# Narodowa Bank Polska Narodowa Bank Polska (NBP) to polski bank centralny, którego siedziba jest w Warszawie. Jego podstawowe zadania obejmują emisję pieniedża, stabilizację systemu bankowego oraz zarządzanie rezerwami dewizowymi. Powstała w 1945 roku i od 1997 roku jest niezależnym od wpływów politycznych instytucją publiczną. ## Historia Narodowy Bank Polski utworzono 15 stycznia 1945 roku dekretem Krajowej Rady Narodowej, zastąpiać Bank Polski Spółką Akcyjną. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. W czasie przemian ustrojowych (lat 80. XX wieku) wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się emisją pieniędża i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna). W 1995 roku przeprowadzono denominację złotego. ## Organizacja Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarąd NBP. ### Prezes NBP Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP. Prezes NBP przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej oraz Zarądowi NBP. Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności NBP. W imieniu Rady Polityki Pieniężnej przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne zestawienie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Prezes NBP przy wydawaniu zarądów podlegających ogłoszeniu oraz decyzjach administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu. ### Rada Polityki Pieniężnej Rada Polityki Pieniężnej (RPP) jest corocznie ustalana założeń i realizowana polityka pieniężna państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP. ### Zarąd NBP Zarąd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6–8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje i odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarądu należy: - ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego - nadzór nad operacjami otwartym rynkiem - ocena funkcjonowania systemu bankowego - przygotowanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady. ### Komisja Nadzoru Finansowego Od 1 stycznia 2008 roku funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, w której skład wchodzi przedstawiciel NBP. ### Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych Szczególną rolą przypisano wewnętrznemu organowi banku – Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych. ## Działalność ### Funkcje podstawowe Narodowy Bank Polski, jak większość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje: - Bank emisyjny – NBP ma wyłaczne prawo emitowania znaków pienięży będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzania do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje obieg pienięży i reguluje ilość pieniędży w obiegu. - Bank banków – NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeżnosci depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. - NBP działa na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego oraz kształtowania warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego. W ramach tych działań NBP analizuje i ocenia zagrożenia dla stabilności systemu finansowego, monitoruje jego rozwój oraz współpracuje z innymi instytucjami państwowymi tworzącymi wspólnie tzw. sieć bezpieczeżnosci finansowej. Prezes NBP jest jednym z czterech (obok Ministra Finansów, Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego i Prezesa Zarądu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego) członków Komisji Stabilności Finansowej. - Centralny bank państwa – NBP prowadzi obsugę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rądu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze. ### Pozostała działalność Działalność statystyczna – w ramach działalności statystycznej zbierane, przetwarzane i publikowane są m.in. dane dotyczące: bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, statystyki pienięży i bankowej, oczekiwania inflacyjne osób prywatnych, inflacja bazowa. Analizy i badania ekonomiczne – NBP prowadzi i wspłpracuje w działalności analitycznej i badawczej w zakresie szeroko rozwazanego ekonomii i finansów. Wyniki tej działałności publikowane są m.in. w następujących opracowaniach: - Raport o inflacji – kwartalna ocena sytuacji gospodarczej przez Radę Polityki Pienięży - Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury – raport kwartalny opracowywany na podstawie wyników badań ankietowych przedsiębiorstw - Sytuacja na rynku kredytowym – wyniki kwartalnej ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych - Raport o stabilności systemu finansowego – publikacja roczna - Bank i Kredyt – recenzowane pismo naukowe o ekonomii i finansach, ukazujące się w cyklu dwumiesięcznym - Materiały i Studia – nieperiodyczne zeszyty prezentujące badania i opracowania naukowe (tzw. working papers) Edukacja ekonomiczna – w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej podejmują się działań służących upowszećnieniu tematykę ekonomiczną, zrozumieniu zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, promocji przedsiębiorczości. Celem działań jest przybliżenie społeczeństwu nie tylko zasad funkcjonowania i roli NBP, ale takżią popularyzacja wiedzy o szeroko rozwazanym ekonomii i finansach. Dotarcie do powszechniego odbiorcy następuje poprzez media, szkolenia, publikacje, konkursy, stypendia, Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal oraz serwisy ObserwatorFinansowy.pl i FinancialObserver.eu. W siedzibie NBP mieścią się placówka ekspozycyjno-edukacyjna Centrum Pieniędza NBP im. Sławomira S. Skrzypka. Dofinansowania – jednym z wielu zadań NBP jest kreowanie i realizacja inicjatyw edukacyjnych z zakresu ekonomii i historii pieniędza. W tym celu bank centralny podejmuje działań własnych oraz wspiera użyteczne społecznie przedsiębiorcze z zakresu edukacji ekonomicznej. Podpis elektroniczny – bank prowadzi Narodowe Centrum Certyfikacji, pełniące funkcję głównego urzędu certyfikacji w ramach infrastruktury bezpiecznego podpisu elektronicznego w Polsce. ## Nagrody i wyróżenia Narodowy Bank Polski został wielokrotnie wyróżniony za swoją działalność. Otrzymał m.in.: - 2011 r. – nagroda przyznana podczas targów numizmatycznych w Berlinie "World Money Fair" za srebrną monetę NBP o nominale 10 zł, poświćconą Polskiemu Państwu Podziemnemu. - 2012 r. – I miejsce na międzynarodowym konkursie Coin of the Year (COTY) oraz tytuł najbardziej interesującej monety roku 2011 dla monety NBP "Europa bez barier". - 2016 r. – tytuł najbardziej interesującej monety świata w prestiżowym konkursie numizmatycznym Coin of the Year 2016 dla monety wyemitowanej przez NBP, upamiętniającej 100. rocznicę urodzin Jana Karskiego. - 2016 r. – Narodowy Bank Polski otrzymał nagrodę "Mecenasa edukacji finansowej" przyznawaną przez redakcję "Miesięcznika Finansowego BANK" podczas gali finałowej XXI edycji rankingu "50 największych banków w Polsce". - 2017 r. – moneta kolekcjonerska, z okazji 250. rocznicy założenia Mennicy Warszawskiej, zdobyła trzecie miejsce w kategorii Moneta Roku w międzynarodowym konkursie "Coin Constellation – 2017". - 2017 r. – wyróżnie w Currency Conference za banknot kolekcjonerski "1050-lecie Chrztu Polski" wyemitowany przez NBP - 2018 r. – moneta kolekcjonerska NBP Mikołaj Kopernik z serii "Wielcy polscy ekonomiści" z 2017 r. zdobyła głłwną nagrodę w kategorii Moneta klasyczna w międzynarodowym konkursie "Coin Constellation – 2018" - 2020 r. – nagroda głłwna Dziennika Gazety Prawnej za wspieranie przedsiębiorców w czasie pandemii - 2020 r. – Prezes NBP znalazł się na 6. pozycji rankingu 200 najbardziej wpływowych ludzi w polskiej gospodarce, stworzonego przez RMF FM oraz portalów Money.pl i 300Gospodarka - 2021 r. – srebrna moneta kolekcjonerska NBP – szóstak Jana Sobieskiego – została uznana za jedną z najlepszych na świe monet klasycznych w XIV Międzynarodowym Konkursie "Coin Constellation 2020" - 2021 r. – Prezes NBP został uhonorowany nagrodą specjalną Byki i Niedźłdź w kategorii "Biznes i Ekonomia" - 2021 r. – Narodowy Bank Polski z nagrodą "DŻwigacze Kultury 2020", jaka została przyznana w uznaniu działań Narodowego Banku Polskiego na rzecz rozwoju kultury i dla społeczności Krakowa - 2021 r. – Narodowy Bank Polski z nagrodą "Najlepiej zarądzany bank centralny w Europie w 2021 roku" (Best Central Bank Governance Europe 2021) - 2021 r. – Nagroda Specjalna dla Prezesa NBP w ramach Nagrody Gospodarczej Województwa Małopolskiego - 2021 r. – Prezes NBP został uhonorowany nagrodą głłwną "Polski Kompas 2021" przyznawaną przez Gazetę Bankową wspólnie z portalem wGospodarce.pl - 2021 r. – Specjalna Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP dla Prezesa NBP za utrzymanie stabilności systemu bankowego w kryzysie spowodowanym pandemią wirusa SARS-CoV-2 - 2022 r. – banknot z Lechem Kaczyśnikiem został uznany najlepszym banknotem kolekcjonerskim 2021 roku przez Reconnaissance International podczas gali High Security Printing EMEA w Tallinie - 2022 r. – Narodowy Bank Polski otrzymał nagrodę "Excellence in Currency" - 2022 r. – Prezes NBP został uhonorowany przez Grupę medialną Polska Press nagrodą za wybitne zarządzanie bankiem centralnym w czasach pandemii, wojny Rosji z Ukrainą i kryzysu energetycznego - 2022 r. – Narodowy Bank Polski otrzymał nagrodę "Strażnik Pamięci 2022" w kategorii "Instytucja" za Centrum Pieniędza NBP im. Sławomira S. Skrzypka. - 2023 r. – Banknot kolekcjonerski NBP został wyróżony nagrodą The Regional Banknote and ID Document of the Year Awards. - 2023 r. Narodowy Bank Polski i Narodowy Bank Ukrainy zostały laureatami Central Banking’s Currency Manager Award. NBP i NBU zostały nagrodzone za zarądzanie pieniążiem w obliczu rosyjskiej agresji na Ukrainę. - 2023 r. – Prezes NBP został uhonorowany nagrodą w kategorii "Biznes i Ekonomia" za konsekwentne dbanie o wartość polskiego pieniędza. - 2024 r. – Narodowy Bank Polski został uhonorowany złotą odznaką (Gold Commemorative Award) Narodowego Banku Ukrainy, za wsparcie jakiego polski bank centralny udzielił ukraińskiemu w okresie wojny. ## Przypisy ## Linki zewnętrzne Oficjalna strona Narodowego Banku Polskiego (ang. • pol.) ObserwatorFinansowy.pl Cecylia Leszczyśnika’ Zarys historii polskiej bankowości centralnej Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2023 roku (druk sejmowy nr 448)