Krajowa Rada Sądownictwa (oficjalny skrót: KRS) – organ konstytucyjny zobowiązany do stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, utworzony 20 grudnia 1989 roku. Nie jest organem władzy sądowniczej. Zgodnie z art. 187 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku, w skład KRS wchodzą przedstawiciele trzech władz: ustawodawczej, wykonawczej oraz sądowniczej (zob. sekcja „Skład”). W składzie Rady, liczącym łącznie 25 osób, większość stanowią sędziowie – 17 członków, z czego 15 jest wybieralnych. Choć Konstytucja nie wskazywała wprost, kto powinien wybierać tych sędziów, historyczna praktyka od 1989 roku (zarówno przed, jak i po wejściu w życie Konstytucji z 1997 roku) zakładała, że sędziowie wybierają sędziów spośród swojego grona. W kwestii podmiotu uprawnionego do wyboru sędziów-członków Rady, ostatnią niekwestionowaną pod względem legalności składu orzekającego wykładnię art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2007 roku. Sprecyzowano w nim, że sędziowie ci powinni być wybierani przez samych sędziów (zob. sekcja „Wykładnia konstytucyjna wyboru sędziów”). Organy o podobnych kompetencjach i porównywalnym, mieszanym składzie (reprezentującym różne władze) funkcjonują także w innych państwach europejskich. Istnienie takich organów uzasadnia się potrzebą posiadania instytucji, które wspomagają budowanie i utrzymywanie relacji władzy sądowniczej z władzą ustawodawczą i wykonawczą. 20 czerwca 2017 roku Trybunał Konstytucyjny, na wniosek ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry, w wyroku wydanym z udziałem dwóch tzw. sędziów-dublerów, których legalność jest kwestionowana, uznał za niekonstytucyjne przepisy o indywidualnym charakterze kadencji sędziowskich członków KRS. W tym samym wyroku Trybunał podważył również swoją wcześniejszą, wiążącą linię orzeczniczą z 2007 roku, która stanowiła, że 15 sędziów do Rady mogą wybierać wyłącznie sami sędziowie. W nowym orzeczeniu dopuszczono możliwość wyboru sędziów-członków KRS przez dowolny inny podmiot. Na tej podstawie Sejm VIII kadencji uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, formalnie procedowaną na bazie projektu prezydenta Andrzeja Dudy, który został zmodyfikowany poprawkami koalicji Zjednoczonej Prawicy. Dotychczasowe indywidualne kadencje sędziowskich członków zostały zastąpione wspólną, czteroletnią kadencją. Nowa ustawa przerwała również trwające kadencje dotychczasowych członków Rady. Najistotniejszą zmianą było jednak przeniesienie uprawnienia do wyboru 15 sędziowskich członków KRS ze środowisk sędziowskich na Sejm. Wybór odbywa się poprzez głosowanie na całą listę kandydatów, ustaloną uprzednio przez sejmową komisję, a nie indywidualnie na poszczególnych sędziów. W pierwszym głosowaniu wymagana jest większość kwalifikowana 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, co wymaga poparcia ponad podziałami partyjnymi. Jednak w przypadku nieosiągnięcia tej większości, w kolejnym głosowaniu wystarczy bezwzględna większość głosów. Rozwiązanie to, pozwalające partii rządzącej na samodzielny wybór całego składu sędziowskiego Rady, zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2019 roku za zgodne z Konstytucją. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził również, że konstytucyjnie dopuszczalne było przerwanie kadencji dotychczasowych członków Rady. Wyrok ten, podobnie jak orzeczenie z 2017 roku, zapadł jednak w składzie z udziałem tzw. sędziego-dublera i opierał się na kwestionowanej linii orzeczniczej, co stało się fundamentem późniejszych sporów o legalność i niezależność nowo uformowanej Rady. Krajowa Rada Sądownictwa ukonstytuowana w kwietniu 2018 roku na podstawie wyżej wymienionej ustawy, określana jest w dyskursie publicznym i orzecznictwie jako neo-KRS, a osoby wchodzące w jej skład nazywane są neosędziami (w szerszym znaczeniu termin ten obejmuje też sędziów powołanych na wniosek tak uformowanej Rady). Gremium to jest postrzegane przez znaczną część środowisk prawniczych w Polsce oraz instytucje międzynarodowe (TSUE, ETPCz, Komisja Wenecka, ENCJ) jako organ powołany niezgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Podczas gdy sama Rada oraz środowiska popierające reformę kwestionują te zarzuty, powołując się na wyroki TK z 2017 i 2019 roku oraz kompetencje ustawodawcy do regulowania sposobu wyboru członków KRS, Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 września 2018 roku oraz w wyroku z 5 grudnia 2019 roku jednoznacznie podważył legalność tego organu. SN wskazał, że wyrok TK z 2017 roku nie zmienił stanu prawnego wynikającego z Konstytucji z uwagi na udział w jego wydaniu tzw. sędziów-dublerów, lecz wykreował równoległy porządek prawny, który jest z nią sprzeczny, a jedyną prawną drogą do zmiany podmiotu wybierającego sędziów do KRS była zmiana samej Konstytucji, co w procesie uchwalania ustawy z 2017 roku nie miało miejsca. SN uznał również za niedopuszczalne przerwanie kadencji członków Rady, wskazując, że działanie to – oparte na wadliwym prawnie wyroku z udziałem sędziów-dublerów – stoi w jawnej sprzeczności z art. 187 ust. 3 Konstytucji RP, gwarantującym czteroletni okres trwania mandatu. 28 października 2021 roku Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 2017 roku została wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ), z uwagi na skład uznany przez ENCJ za niezgodny z wymogami niezależności sądownictwa. Po wyborach parlamentarnych w 2023 Zjednoczona Prawica utraciła większość w Sejmie, ale sędziowscy członkowie KRS wybrani przez poprzednią większość zachowali mandaty na większą część kadencji nowego Sejmu – aż do 2026 roku. Sytuacja ta jest przedmiotem odmiennych ocen ustrojowych: krytycy określają ją mianem „zabetonowania” organu przez poprzednią władzę, wskazując na brak korelacji między składem KRS a aktualną większością parlamentarną, natomiast zdaniem zwolenników reformy uzależnianie składu Rady od bieżących wyników wyborów podważałoby jej niezależność od władzy ustawodawczej i wykonawczej. 20 grudnia 2023 roku Sejm X kadencji przyjął uchwałę stwierdzającą, że wybór sędziowskich członków KRS w 2018, 2021 i 2022 roku nastąpił z naruszeniem Konstytucji. Uchwała ta nie posiada mocy prawnej zmieniającej ustawy. == Pozycja ustrojowa == Władza sądownicza nie tylko stosuje przepisy, ale także kształtuje obszary życia publicznego, w których działają władze ustawodawcza i wykonawcza. Sędziowie badają zgodność przepisów ustaw z konstytucją i w ten sposób mają wpływ na działalność parlamentu. Ponadto wydając wyroki, wypowiadają się w sprawach publicznych. Czasami nawet występują publicznie poza sądami. Dlatego instytucje takie jak KRS mają ograniczyć wpływ innych władz na sądownictwo . W II połowie XX w. wiele państw europejskich utworzyło organy, które chronią niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Są one powiązane z władzą sądowniczą, jednak na ich skład mają wpływ także organy władz ustawodawczej i wykonawczej. Takie instytucje istnieją m.in. we Francji (gdzie Najwyższa Rada Sądownictwa jest organem konstytucyjnym ), we Włoszech, w Portugalii, Hiszpanii, Belgii, Danii, Holandii oraz Wielkiej Brytanii . W niektórych z tych rad większość zagwarantowaną mają sędziowie (w Hiszpanii, we Włoszech i w Wielkiej Brytanii), podczas gdy w innych sędziowie stanowią mniejszość składu (we Francji, w Danii, Holandii i Portugalii). Różne są także metody ich wyłaniania: przykładowo w Belgii sędziowie-członkowie rady wybierani są przez samych sędziów, w Hiszpanii przez parlament, a w Danii i Holandii przez władzę wykonawczą, ale wyłącznie spośród kandydatów przedstawionych przez środowisko sędziowskie. W innych państwach europejskich, które także są państwami prawa, organy podobne do KRS nie występują. Do tych państw należą m.in. Austria, Czechy, Luksemburg oraz Niemcy. W krajach tych o nominacjach i awansach sędziowskich decydują np. ministrowie sprawiedliwości współdziałający z prezesami sądów lub organy kolegialne innego typu . Standard europejski nakazuje jednak, aby niezależnie od przyjętego modelu, procedura gwarantowała takie powołanie sędziego, by nie budziło ono wątpliwości co do jego bezstronności. Szczególnym przypadkiem, stanowiącym swoiste laboratorium ustrojowe, są Niemcy (zob. Wyłanianie sędziów w Niemczech). Nie funkcjonuje tam scentralizowany organ podobny do polskiej KRS, a kompetencje związane z powoływaniem sędziów leżą w dyspozycji różnych podmiotów, co odpowiada federalnej strukturze państwa. W Niemczech współistnieją przeróżne modele: wybór i powoływanie sędziów wyłącznie przez właściwego ministra (przy czym w niektórych landach minister przekazał te kompetencje prezesom sądów wyższej instancji), wybór przez parlament lub komisję parlamentarną czy wreszcie wybór przez komisję ds. wyboru sędziów (niem. Richterwahlausschuss), w której skład wchodzą przedstawiciele władzy wykonawczej, parlamentu i sędziowie – w różnych proporcjach, w zależności od landu. W żadnym demokratycznym kraju europejskim nie przewiduje się takiej sytuacji, w której minister sprawiedliwości byłby jedynym decydentem w zakresie powoływania sędziów i jednocześnie pełnił funkcję Prokuratora Generalnego. W polskiej Konstytucji z 1997 roku Krajową Radę Sądownictwa opisano w rozdziale VIII pt. „Sądy i trybunały”. Jednak pojawiły się wątpliwości co do teoretycznego sklasyfikowania KRS. Część prawników twierdzi, że nie można jej przyporządkować ani do władzy ustawodawczej, ani wykonawczej, ani do sądowniczej: od organów dwóch pierwszych władz znacznie się różni, a co do władzy sądowniczej, to Konstytucja wyraźnie stwierdza, że władzę tę sprawują tylko sądy i trybunały . Mimo to Radę opisuje się jako niewydający wyroków („pozajudykacyjny”) organ władzy sądowniczej . Poza tym bywa ona opisywana jako organ administracji państwowej i porównywana do organów kontroli państwowej i ochrony prawa. Przyporządkowanie KRS do konkretnej władzy (albo stwierdzenie, że nie należy ona do żadnej z nich) ma wpływ na interpretację ko