Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (ang. Supreme Court of the United States, SCOTUS) – naczelny organ władzy sądowniczej Stanów Zjednoczonych, będący najwyższą instancją w zakresie prawa konstytucyjnego, składający się z 9 sędziów, wyznaczonych przez Prezydenta Stanów Zjednoczonych i zatwierdzonych przez Senat. Prezes Sądu Najwyższego przewodniczy jego posiedzeniom, a także reprezentuje Sąd na zewnątrz. Amerykańska konstytucja nie precyzuje liczby sędziów Sądu Najwyższego – jest ona ustalana przez Kongres. Od 1869 roku w sądzie zasiada 9 sędziów, wcześniej liczba ta była wielokrotnie zmieniana. == Historia == Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych został powołany na mocy art. 3 § 1 Konstytucji Stanów Zjednoczonych, jednak ustawa zasadnicza pozostawiła ustalenie szczegółów funkcjonowania federalnej władzy sądowniczej w gestii Kongresu Stanów Zjednoczonych. Kongres dokonał tego w 1789 roku w ustawie o nazwie Judiciary Act. Komisji senackiej odpowiedzialnej za stworzenie tej ustawy przewodniczył Oliver Ellsworth, senator ze stanu Connecticut i późniejszy prezes Sądu Najwyższego. Pierwszym przewodniczącym Sądu Najwyższego prezydent George Washington mianował Johna Jaya. W skład pierwszego sądu weszli również John Blair, William Cushing, James Wilson, James Iredell i John Rutledge. Po raz pierwszy sąd zebrał się w Nowym Jorku w 1790 roku, jednak na obrady dotarło zaledwie trzech sędziów. W skład każdego z sądów okręgowych (sądów niższej instancji) wchodziło oprócz sędziego z sądu rejonowego również dwóch sędziów Sądu Najwyższego. Jedną z najważniejszych pierwszych kwestii rozpatrzonych przez Sąd Najwyższy była sprawa Chisholm v. Georgia. W sprawie tej obywatel stanu Karolina Południowa popierający Królestwo Wielkiej Brytanii podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych wniósł o wypłacenie mu odszkodowania przez stan Georgia za skonfiskowany majątek. W swoim werdykcie z 1793 roku sąd uznał konstytucyjne prawo indywidualnych obywateli jednych stanów do wnoszenia skarg na inne stany. Ta decyzja została następnie odwrócona poprzez uchwalenie 11. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. W związku z rozpoczętymi w Europie w 1792 roku działaniami wojennymi, George Washington usiłował zapewnić Stanom Zjednoczonym bezpieczeństwo, zachowując w tym konflikcie neutralność, i wysłał do Sądu Najwyższego 29 pytań dotyczących traktatów międzynarodowych i prawa międzynarodowego prosząc o pomoc w ich interpretacji. Mimo że w skład Sądu wchodziło wielu doświadczonych dyplomatów, sąd zdecydowanie odmówił. Zdaniem sędziów zgodnie z konstytucją sąd nie miał prawa wypowiadać się w kwestiach będących domeną władzy wykonawczej i wydawać opinii doradczych. Zasada ta obowiązuje do dziś – Sąd Najwyższy orzeka wyłącznie w konkretnych sprawach sądowych, nie pełni funkcji doradczej. == Obecni sędziowie Sądu Najwyższego == == Przełomowe decyzje Sądu Najwyższego == Mianem „przełomowych” określa się orzeczenia Sądu Najwyższego, które w sposób znaczący zmieniają interpretację obowiązującego prawa poprzez ustanowienie nowej doktryny prawnej, obalenie wcześniej obowiązującego precedensu, distinguishing lub ustanowienie nowego standardu orzecznictwa. === Marbury v. Madison === Pierwszą przełomową decyzją była sprawa Marbury v. Madison z 1803 roku, w wyniku której Sąd Najwyższy uzyskał prawo do kontroli konstytucyjności aktów wydawanych przez władzę ustawodawczą i wykonawczą. William Marbury pozwał Sekretarza Stanu Jamesa Madisona o niedostarczenie dokumentów powołujących go na stanowisko do Senatu powołując się na zapisy Judiciary Act. Gdy sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, ten orzekł, że sekretarz miał obowiązek dostarczyć dokumenty zgodnie z niekonstytucyjną ustawą, w związku z czym nie mógł on wydać nakazu ich dostarczenia. Decyzja została podjęta większością głosów 4–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), William Paterson, Samuel Chase i Bushrod Washington; William Cushing i Alfred Moore nie brali udziału w sprawie. === McCulloch v. Maryland === W sprawie McCulloch v. Maryland w 1819 roku Sąd Najwyższy decydował, czy władze stanowe Maryland mają prawo do nakładania podatku na Drugi Bank Stanów Zjednoczonych. Pomimo że w Konstytucji nie znalazły się żadne zapisy dotyczące założenia banku przez rząd federalny, sąd uznał, że rząd miał prawo założyć bank centralny na podstawie art. 1 Konstytucji, którego sekcja 8. głosiła, że Kongres „miał prawo nakładać i ściągać podatki”, a bank (zgodnie z orzeczeniem Sądu) był odpowiednią instytucją „pomagającą rządowi we wprowadzaniu i pobieraniu podatków”. Ustalił on również, że prawo federalne jest nadrzędne wobec prawa stanowego. Decyzja Sądu miała kluczowe znaczenie w kształtowaniu się amerykańskiego federalizmu poprzez zbalansowanie praw władz federalnych i stanowych. Decyzja została podjęta większością głosów 6–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), Bushrod Washington, William Johnson, Henry Brockholst Livingston, Gabriel Duvall i Joseph Story; Thomas Todd nie brał udziału w sprawie. === Gibbons v. Ogden === W 1824 roku Sąd Najwyższy w sprawie Gibbons v. Ogden uznał, że organy władz stanowych nie mogą ingerować w uprawnienia władz federalnych w zakresie regulowania handlu pomiędzy poszczególnymi stanami. W 1798 roku stan Nowy Jork przyznał Robertowi Fultonowi i Robertowi R. Livingstonowi 20-letni monopol na żeglugę na wodach stanowych Nowego Jorku. Aaron Ogden nabył prawa do żeglowania parowcami między Nowym Jorkiem a New Jersey. W 1819 roku Ogden pozwał Thomasa Gibbonsa, który żeglował parowcami na tych samych wodach bez zakupu zezwolenia od Fultona i Livingstona. Sądy pierwszej i drugiej instancji, a także Sąd Najwyższy uznały, że Gibbons miał prawo żeglować po wodach stanowych Nowego Jorku. Uwzględniając charakter sprawy, Sąd Najwyższy zastosował opisaną w Konstytucji USA klauzulę o handlu międzystanowym, która później stała się narzędziem umacniania władzy federalnej w stosunkach ze stanami. Decyzja została podjęta większością głosów 6–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), Bushrod Washington, William Johnson, Thomas Todd, Gabriel Duvall i Joseph Story; Smith Thompson nie brał udziału w sprawie. === Dred Scott v. Sandford === W 1857 roku, 4 lata przed wojną secesyjną, Sąd Najwyższy decydował w sprawie Dred Scott v. Sandford, czy czarnoskóry niewolnik Dred Scott, czasowo przebywający w stanie Illinois (w którym niewolnictwo było zakazane) może zostać uznany za człowieka wolnego. W pierwszej instancji sąd stanowy w Missouri uznał Scotta za człowieka wolnego, natomiast sąd drugiej instancji (Sąd Najwyższy stanu Missouri) uchylił decyzję sądu pierwszej instancji i odrzucił powództwo. Scott nie posiadał obywatelstwa Stanów Zjednoczonych, przez co nie miał prawa do wytoczenia powództwa przed Sądem Najwyższym. Gdy Scott stał się własnością nowojorczyka Johna F. A. Sanforda, jego adwokaci postanowili wnieść apelację od decyzji sądu niższej instancji, twierdząc, że w związku z tym, że sprawa toczy się pomiędzy obywatelami dwóch stanów, podlega ona jurysdykcji sądów federalnych. Federalny Sąd Okręgowy dla Dystryktu Missouri uznał, że Scott jest własnością Sanforda, przez co nie może zostać uznany za obywatela USA. Następnie pełnomocnicy Scotta złożyli apelację do Sądu Najwyższego. Sąd orzekł, że Scott w związku z tym, że jest osobą pochodzenia afrykańskiego, nie może zostać uznany za obywatela Stanów Zjednoczonych, a ponadto, że Kompromis Missouri jest niezgodny z Konstytucją oraz, że 5. poprawka do Konstytucji zabrania rządowi uznawania przebywających na terytoriach federalnych niewolników za osoby wolne. Decyzja była jedną z przyczyn wybuchu wojny secesyjnej, spowodowała eskalację napięcia między mieszkańcami stanów północnych i południowych i jest uznawana przez część prawników za najgorszą w historii Sądu Najwyższego, została ona podjęta większością głosów 7–2, opowiedzieli się za nią sędziowie Roger Brooke Taney (prezes), James Moore Wayne, John Catron, Peter Vivian Daniel, Samuel Nelson, Robert Cooper Grier, John Archibald Campbell; Benjamin Robbins Curtis i John McLean złożyli zdania odrębne. Decyzja Sądu została odwrócona przez przyjęcie przez Kongres 13., 14., 15. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. === Schneck v. United States === W 1919 roku, w trakcie I wojny światowej Sąd Najwyższy decydował w sprawie Schenck v. United States, czy członek Socjalistycznej Partii Ameryki i działacz antywojenny Charles Schenck miał prawo tworzyć i roznosić ulotki wzywające do uchylania się od służby wojskowej, którą porównywał do niewolnictwa. 2 lata wcześniej, w 1917 roku weszła w życie ustawa o szpiegostwie (Espionage Act), zabraniająca utrudniania działań sił zbrojnych podczas wojny. Schenck został skazany za nieprzestrzeganie przepisów tej ustawy. Jego pełnomocnicy argumentowali, że działanie Schencka było chronione przez 1. poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Sąd Najwyższy większością 9–0 zatwierdził decyzję sądu pierwszej instancji i uznał, że Schenck mógł zostać skazany ze względu na realne i aktualne zagrożenie (clear and present danger) dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, opinię sądu napisał Oliver Wendell Holmes Junior. W swojej opinii napisał on, że wolność słowa nie może zapewniać bezkarności osobie, która w teatrze fałszywie krzyczy „pożar” i wywołuje w ten sposób panikę. Decyzja ta została następnie zmieniona przez decyzję Sądu z 1969 roku w sprawie Brandenburg v. Ohio. === Brown v. Board of Education === W 1896 roku w sprawie Plessy v. Ferguson Sąd Najwyższy zdecydował, że zasada separate but equal była zgodna z Konstytucją Stanów Zjednoczonych. Decyzja ta przez następne 58 lat stanowiła podstawę prawną dla segregacji rasowej w transporcie publicznym oraz w budynkach użyteczności publicznej, takich jak m.in. hotele, teatry i szkoły, tym samym w praktyce czyniąc z Afroamerykanów obywateli drugiej kategorii. We wrześniu 1951 roku ojciec czarnoskórej trzecioklasistki Lindy Brown, Oliver Brown