# Prezydent Prezydent (łac. *praesidens*, 'zasiadający na czele') to najwyższy urząd w państwie będącym republiką, najczęściej jednoznaczny z funkcją jednoosobowej głowy państwa – choć istnieją od tej zasady wyjątki. W systemie prezydenckim, prezydent jest również szefem rządu, jak ma to miejsce w Stanach Zjednoczonych. Małżonka prezydenta jest zwyczajowo określana mianem pierwszej damy. ## Rodzaje Prezydentury Ze względu na czas pełnienia urzędu, prezydentury dzielą się na: * **Prezydent kadencyjny** – sprawujący funkcję przez określony czas, zwany kadencją. Funkcjonuje w obecnej Polsce. * **Prezydent dożywotni** – głowa państwa, która zgodnie z prawem kraju sprawuje urząd aż do śmierci. Instytucja ta występuje niemal wyłącznie w systemach dyktatorskich. Przykłady dożywotnich prezydentów: * Josip Broz Tito (Jugosławia, 1974–1980) * François Duvalier (Haiti, 1964–1971) * Saparmyrat Nyýazow (Turkmenistan, 1999–2006) * Kim Ir Sen (Korea Północna, 1972–1994) – *de facto* * August Zaleski (Polska na Uchodźstwie, 1954–1972) * Dożowie Republiki Weneckiej (697-1797) * **Prezydent honorowy** – tytuł nadawany honorowej głowie państwa. Przykłady: * Song Qingling (ChRL, od maja 1981) * Kim Ir Sen (Korea Północna, po śmierci, tytuł Wiecznego Prezydenta). * **Prezydent niebędący głową państwa** – występuje gdy funkcja głowy państwa jest sprawowana przez inną osobę lub organ: * Iran – głową państwa jest Najwyższy Przywódca (ajatollah), prezydent jest szefem rządu. * Szwajcaria – prezydent jest przewodniczącym Rady Związkowej, która jest kolegialną głową państwa. * Bośnia i Hercegowina – prezydent to nieformalne określenie przewodniczącego Prezydium Bośni i Hercegowiny. ## Zastępca Prezydenta Prezydenta zastępować może: * **Wiceprezydent** – osobny urząd, urzędujący "obok" prezydenta. * **Prezydent tymczasowy (ad interim)** – osoba pełniąca urząd tymczasowo, będąca pełnoprawną głową państwa, lecz nie na pełną kadencję. * **Pełniący obowiązki prezydenta** – osoba pełniąca inny urząd publiczny (np. premiera, przewodniczącego parlamentu), zastępująca prezydenta na mocy prawa. ### Przykłady Prezydentów Tymczasowych (ad interim): * Nicolae Văcăroiu (Rumunia, 2007) * Crin Antonescu (Rumunia, 2012) * Alain Poher (Francja, 1969 i 1974) * Valentín Paniagua (Peru, 2000–2001) * Adolfo de la Huerta (Meksyk, 1920) * Jules Louis Trochu (Francja, 1870–1871) ### Przykłady Osób Wykonujących Obowiązki Prezydenta (w okresie wakatu): * Maciej Rataj (Polska, 1922 i 1926) * Bronisław Komorowski (Polska, 2010) * Jens Böhrnsen (Niemcy, 2010) * Horst Seehofer (Niemcy, 2012) * László Kövér (Węgry, 2012) ### Przykłady pełniących obowiązki prezydenta w zastępstwie urzędującego prezydenta: * George H.W. Bush (USA, 1985, za Ronalda Reagana) * Dick Cheney (USA, 2002 i 2007, za George'a W. Busha) * Wiktor Czernomyrdin (Rosja, 1996, za Borysa Jelcyna) ## Systemy Prezydenckie System prezydencki to forma rządów, w której głowa państwa, prezydent, jest jednocześnie szefem egzekutywy. W systemie tym władza wykonawcza jest oddzielona od władzy ustawodawczej, a prezydent nie podlega parlamentowi. Typowe cechy systemu prezydenckiego to: * Prezydent wybierany w wyborach powszechnych. * Prezydent samodzielnie powołuje i odwołuje ministrów. * Brak odpowiedzialności politycznej prezydenta przed parlamentem. * Możliwość wetowania ustaw przez prezydenta. Systemy prezydenckie występują m.in. w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Argentynie i Filipinach. ## Funkcje i Uprawnienia Prezydenta Funkcje i uprawnienia prezydenta różnią się w zależności od kraju i systemu politycznego. Do najczęściej spotykanych należą: * Reprezentowanie państwa na arenie międzynarodowej. * Zawieranie umów międzynarodowych. * Mianowanie ambasadorów. * Przyjmowanie listów uwierzytelniających od ambasadorów innych państw. * Zarządzanie wyborów parlamentarnych. * Podpisywanie ustaw. * Weto ustawodawcze. * Mianowanie sędziów. * Ułaskawianie skazanych. * Dowodzenie siłami zbrojnymi. * Nadawanie orderów i odznaczeń. ## Kontrowersje związane z Urzędem Prezydenta Urząd prezydenta, ze względu na swą rangę i zakres władzy, często bywa przedmiotem kontrowersji. Krytyka może dotyczyć: * Nadmiernej władzy prezydenta. * Braku odpowiedzialności politycznej. * Autorytarnych tendencji. * Korupcji. * Nadużywania władzy. ## Zobacz też * Prezydent elekt * Prezydent miasta * Prezydenci Polski * Linia sukcesji prezydenckiej (Stany Zjednoczone) * Linia sukcesji prezydenckiej (Brazylia)