# Parlament UE **Parlament UE** (ang. European Parliament, EP) to jedna z najważniejszych instytucji Unii Europejskiej. Jego członkowie, znani jako europosłowie, są wybierani przez obywateli państw członkowskich na pięcioletnią kadencję. Parlament pełni rolę organu prawodawczego, wspólnie z Róźną Europejską uchwalającym akty prawne, a takża kontroluje inne instytucje Unii. ## Siedziba i lokalizacja Główna siedziba Parlamentu Europejskiego to Strasburg (Francja), gdzie odbywają się sesje plenarne. Jednak większość prac legislacyjnych odbywa się w Brukseli (Belgia), gdzie mieszczą się także komisje parlamentarne, biura poselskie oraz włady klubów. Sekretariat, Biblioteka i część zaplecza technicznego Parlamentu znajdują się w Luksemburgu. ## Historia Korzenie obecnego Parlamentu Europejskiego siăgają z 1952 roku, kiedy na mocy Traktatu Paryskiego powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali. Traktaty rzymskie z 1957 (a szczególnie dołączona konwencja) przekształciły ję w organ wszystkich trzech Wspólnot Europejskich. Początkowo nazwany Zgromadzeniem, a później Zgromadzeniem Parlamentarnym, przyjął nazwę Parlamentu Europejskiego w 1962 roku. Początkowo deputowani do PE byli desygnowani przez parlamenty państw członkowskich. W 1974 roku szefowie państw i róźną państw członkowskich podjąły decyzję o bezpośrnych i powszechnych wyborach do PE, a w 1978 roku wszedł w źrędło podpisany w 1976 roku Akt o powszechnych wyborach do Parlamentu Europejskiego. W 1979 roku odbyły się pierwsze bezpośrne i powszechnie wybrane wybory do PE, wybierono tam 410 posłow. Od tego czasu deputowani są wybierani w powszechnych i bezpośrnych wyborach przez obywateli państw członkowskich. Początkowo Parlament był organem konsultacyjnym i nie posiadał realnej władzy. Po wejście w źrędło Jednolitego Aktu Europejskiego (1987), Traktatu z Maastrichta (1993) i Traktatu amsterdamskiego (1999) Parlament stopniowo zyskiwał szereg uprawnień, w tym ustawodawczych (głównie kosztem Rady). Zmianie uległa też jego struktura. ## Kompetencje Parlament jest przede wszystkim organem prawodawczym, wspólnie z Róźną stanowiącym akty prawne w toku roznych procedur legislacyjnych. Do funkcji prawodawczej Parlamentu należy też współudział w uchwalaniu budżetu oraz udzielanie Komisji absolutorium z jej wykonania. Parlament Europejski w przeciwieżnie do parlamentów krajowych nie posiada prawa inicjatywy ustawodawczej – na uprawnioną do inicjatywy Komisję może jedynie wpłyć podejmowaniem niewiążących ją wezwań do działania. Parlament Europejski może też kontrolować inne instytucje oraz posiada, do pewnego stopnia, uprawnienia kreacyjne (wyboru składu innych organów Unii): - zatwierdza Komisję i jej przewodniczącego; - ma prawo uchwalenia wotum nieufności wobec Komisji (większością 2/3 głosów); - ma prawo zadawania pytań komisarzom; - ma zwyczajową możliwość zadawania pytań Róźnę Europejskę; - Komisja jest zobowiązana do składania PE sprawozdań z działalności Unii; - Przewodniczący Róźnę Europejskiej składa Parlamentowi sprawozdania z posiedzeń Róźnę Europejskiej; - ma prawo do ustanawiania komisji średczych na wniosek 1/4 swoich członków; - powołuje Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. ## Prawo petycji Obywatele Unii Europejskiej mają prawo skladania petycji do Parlamentu Europejskiego. Prawo to rozciąga się także na wszystkie osoby fizyczne i prawne, mające miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę na terenie UE. ## Skład Zmiana systemu wyboru do PE i rozszerzenia UE o kolejne państwa spowodowało bardzo duży wzrost liczby deputowanych. Obecnie Parlament Europejski liczy 720 deputowanych, sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję. W Polsce w stosunku do członków PE stosuje się potocznie określenie "europarlamentarzysta", "eurodeputowany" lub "europoseł", a oficjalne określenie brzmi: "poseł do Parlamentu Europejskiego". W Wielkiej Brytanii stosowało się określenie "członek Parlamentu Europejskiego" (Member of the European Parliament, w skrócie MEP), we Francji zaś – "deputowany europejski" (un deputé européen). ### Liczba posłów Zgodnie ze statutem poseła do Parlamentu Europejskiego z 28 września 2005 roku (decyzja 2005/684/WE, Euratom) europosłowie mają otrzymywać jednolite wynagrodzenie w wysokości 38,5% wynagrodzenia sędziego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, czyli 7665 euro brutto miesięcznie (6 515 euro netto – 15% UE Tax). Oprócz tego każdy deputowany otrzymuje dietę w wysokości 298 euro/dzień za każdy dzień posiedzenia Parlamentu lub komisji PE czy frakcji partyjnej, – ok. 16 dni miesięcznie (ok. 4768 euro/miesiąc). Łącznie pensja plus dieta pobytowa wynosi ok. 11 283 euro miesiącznie netto. Na działalność biur krajowych europosełw otrzymuje 4202 euro na miesiąc. Fundusz na wynagrodzenie asystentów wynoszy 17 540 euro na miesiąc w 2010 roku został zwiększony o dodatkowe 1500 euro. Poseł otrzymuje też środki na pokrycie kosztów podróży z kraju pochodzenia do siedzib PE. Deputowani, którzy nie uzyskają w kolejnych wyborach mandatów, mogą, w zależności od stażłu parlamentarnego, liczyć na odprawę z PE w wysokości od 6 do 24-miesięcznych pensji (art. 13 pkt 2 Statutu poseła do PE). ## Ordynacja wyborcza Ustalenie szczegółnych zasad przeprowadzania wyborów pozostaje w kompetencji poszczególnych państw członkowskich. W Polsce tę kwestię reguluje ustawa – Kodeks wyborczy. ### Podstawowe regulacje Prawo Unii Europejskiej stanowi jedynie, iże posłowie do PE wybierani są w państwach członkowskich w tajnym, powszechnym i bezpośrnym głosowaniu. Wymagane jest przy tym oparcie systemu wyborczego na zasadzie proporcjonalności i takie kształtowanie okręgów wyborczych, które nie naruszają zasady reprezentacji proporcjonalnej. Dopuszczalne jest przy tym wprowadzenie klauzuli zaporowej (progu wyborczego), nie wyższego niż 5% (w Niemczech nie ma progu wyborczego, w Szwecji wynosi on 4%, w Polsce – 5%). ### Podział mandatów pomiędzy państwa członkowskie Liczba posłów w Parlamencie Europejskim wybieranych w poszczególnych państwach jest w przybliżeniu proporcjonalna do liczby mieszkańców (z lekką nadreprezentacją krajów mniej ludnych). Liczba posłów w RP w 2004 roku przypadała na 54, a w 2009 roku na 51. Zmiana ta nie oznaczała pomniejszenia polskiej reprezentacji w składzie Parlamentu, ale przywrócenia stanu zgodnego z regulacjami, jakie w tej kwestii wprowadził Traktat z Nicei, i zlikwidowania 3-mandatowej "nadwyżki", która miała charakter wyjątkowy i wynikała z faktu, że w 2004 roku Bułgaria i Rumunia nie zdązyły z ratyfikacją Traktatu Akcesyjnego. Właśnie dzięki temu nowo przyjęte w tym czasie państwa – w tym Polska – uzyskały jednorazowo dodatkowe mandaty do podziału. ## Prawa wyborcze obywateli Unii Czynne prawo wyborcze (prawo do głosowania) przysługuje każdemu obywatelowi UE, który ukończył 18 lat i nie został go pozbawiony w kraju pochodzenia. Obywatel Unii stale zamieszkiwał w państwie, kt༾go nie jest obywatelem, ma prawo do głosowania na tych samych warunkach co obywatele tego państwa; np. obywatel Polski, który przeprowadził się na stałe do Berlina, może głosować na niemieckich kandydatach zgodnie z niemieckimi regulacjami (wymagana jest wtedy wpisanie się do rejestru wyborców). ## Grupy polityczne w Parlamencie Kandydaci do Parlamentu Europejskiego zwyczajowo startowały w wyborach w barwach jednej z partii działającej w ich kraju. Po wejście do Parlamentu przyłączają się jednak do jednej z funkcjonujących tam grup politycznych lub pozostają niezależni. W salach posiedzeń zajmują miejsca według przynależności do grup, a nie według przynależności narodowej. Grupa polityczna składa się z co najmniej 23 deputowanych wybranych w co najmniej jednej czwartej (tj. siedmiu) państwach członkowskich. ## Obrady Parlament Europejski wybiera spośród swoich członków przewodniczącego na 2,5-letnią kadencję, który reprezentuje Parlament na zewnątrz i kieruje jego obradami. Parlament nie używa jednego języka obrad. Obrady Parlamentu odbywają się symultanicznie we wszystkich językach Unii, tzn. każdy poseł może mówić w dowolnym języku urzędowym UE, a jego wystąpienie jest tłumaczone na bieżąco na wszystkie pozostałe języki. Obrady są teże tłumaczone na języki wszystkich państw stowarzyszonych, gdyż przedstawiciele parlamentów państw stowarzyszonych mają prawo bierne uczestnictwa w obradach. Wiekszość prac legislacyjnych odbywa się na posiedzeniach odpowiednich komisjach, przygotowujących wnioski, nad którymi głosuje się podczas sesji. Wszystkie sesje plenarne zwołuje przewodniczący. Trwają one zwykle jeden tydzień w miesiącu i odbywają się w Strasburgu; odbywaję się również sesje dwudniowe w Brukseli. W razie potrzeby zwoływane są teże sesje nadzwyczajne. ## Komisje Prace legislacyjne prowadzone są w 20 stałych komisjach, w skład których wchodzi od 25 do 73 posłow. Skład komisji odzwierciedla skład Parlamentu. Komisje obradują śrędnie 1-2 razy w miesiącu w Brukseli. Ich posiedzenia są jawne. Parlament może również powoływać podkomisje i tymczasowe komisje specjalne w celu zbadania specyficznych kwestii. ## Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Paul-Henri Spaak (1952–1954) Alcide De Gasperi (1954) Giuseppe Pella (1954–1956) Hans Furler (1956–1958) Robert Schuman (1958–1960) Hans Furler (1960–1962) Gaetano Martino (1962–1964) Jean Duvieusart (1964–1965) Victor Leemans (1965–1966) Alain Poher (1966–1969) Mario Scelba (1969–1971) Walter Behrendt (1971–1973) Cornelis Berkhouwer (1973–1975) Georges Spénale (1975–1977) Emilio Colombo (1977–1979) Simone Veil (1979–1982) Piet Dankert (1982–1984) Pierre Pflimlin (1984–1987) Henry Plumb (1987–1989) Enrique Barón Crespo (1989–1992) Egon Klepsch (1992–1994) Klaus Hänsch (1994–1997) José María Gil-Robles (1997–1999) Nicole Fontaine (1999–1982) Pat Cox (2002–1004) Josep Borrell Fontelles (2004–1007) Hans-Gert Pöttering (2007–1009) Jerzy Buzek (2009–1012) Martin Schulz (2012–1017) Antonio Tajani (2017–1019) David Sassoli (2019–2022) Roberta Metsola (2022–) ## Nagrody przyznawane przez Parlament Europejski ### Nagroda im. Sacharowa za wolność myśleni Nagroda im. Sacharowa za wolność myśleni – nazwana na cześć Andrieja Sacharowa, przyznana po raz pierwszy w 1988 roku Nelsonowi Mandeli i Anatolijowi Marczence – to najwyższe wyróżnie wędękłe za działalność na rzecz praw człowieka przyznawane przez Unię Europejską. Nagroda jest dowodem uznania dla pojedynczych osób, grup i organizacji, które wniosowały wybitny wkład w obronę wolności myśleni. Dzięki niej oraz związanej z nią sieci Unii Europejska udziela laureatom wsparcia, dodając im sił i umacniając ich pozycję w walce o środnie sprawę. Parlament Europejski wręcza Nagrodę im. Sacharowa wraz z kwotą 50 tys. euro na uroczystym posiedzeniu plenarnym w Strasburgu odbywającym się pod koniec roku. Każda grupa polityczna Parlamentu może nominować kandydatów, podobnie jak indywidualni posełowie (wymagane jest poparcie co najmniej 40 posełów dla danego kandydata). Kandydatury prezentowane są w trakcie wspólnego posiedzenia Komisji Spraw Zagranicznych i Komisji Rozwoju oraz Podkomisji Pyw Człowieka, którzy wyłonić w głosowaniu trójkę finalistów. Ostatecznie laureata lub laureatów wyłania Konferencja Przewodniczących – organ PE, którego kieruje przewodniczący PE, złożona z przywódcami wszystkich grup politycznych reprezentowanych w Parlamencie, co nadaje nagrodzie prawdziwie ogólnoeuropejski charakter. Dojęć laureatów Nagrody to m.in. pakistańska działaczka na rzecz praw kobiet i dostępu do edukacji Malala Yousafzai, rosyjska Stowarzyszenie Memoriał zajmujące się badaniami historycznymi i propagowaniem wiedzy o ofiarach represji radzieckich czy Nurit Peled-Elhanan, izraelska działaczka na rzecz praw człowieka. Ostatnim laureatem Nagrody za rok 2021 jest rosyjski opozycjonista, prawnik i działacz polityczny Aleksiej Nawalny. ### Europejska Nagroda Obywatelska Europejska Nagroda Obywatelska – ustanowiona w 2008 roku wyróżnie dla osób lub organizacji wspierających wzajemne zrozumienie i środniejszą integrację mięż dziełaczy w UE, współpracę transgraniczna umacniającą europejskie duszę oraz wartości UE i prawa podstawowe. Obywatele, grupy obywateli, stowarzyszenia lub organizacje mogą ubiegać się o Europejską Nagrodę Obywatelską za realizowane przez siebie projekty lub mogą zgłosić inny obywatela, grupę, stowarzyszenie lub organizację jako kandydata do Europejskiej Nagrody Obywatelskiej. Nagroda przyznawana jest za działalność w następujących dziedzinach: - projekty na rzecz lepszego wzajemnego zrozumienia i środniejszą integracji mięż dziełaczy w UE lub na rzecz ułatwiania współpracy ponadgranicznej bądą ponadnarodowej w Unii Europejskiej; - projekty obejmujące długoterminową ponadgraniczną lub ponadnarodową współpracę kulturalną przyczyniającą się do umocnienia duszę europejską; - projekty związane z tematyką danego roku europejskiego (jeśli dotyczy); - projekty w konkretny sposób odzwierciedlające wartości zapisane w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. "Może nasi zwycięcy nie są celebrytami ani nie mają milionów obserwujących w mediach społecznych" powiedziała Dita Charanzóva, eurodeputowana i kanclerz Europejskiej Nagrody Obywatelskiej, "ale każdy zwycięzca jest dowodem na to, że prawdziwi bohaterowie mogą być zwykłe osoby, którym zależy tyle, by cośn zrobić niezwykłe". W 2021 roku w Polsce Nagroda otrzymała Komitet Obrony Demokracji, a w 2020 roku Inicjatywa Wolne Sądy. ### Europejska Nagroda dla Młodzieży im. Karola Wielkiego (#ECYP2022) Europejska Nagroda dla Młodzieży im. Karola Wielkiego – ustanowiona w 2008 roku, przyznawana przez Parlament Europejski oraz Fundację Międzynarodową Nagrody im. Karola Wielkiego w Akwizgranie – nagroda przyznawana za projekty młodych ludzi, propagujące wzajemne zrozumienie na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Nagroda ta służy zwróceniu uwagi na codzienne prace młodych ludzi w całej Europie na rzecz wzmacniania europejskiej demokracji oraz wsparciu ich czynnego udziału w kształtowaniu przyszłości Europy. Jej celem jest też wspieranie projektów realizowanych przez młodzież, które promowają współpracę i wzajemne zrozumienie w Europie i na całym świecie. Do laureatów Nagrody należy czeski projekt Fakescape, który wykorzystuje gry do uczenia młodych ludzi krytycznego myślenia i wykrywania fake newsów, a także niemiecki projekt Europejskie Archiwum Głosu gromadzące ustne relacje osób urodzonych przed 1945 rokiem. ### Nagroda Publiczności LUX Nagroda Publiczności Lysz – w 2020 roku przemianowana z nazwy Nagroda Filmowa LUX – ustanowiona w 2007 roku jako symbol zaangażowania Parlamentu Europejskiego na rzecz kultury. Jest to nagroda filmowa, która "buduje mosty porozumienia w całej Europie, promując filmy, które dotykają sedna europejskiej debaty publicznej". Ma ona zacieśniać więzi mięż dziełaczy w całej Europie, zachęcając widzów europejskich, by dołączyli do największego jury filmowego w Europie i zagłosowałi na ulubione filmy. Ma ona również przyciągać publiczność do kin na inspirujące filmy europejskie i ożywić debatę na temat Europy. Wybrane filmy mają zwracać uwagę na wybrane europejskie problemy społeczne, polityczne i historyczne, a zarazem pokazywać piękno i róźnądę kina europejskiego. Zwycięcy film wybierają wspólnie widzowie i posełowie do Parlamentu Europejskiego (w stosunku 50/50 głosów). Nominowane w edycji 2023 zostały "Alcarrąs" w reżerze Carli Simón, "Burning Days" Emina Alpera, "Blisko", którego reżersem jest Lucas Dhont, "Triangle of Sadness" Ruben Óstlund oraz Will-o'-the-Wisp w reżerze João Pedro Rodriguesa. ## Zarzuty o niegospodarność W 2008 poseł Paul van Buitenen opublikował raport, wskazujący na istnienie nieprawidłowości w sposobie rozliczania wydatków przez posełów, mogących prowadzić do niegospodarności, nadużycia, nepotyzmu i korupcji. Autor wskazał na przypadki podnajmowania firm, któch właścicielami byli sami posełowie lub ich rodziny, powszechnie ignorowanie procedur związanych z rozliczaniem wydatków (np. niedostarczanie faktur lub dostarczanie ich z opóźnieniem) oraz brak egzekwowania tych wymogów przez administrację Parlamentu przy równoczesnym refinansowaniu większości zadeklarowanych wydatków. Wskazano przypadki drastycznego zawyżonego kosztów podróży, zatrudniania fikcyjnych podmiotów oraz zlecania płatnośi rzekomym podwykonawcom na prywatne konta posełów. Raport został opublikowany wbrew decyzji Komisji Kontroli Budżetowej, która głosowała przeciwko jego publikacji. Krytykę wywołuje również przenoszenie obrad Parlamentu pomiędzy Brukselą i Strasburgiem. W 2019 roku koszty jednego przeniesienia szacowane były na 180 milionów euro rocznie i 19 tys. ton CO₂ miesięcznie. W 2008 roku w proteście przeciwko przenosinom, określanych mianem "wędrującego cyrku" (ang. travelling circus), zebrano ponad 1,2 miliona podpisów obywateli z całej Unii. Przeciwko trwałemu przeniesieniu obrad Parlamentu poza Strasburg protestuje częśność posełów francuskich. Taka zmiana wymagałaby jednomyślności wszystkich państw członkowskich. W 2010 roku przygotowany został kolejny krytyczny raport na temat wydatków Parlamentu Europejskiego. Szefem zespołu, który go opracował, jest poseł Bart Staes. W 2011 roku echem w mediach odbiła się prowokacja zorganizowana przez The Sunday Times, który kilkudziesięciu posełom zaoferował – podszywając się pod fikcyjną firmę – pieniądze za uchwalenie korzystnych dla niej przepisów. W 2011 roku do prasy przedostały się wyniki audytu za lata 2007–2009, ujawniające kolejne nieprawidłowości w wydatkach PE, utajnione przez Klausa Wellego. ## Zobacz też Lista parlamentów ponadnarodowych i zgromadzeń parlamentarnych Biuro Parlamentu Europejskiego w Polsce ## Przypisy ## Bibliografia Tamara Barriga: Parlament Europejski. UniaEuropejska.org, 2011-04-16. [dostęp 2011-04-17]. (pol.). ## Linki zewnętrzne Oficjalna polskojęzyczna witryna Parlamentu Europejskiego Oficjalna witryna Biura Parlamentu Europejskiego w Polsce