# Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) ## Wstęp Zjednoczone Emiraty Arabskie (arab. الإمارات العربيّة المتّحدة‎, trb. *al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida*), potocznie nazywane również „liniami arabskimi”, to państwo znajdujące się na Bliskim Wschodzie, nad Zatoką Perską i Omańską. Składa się ono z siedmiu emiratów: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Adżman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma i Fudżajra. ZEA graniczy z Arabią Saudyjską oraz Omanem. Jest to unikalna federacja, która jako jedyna skutecznie zrealizowała wizję panarabizmu, przetrwawszy próbę czasu, podczas gdy inne zjednoczenia regionalne rozpadły się. ## Geografia i klimat Powierzchnia kraju jest w zdecydowanej większości nizna (100–150 metrów n.p.m.) i pustynna. Pustynia Ar-Rub al-Chali zajmuje około 97% powierzchni państwa. Na wschodzie kraju wznoszą się niewielkie pasmo górskie Al-Hadżar al-Gharbi. Najwyższym szczytem leżącym całkowicie na terytorium ZEA jest góra Dżabal Jibir (1517 m n.p.m.), choć najwyższym punktem w regionie (znajdującym się już na terytorium Omanu) jest szczyt wzniesienia Dżabal al-Dżajs (1910 m n.p.m.). Kraj znajduje się w strefie klimatu zwrotnikowego kontynentalnego suchego, który w głębi kraju staje się skrajnie suchy. Średnie temperatury w styczniu wynoszą około 20 °C, podczas gdy w lipcu osiągają 32–40 °C, z maksymalnymi wartościami przekraczającymi 50 °C. Opady deszczu występują wyłącznie w sezonie zimowym (grudzień–luty), a ich roczna suma to zaledwie 80–140 mm. Na obszarach nizinnych i wybrzeżu Zatoki Perskiej dominują rafy koralowe i przybrzeżne wysepki, natomiast wybrzeże Zatoki Omańskiej charakteryzuje się bardziej górzystym ukształtowaniem. Linia brzegowa ZEA jest dobrze rozwinięta i ma długość około 700 kilometrów. Wśród licznych solnisk największym jest Sabchat Matti. Roślinność jest skąpa, dominują w niej rośliny tolerujące dużą zasolenie (halofity). Wody podziemne (artezyjskie) dostępne są głównie w oazach Al-Ajn i Al-Burajmi. Kraj pozbawiony jest rzek stałych, znajdują się tu jedynie suche koryta rzeczne (wadi). ## Historia i geneza państwa ### Najdawniejsze ślady i starożytność Historia tego regionu sięga bardzo daleko w przeszłość. W 2011 roku na stanowisku archeologicznym Jebel Faya odkryto prymitywne narzędzia o szacowanym wieku 100–125 tysięcy lat (datowanie termoluminescencyjne). Był to najstarszy dotychczas znaleziony poza Afryką ślad bytności człowieka. W VII tysiącleciu p.n.e. na terenach tych rozwinęła się gospodarka neolityczna wraz z hodowlą dromaderów i osłów, a także koczownictwo. Już w III tysiącleciu p.n.e. tereny te znalazły się pod wpływem mezopotamskich cywilizacji: Sumeru, Akadu, Babilonii oraz Asyrii. Od VI wieku p.n.e. zaczął dominować wpływ kultury perskiej. Następnie, w okresie hellenistycznym, region był objęty wpływami państw Seleucydów, a później Partów. Około 240 roku n.e. tereny te zostały podbite przez perskich Sasanidów. Kilkanaście lat później przybyli na te ziemie chrześcijanie, o czym do dziś świadczą pozostałości kościoła na wyspie Sir Bani Jas. W VII wieku cała przestrzeń została zajęta przez muzułmanów, z silnym wpływem bahrajńskich charydżytów oraz omańskich ibadytyzmu. ### Epoka kolonialna i traktatowa W XVI wieku Portugalczycy założyli na tym terenie swoje przedmagazyny wojskowe, w tym zbrojny fort w Kalbie. W XVII wieku wpływy na terenie Emiratów dzieliły się między Turków Osmańskich oraz Portugalczyków. W drugiej połowie XVIII wieku miejscowi Arabowie nawiązali kontakty z Brytyjską Kompanią Wschodnioindyjską. Zaniepokojeni rosnącym zainteresowaniem Zatoką Perską przez inne mocarstwa, Brytyjczycy w 1892 roku zawarli z każdym z państw (Abu Zabi, Adżman, Dubaj, Fudżajra, Ras al-Chajma, Szardża i Umm al-Kajwajn) układy protekcyjne. Tereny te, zwane potem Omanem Traktatowym, podległy brytyjskiej kontroli w zakresie polityki zagranicznej. Utworzono wówczas Radę Traktatową, której celem miała być ścieżka ku zjednoczeniu. ### Droga do niepodległości i powstanie federacji W 1968 roku rząd brytyjski ogłosił zamiar wycofania swoich wojsk z regionu. Już wcześniej zaczęto tworzyć federację szejklanów, która miała objąć 7 państw Omanu Traktatowego oraz sąsiednie księstwa: Katar i Bahrajn. Uchwała o federacji zapadła w lutym 1968, jednak spory o ustrój i kwestie prawne sprawiły, że zjednoczenie pozostało na papierze. W 1971 roku Bahrajn i Katar odeszły, decydując się na stworzenie własnych, niezależnych państw. Podobną drogę wybrał szejk z Ras al-Chajmy, który w trakcie obrad w lipcu 1971 r. opuścił salę w pałacu Dubaju. 18 lipca 1971 roku pozostałe sześć szejków podpisało umowę o utworzeniu federacji Zjednoczonych Emiratów Arabskich. 2 grudnia 1971 r. państwo to oficjalnie ogłosiło niepodległość. ZEA zostało przyjęte do Ligi Arabskiej (6 grudnia) oraz do Organizacji Narodów Zjednoczonych (8 grudnia 1971 r., jako 132. członek). 23 grudnia ogłoszono, że do federacji w przyszłym roku dołączy również Ras al-Chajma (co faktycznie nastąpiło w 1972 roku). ### Ustrój i pierwsze lata Pierwszym prezydentem ZEA został szejk Abu Zabi, Zajid ibn Sultan Al Nahajjan (na 5 lat), a funkcję wiceprezydenta objął szejk Dubaju. Władze utworzyły Radę Najwyższą odpowiedzialną za obronę, politykę zagraniczną i gospodarkę. Każdy emirat zachował jednak własną, często opartą na tradycjach plemiennych, autonomię. Budżet federalny tworzył się ze składek równych 10% dochodów każdego z państw. Organem ustawodawczym stało się 34-osobowe Zgromadzenie Doradcze. Tymczasową stolicą państwa wyznaczono el-Ain w oazie Burajmi. ### Współczesność W 1979 r. zerwano relacje z Egiptem w związku z układem wojskowym tego kraju z Izraelem (stosunki wznowiono w 1987 r.). W 1985 roku nawiązano stosunki z ZSRR i Chinami. W 1990 r. w czasie inwazji w Iraku ZEA pozwoliły na rozmieszczenie wojsk zachodnich na swoim terytorium, a w 1994 roku podpisano układ obronny ze Stanami Zjednoczonymi. Po śmierci Zajida ibn Sultana w 2004 roku władzę przejął Chalifa ibn Zajid Al Nahajjan, a po śmierci premiera Maktuma w 2006 r. urząd ten objął Muhammad ibn Raszid al-Maktum. ## Podział administracyjny Zjednoczone Emiraty Arabskie to państwo zjednoczeniowe, podzielone na **siedem emiratów** – absolutistycznych monarchii, w których władza przekazywana jest z ojca na syna. Każdy z nich posiada własną administrację i znaczny stopień samodzielności wewnętrznej: 1. **Abu Zabi** – największy emirat, posiadający najwięcej złoża ropy naftowej, co determinuje jego potężny wpływ na gospodarkę całej federacji. 2. **Dubaj** – historycznie oparty na perlektowym połowie i handlu, dziś globalne centrum finansowe, handlowe i turystyczne. 3. **Szardża** – emirat leżący jedynie na Zatoce Omańskiej, dzielący granicę lądową z Omanem. 4. **Adżman** – najmniejszy pod względem populacji emirat, znany ze starych tradycji i rzemiosła. 5. **Umm al-Kajwajn** – jedyny całkowicie wewnątrz lądowy emirat, posiadający wybrzeże wyłącznie na Zatoce Perskiej. 6. **Ras al-Chajma** – najbardziej północno-zachodni emirat, od 1972 r. wchodzący w skład federacji. 7. **Fudżajra** – drugi pod względem wielkości emirat. ## Demografia i społeczeństwo W 1971 r. populacja ZEA liczyła zaledwie nieco ponad 180 tysięcy osób (w Dubaji ok. 60 tys., w Adżmanie zaledwie 4,25 tys.). Obecnie Zjednoczone Emiraty Arabskie to jeden z najbardziej zróżnicowanych kulturowo i narodowo krajów świata. Mieszkańców krajowych, obywatelem ZEA, stanowią jedynie **19% populacji**. Araby i Persowie wliczani razem stanowią 42%. Prawdziwą większość (50%) stanowią imigranci z krajów subkontynentu indyjskiego (Indie, Bangladesz, Pakistan), a resztę uzupełniają azjaci z południowo-wschodniej Azji (głównie Filipiny). Zaledwie 65% wszystkich mieszkańców wyznaje islam. Społeczeństwo jest wielojęzyczne: obok języka arabskiego powszechnie używa się języka angielskiego, a także perskiego, urdu i hindi. Analfabetyzm w kraju wynosi około 22%. W latach 80. XX w. populacja zbliżyła się do 2 milionów mieszkańców, by w następnych dekadach wzrosnąć do kilkunastu milionów (obecnie przekracza 9,9 mln). ### Religia Choć islam jest religią państwową, ZEA wyróżnia się ogromną tolerancją wyznaniową. Według danych z 2010 r. (Pew Research Center), struktura wyznaniowa mieszkańców przedstawia się następująco: - islam – 76,9% (5,78 mln), - chrześcijaństwo – 12,5% (950 tys.), - hinduizm – 6,6% (490 tys.), - buddyzm – 2,0% (150 tys.), - inne (brak religii itp.) – ok. 2%. W krajowych meczetach obowiązuje nakaz noszenia strojów tradycyjnych (abaya, dishdasz) dla osób odwiedzających, jednak w kościołach chrześcijańskich i świątyniach innych wyznań można przybywać w codziennych ubraniach. Istnieje nawet cerkiew prawosławna w Dubaju. ## Ustrój polityczny Zjednoczone Emiraty Arabskie to federacja o unikalnym ustroju. Głową państwa (Prezydentem) jest szejk z Dubaju, zaś szefem rządu (Premierem) jest szejk z Abu Zabi. Decyzje strategiczne podejmuje Rada Najwyższa składająca się z władców poszczególnych emiratów. O ile władza federalna odpowiada za sprawy obronne, politykę zagraniczną i gospodarkę makroekonomiczną, o tyle wewnętrzne sprawy każdego emiratu (w tym prawo, policja i niektóre podatki) pozostają w gestii lokalnych władz. ## Gospodarka ZEA należą do grupy najbogatszych państw Azji Zachodniej i posiadają jedno z najwyższych PKB brutto na mieszkańca na świecie (ponad 56 tys. USD w przeliczeniu na paritet siły nabywczej). Gospodarka opierała się od dekad na wydobyciu i eksporcie ropy naftowej (rozpoczęto w 1962 r. w Abu Zabi i w 1970 r. w Dubaju), która wciąż stanowi fundament budżetu państwa. Znaczne rezerwy znajdują się w Abu Zabi, podczas gdy Dubaj wyczerpał swoje złoża w latach 90. i zmuszony był do radykalnej transformacji. ### Czynniki sukcesu Szybki rozwój gospodarczy przyspieszyły cztery czynniki: 1. Stabilny, przewidywalny system polityczny i prawny. 2. Historycznie wysokie ceny ropy naftowej. 3. Rewolucja technologiczna w odsalaniu wody morskiej (ok. 42% wody pitnej pochodzi z tego źródła). 4. Tania i polegalna siła robocza imigracyjna (głównie z Indii, Filipin, Bangladeszu). ### Sektor usług, finanse i turystyka Ponieważ złoża ropy wyczerpują się (w niektórych emiratach już się skończyły), władze kierują miliardowe fundusze inwestycyjne w stronę bankowości, usług, sportu i turystyki. W Dubaju zlokalizowany jest największy port kontenerowy na świecie, a miasto stało się jednym z głównych ośrodków finansowych globu (szczególnie w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki). W krajach tych nie ma podatków dochodowych i cła, co czyni je rajem dla biznesu i inwestycji. W 2019 i 2021 r. ZEA podpisały umowy z Francją o współpracy wojskowej oraz zakupie 80 myśliwców Rafale, co ugruntowało sojusz z Europą Zachodnią. ### Przemysł i rolnictwo Przemysł opiera się na rafinacji ropy, chemii, produkcji stali i nowoczesnych technologiach. ZEA mocno inwestują w budownictwo, rozbudowę infrastruktury (m.in. systemy metra) oraz innowacje (np. rozwój sektora kosmicznego z agencją ISRO). Wobec surowego klimatu i braku wód powierzchniowych, rolnictwo jest marginalne (użytki rolne to 2,9% powierzchni) i ogranicza się do upraw w szklarniach oraz tradycyjnych oaz (np. dakktyle). ## Infrastruktura i transport ZEA dysponuje bardzo dobrze rozwiniętą siecią transportową. - **Drogi:** Autostrady mają łączną długość 1088 km. - **Lotnictwo:** Największym portem lotniczym jest Dubaj (Miedzynarodowe Lotnisko Dubaj), który obsługiwał ok. 47 mln pasażerów rocznie w przeszłości, i ma zostać rozbudowany do 150 mln rocznie. - **Koleje:** Transport towarowy opiera się na sieciach łączących emiraty, natomiast Dubaj posiada nowoczesny system metra szynowego (długość 70 km). Planowana jest budowa sieci łączącej całą federację. ## Turystyka i atrakcje Turystyka stanowi kluczowy sektor dla gospodarki ZEA. Kraj przyciąga ponad 10 milionów osób rocznie (dane historyczne rosną z każdym rokiem) z Europy, Rosji, Azji i USA, głównie z uwagi na luksusowe hotele, brak podatków VAT oraz atrakcje rozrywkowe. Główną wizytówką Dubaju są **sztuczne wyspy Palmowe** (Jumeirah Palm), których budowa rozpoczęła się w 2001 r. Te olbrzymie struktury chronione są przed szalejącymi sztormami przez gigantyczne łuki falochronów. Na wyspach tych zlokalizowano luksusowe kompleksy, w tym słynny hotel Atlantis, którego otwarcie w 2008 roku poprzedziło najdroższy w historii pokaz sztucznych ogni. Warto również wymienić projekt The World (wysepki ułożone w kształcie globu), a także budowę pierwszego podwodnego hotelu na świecie. ## Podsumowanie Zjednoczone Emiraty Arabskie to państwo kontrastów – łączące surowy krajobraz pustyni z futurystycznymi, rozbudowanymi metropoliami. Z perspektywy stolicy federacji w oazie Al-Burajmi do gigantycznych apartamentowców w Dubaju i zaawansowanej gospodarki opartej na wiedzy, ZEA przeszło drogę od plemion pustynnych do jednego z najbardziej wpływowych aktorów na Bliskim Wschodzie. Zjednoczenie to nie tylko cud inżynierii i gospodarki, ale przede wszystkim polityczny eksperyment, który od 1971 roku udaje się dzięki elastycznemu kompromisowi między nowoczesną centralizacją a tradycyjnym rządzeniem szejkowskim. --- **Przypisy i Bibliografia** - Bronisław Czyż: *Federacja Zjednoczonych Emiratów Arabskich*, w: „Poznaj Świat” Rok XX, nr 4 (233), Kwiecień 1972, s. 27–32. - Government of United Arab Emirates – Portal rządowy ZEA.