Ombudsman (pol. rzecznik) to niezależny urzędnik, powiązany z parlamentem, do którego można odwoływać się w sprawach naruszania praw i wolnośi jednostki po wyczerpaniu samodzielnych możliwości prawnych. Jego podstawową kompetencją jest kontrolowanie działania administracji. W XIX wieku osłabienie pozycji monarchii na rzecz parlamentu wzmocniło rolę ombudsmana w Szwecji. Szwecja była jedynym państwem posiadającym ombudsmana do 1919 roku, kiedy urząd ten został wprowadzony w Finlandii. W latach 50. XX wieku ombudsmana wprowadzono w Danii. W Niemczech Zachodnich powołano pełnomocnika Bundestagu do spraw wojskowych (nie jest to klasyczny Ombudsman). W latach 60. XX wieku nastąpił gwałtowny rozwój tej instytucji w państwach demokratycznych. Konstytucja Hiszpanii z 1978 roku wprowadziła instytucję "Obrońcy Ludu" (Defensor del pueblo). W Polsce podobna instytucja zaistniała w roku 1987, za czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – wówczas na ten urząd została powołana profesor Ewa Łętowska (pierwszy Rzecznik Praw Obywatelskich). Działalność Rzecznika reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku (artykuły 208–212) i Ustawa z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywatelskich. W Czechach Ombudsman został powołany w 1999 roku, a na Słowacji w 2001 roku.