Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW) – muzeum sztuki w Warszawie, założone w 1862 jako Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie, narodowa instytucja kultury; jedno z największych muzeów w Polsce i największe w Warszawie. Muzeum Narodowe w Warszawie gromadzi zbiory sztuki starożytnej (egipskiej, greckiej, rzymskiej), malarstwa polskiego od XIII wieku, a także galerię malarstwa obcego (włoskie, francuskie, holenderskie, niemieckie i rosyjskie), w tym kilka obrazów z prywatnej kolekcji Adolfa Hitlera, przekazanych muzeum przez władze amerykańskie w powojennych Niemczech, zbiory numizmatyczne i rzemiosła artystycznego. Od 1916 muzeum było instytucją miejską. Modernistyczny gmach jego siedziby został wzniesiony w latach 1927–1938 według projektu Tadeusza Tołwińskiego i Antoniego Dygata. W latach 1933–2023 skrzydło wschodnie gmachu zajmowało Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. W wyniku niemieckiej grabieży polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej Muzeum Narodowe w Warszawie utraciło ogromną część zbiorów, m.in. 99% numizmatów, 100% zegarów, 80% wyrobów złotniczych i jubilerskich, 63% tkanin, 60% mebli, 70% opraw, ksiąg i superekslibrisów królewskich. W 1945 muzeum zostało znacjonalizowane. W 2010 r. jako jedna z pierwszych instytucji państwowych w Europie Środkowo-Wschodniej zorganizowało wystawę w całości poświęconą sztuce homoerotycznej – Ars Homo Erotica. == Historia == Historia Muzeum Narodowego w Warszawie sięga roku 1862, kiedy to 20 maja uchwalona została ustawa o wychowaniu publicznym w Królestwie Polskim i powołane zostało, obok Szkoły Głównej, Szkoły Sztuk Pięknych i Biblioteki Głównej, Muzeum Sztuk Pięknych. Do 1916 roku mieściło się ono w jednym budynku ze Szkołą Sztuk Pięknych. Podwalinę zbiorów muzeum stanowiły obrazy olejne ze zbioru Szkoły Sztuk Pięknych oraz ryciny Biblioteki Rządowej i Szkoły Sztuk Pięknych. Od tego czasu kolekcja stopniowo się powiększała. W pierwszym okresie swej działalności muzeum posiadało przede wszystkim dzieła malarzy zagranicznych, obrazy polskich artystów przechowywało zaś Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Pierwszym dyrektorem muzeum został Justynian Karnicki; sprawował tę funkcję do roku 1876. Za czasów drugiego dyrektora, Cypriana Lachnickiego (1876-1906), ranga muzeum znacznie wzrosła. Dzięki polityce Lachnickiego, muzeum przyznane zostało pomieszczenie w Domu Neprosów, gdzie otwarto Galerię Obrazów. Wystawiona na niej część kolekcji muzeum, dzięki temu, że stała się dostępna dla wszystkich, spowodowała powszechne zainteresowanie sprawami instytucji. Muzeum skorzystało na tym dwojako. Po pierwsze, znaleźli się ofiarodawcy, którzy przekazali do niego całe swoje kolekcje: wytworów sztuki zdobniczej, numizmatów, pamiątki po znanych artystach oraz ich spuściznę. W 1916 roku muzeum przejęło miasto. Nazwa: Muzeum Sztuk Pięknych zastąpiona została nazwą: Muzeum Narodowe, mieszczącą w sobie ideę znacznie donioślejszą od poprzedniej, mianowicie gromadzenie zbiorów zarówno polskich, jak i zagranicznych w sposób planowy. Tym sposobem w niedługim czasie zawartość muzeum znacznie się powiększyła, liczba jego działów wzrosła do dziewiętnastu, a kolekcje obejmowały wszelkie możliwe dziedziny – od sztuki po wojsko. W 1926 roku powrócono do sprawy związanej z wybudowaniem nowego gmachu Muzeum Narodowego, odsuniętej na dalszy plan wraz z wybuchem I wojny światowej. Postanowiono zagospodarować zakupiony w 1912 od Warszawskiego Konsystorza Prawosławnego za kwotę 1 mln 105 tys. rubli duży plac przy alei 3 Maja. Znajdował się tam Ogród Wahla, będący popularnym miejscem rekreacji, wraz z sadem owocowym. Gmach zaprojektowali Tadeusz Tołwiński i Antoni Dygat. Kamień węgielny wmurowano 15 czerwca 1927 roku. Budowa trwała z przerwami do 1938 roku z powodu problemów finansowych miasta oraz bankructw wykonawców. Wcześniej jednak w gotowych częściach nowo powstałego muzeum otwierano kolejne działy, w 1932 dając publiczności dostęp do zbiorów Galerii Zdobniczej. Uroczyste otwarcie ukończonego gmachu nastąpiło 18 czerwca 1938 roku. Dyrektorem muzeum w ciągu dwudziestu lat 1916–1936 był Bronisław Gembarzewski – muzeolog i historyk wojskowości (od 1920 – także dyrektor Muzeum Wojska Polskiego). Lata 30. przyniosły zmianę na stanowisku dyrektora muzeum, kiedy to w roku 1936, na 47 lat (do roku 1982 – z przerwą w czasie II wojny światowej), objął je Stanisław Lorentz. Gmach został uszkodzony w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939. Podczas II wojny światowej część eksponatów uległa zniszczeniu, większość z nich jednak uratowano dzięki wysiłkowi pracowników muzeum, chroniących nie tylko jego zbiory, ale także innych instytucji: wnętrza Zamku Królewskiego czy Łazienek, kolekcje innych instytucji czy osób prywatnych. Walka z okupantem trwała nawet wtedy, gdy Muzeum przemianowano na Museum der Stadt Warschau (powstałe z połączenia Muzeum Narodowego z Muzeum Wojska), a polegała ona na dokumentowaniu wywożonych do Rzeszy zbiorów, by po wojnie móc starać się je odzyskać. Gmach został uszkodzony także w 1944. W maju 1945 muzeum zostało znacjonalizowane (było własnością miasta). Stanisław Lorentz zaczął prowadzić skuteczne akcje: rewindykacyjną, dzięki której odzyskano nie tylko polskie zbiory, ale także i zbiory poniemieckie, oraz drugą, mającą na celu powiększenie zbiorów muzeum, co w ciągu dziesięciu lat dało owoc czterokrotny w stosunku do stanu liczbowego obiektów muzealnych przed wybuchem wojny. Na trwałe w historię Muzeum Narodowego wpisali się jego pracownicy, którzy wnieśli duży wkład w rozwój zarówno samej instytucji, jak i polskiej nauki. Należy do nich zwłaszcza prof. Michał Walicki, kurator Galerii Malarstwa Obcego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, znawca malarstwa holenderskiego XVII wieku i polskiego gotyku. W okresie okupacji niemieckiej uczestniczył w konspiracji, zaś po wojnie w czasach represji komunistycznych został aresztowany i więziony w latach 1949–1953. Następnie: prof. Jan Białostocki, będący w latach 1956–1988 kustoszem Galerii Sztuki Obcej, inicjator pomysłu wydawania w 1960 roku kwartalnika Bulletin du Musée National de Varsovie, propagującego zbiory muzeum i badania nad nimi prowadzone. Prof. Stefan Kozakiewicz, potem dr Agnieszka Morawińska i dr Krystyna Sroczyńska, pracownicy Galerii Malarstwa Polskiego, autorzy serii wystaw monograficznych malarzy działających w Polsce pomiędzy XVIII wiekiem a początkiem wieku XX. Najważniejszą postacią jest natomiast prof. Kazimierz Michałowski, który kierował w latach 50. i 60. archeologiczną wyprawą naukową, prowadzoną wraz z Polską Akademią Nauk i Uniwersytetem Warszawskim kolejno: na Krymie, w Egipcie, Sudanie, Syrii i na Cyprze. Najważniejszym, sensacyjnym wręcz, odkryciem było odnalezienie w Faras (Sudan) katedry z nubijskimi freskami, co stało się pretekstem do stworzenia Międzynarodowego Towarzystwa Badań Nubiologicznych, a w samym MNW w 1972 roku – Galerii Sztuki z Faras (połowa odnalezionych fresków została podarowana muzeum, druga ich część została w Sudanie). Nieustanne powiększanie zbiorów muzeum spowodowało konieczność rozbudowania jego gmachu, co zostało wykonane w latach 1964–1972 na podstawie projektu Karola Golawskiego i Stefana Kozińskiego. W latach 1995–2007 muzeum poddane zostało gruntownym remontom i modernizacji, przeprowadzono reformę organizacyjną. W okresie, kiedy dyrektorem ds. naukowych była Dorota Folga-Januszewska a dyrektorem generalnym – Ferdynand B. Ruszczyc w muzeum zorganizowano kilkadziesiąt wielkich międzynarodowych wystaw, zaś muzeum pokazało swoje zbiory w postaci gościnnych wystaw w Musée d’Orsay i w Luwrze w Paryżu, w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, w Muzeum Sztuk Pięknych Puszkina w Moskwie. W 1995 roku muzea w Łowiczu i Krośniewicach, Muzeum Pałac w Wilanowie (obecnie Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie) oraz Łazienki Królewskie w Warszawie, wcześniej oddziały Muzeum Narodowego, odłączyły się od niego i zaczęły funkcjonować jako samodzielne jednostki. W roku tym i w następnym przekształceniom uległa znów struktura organizacyjna działów merytorycznych muzeum (17 działów) i zatwierdzona w marcu 1996 roku funkcjonuje tak do dziś. Wraz z popularyzacją internetu, uruchomiona została strona internetowa Muzeum Narodowego, na której uruchomiono funkcję wirtualnego zwiedzania gmachu MNW. W 2019 roku Instagram MNW otrzymał I nagrodę w 4. Przeglądzie Muzeum Widzialne Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów w kategorii Zarządzanie mediami społecznościowymi. W 2023 placówka zaczęła przejmować powierzchnię zajmowaną od 1933 roku przez Muzeum Wojska Polskiego w związku z przeniesieniem tego muzeum do jego nowej siedziby w Cytadeli Warszawskiej. Zgodnie z zaleceniem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2024 muzeum odstąpiło od budowy na tyłach gmachu głównego Centrum Konserwatorsko-Magazynowego. W 2025 placówka zakupiła budynek dawnego salonu meblarskiego przy ul. Puławskiej 436 z przeznaczeniem na tzw. magazyn otwarty, w którym zaplanowano udostępnianie zbiorów wzornictwa i mebli. === Dyrekcja === W lutym 2009 dyrektorem Muzeum Narodowego został prof. Piotr Piotrowski, a od 28 października 2010 funkcję tę sprawowała dr Agnieszka Morawińska. Od 30 listopada 2018 do 2 grudnia 2019 dyrektorem muzeum był prof. Jerzy Miziołek. Piotr Gliński powołał na jego miejsce dra hab. Łukasza Gawła, który pełnił tę funkcję do 2 lutego 2024, kiedy został odwołany przez Bartłomieja Sienkiewicza. Od lutego 2024 p.o. dyrektora jest historyczka sztuki, Agnieszka Rosales Rodríguez. == Zbiory Sztuki Starożytnej == Utworzone w 1938 roku. Ich podstawę stanowił depozyt Uniwersytetu im. J. Piłsudskiego w Warszawie, który obejmował wiele zabytków egipskich odkrytych przez badaczy w Edfu pod kierownictwem K. Michałowskiego. Po zakończeniu II wojny światowej Związek Muzeów Polskich uchwalił w 1946 roku na zjeździe w Nieborowie, że warszawskie Muzeum Narodowe ma stać się punktem centralnym dla zbiorów zabytków sztuki starożytnej. Zbiory Sztuki Starożytnej obejmują kolekcje: Antyku (Starożytn