowe, dzielące się na: komisje stałe komisje nadzwyczajne komisje śledcze. == Kadencja Sejmu == === Początek i długość kadencji === Kadencja Sejmu zaczyna się od dnia zebrania się nowo wybranego Sejmu do dnia poprzedzającego zebranie się Sejmu następnej kadencji. Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent. Wybory zarządza Prezydent i wyznacza ich datę: nie później niż na 90 dni przed upływem czterech lat od rozpoczęcia kadencji ustępującego parlamentu (w normalnym trybie), nie później niż na 45 dni po dniu ogłoszenia skrócenia kadencji parlamentu przez Sejm lub Prezydenta. Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent: w 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie), w 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu). === Zakończenie kadencji Sejmu === w sposób zwyczajny – upływ kadencji (4 lata), w sposób nadzwyczajny – przed upływem kadencji: na skutek uchwały Sejmu o skróceniu kadencji parlamentu podjętej przez 2/3 ustawowej liczby posłów, na skutek skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta, po zapoznaniu się z opinią Marszałka Sejmu i Senatu, przy czym rozwiązania parlamentu nie może dokonać osoba pełniąca obowiązki Prezydenta, a w trakcie obowiązywania stanu nadzwyczajnego obowiązuje bezwzględny zakaz organizowania wyborów parlamentarnych: fakultatywnie – w sytuacji, kiedy w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (Prezydent ma 14 dni na zdecydowanie o skróceniu kadencji parlamentu), obligatoryjnie – jeśli procedura zasadnicza i obie procedury awaryjne powołania Rady Ministrów zakończą się fiaskiem. == Funkcje i uprawnienia Sejmu == === Funkcja ustawodawcza === To podstawowa funkcja Sejmu, która odbywa się przez uchwalanie ustaw (w tym ustawy budżetowej) i uchwał, a przez to określanie podstawowych kierunków działalności pań