# Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) to kluczowy polski organ państwowy odpowiedzialny za nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy oraz przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest jedyną inspekcją pracy w Unii Europejskiej, która zobowiązana jest do wcześniejszego zawiadomienia pracodawców o planowanych kontrolach. ## Siedziba i lokalizacja Siedziba PIP znajduje się przy ul. Barskiej 28/30 w Warszawie, w sercu stolicy Polski. To centralne położenie umożliwia efektywne koordynowanie działań wszystkich jednostek organizacyjnych PIP w kraju. ## Kierownictwo Aktualny szef PIP to Marcin Stanecki, który zajął stanowisko Głównego Inspektora Pracy 14 czerwca 2024 roku. Zespół kierowniczy obejmuje również trzech zastępcy Głównego Inspektora Pracy: - Jarosław Leśniewski (od 26 listopada 2020) - Aneta Gronowicz (od 6 grudnia 2024) - Urszula Langer (od 6 grudnia 2024) ## Historia ### Powstanie i lata międzywojenne PIP została powołana dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 3 stycznia 1919 roku. Pierwszym Głównym Inspektorem Pracy został Franciszek Sokal, a następca, Marian Klott, pełnił to stanowisko przez około 20 lat, aż do wybuchu II wojny światowej. ### Okupacja i II wojna światowa W czasie okupacji niemieckiej inspekcja pracy została włączona do niemieckiego urzędu pracy (Arbeitsamt), co oznaczało utratę niepodległości w działaniach. ### Okres powojenny Po wojnie PIP była stopniowo odbudowywana, głównie dzięki zaangażowaniu Głównego Inspektora Henryka Altmana. W 1989 roku Główny Inspektor Pracy ustanowił nagrodę imienia Haliny Krahelskiej przyznawaną za wybitne osiągnięcia w dziedzinie prewencji zagrożeń zawodowych. ### Obecny okres Od 1 lipca 2007 roku obowiązuje nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, która przekazała inspekcji pracy dotychczasowe kompetencje wojewodów w zakresie kontrolowania legalności zatrudnienia. Kolejną istotną zmianą było przekazanie inspektorom PIP kompetencji w zakresie kontroli przewozu drogowego na podstawie art. 89a ustawy o transporcie drogowym. ## Główni inspektorzy pracy Od momentu powstania PIP zmieniło się 17 Głównych Inspektorów Pracy: 1. Franciszek Sokal (1919–1920) 2. Marian Klott (1920–1939) 3. Henryk Altman (1944–1952) 4. Edmund Żebrowski (1952–1954) 5. Zdzisław Wierzbicki (1954–1966) 6. Henryk Kowalski (1967–1987) 7. Jan Laskowski (1987–1990) 8. Tadeusz Sułkowski (1990–1999) 9. Tadeusz Zając (1999–2002) 10. Anna Hintz (2002–2006) 11. Bożena Borys-Szopa (2006–2008) 12. Tadeusz Zając (2008–2011) 13. Anna Tomczyk (2011–2012) 14. Iwona Hickiewicz (2012–2016) 15. Roman Giedrojć (2016–2017) 16. Wiesław Łyszczek (2017–2020) 17. Andrzej Kwaliński (2020–2021) 18. Katarzyna Łażewska-Hrycko (2021–2024) 19. Marcin Stanecki (od 2024) ## Struktura organizacyjna PIP ma hierarchiczną strukturę organizacyjną składającą się z: - **Głównego Inspektoratu Pracy (GIP)** - centralna jednostka administracyjna - **16 inspektoratów okręgowych** - regionalne jednostki realizujące kontrolę - **Ośrodek Szkolenia PIP we Wrocławiu** - odpowiedzialny za szkolenie kadry ## Działalność Głównym zadaniem PIP jest kontrolowanie zakładów pracy i nadzorowanie przestrzegania przepisów z zakresu prawa pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Inspektorzy sprawdzają m.in.: - Czy pracodawca wywiązuje się z obowiązków finansowych (wynagrodzenie, urlopy) - Przestrzeganie czasów pracy i przerw - Ochronę praw kobiet, osób niepełnosprawnych i młodocianych - Szeroko rozumiane wymagania BHP Inspektorzy analizują również przyczyny wypadków w pracy, w tym ciężkich, śmiertelnych i zbiorowych, o których pracodawca ma obowiązek poinformować PIP. ### Kompetencje i uprawnienia W przypadku stwierdzenia łamania praw pracowniczych inspektorzy mogą: - Nałożyć mandat - Kierować wnioski o ukaranie do sądów rejonowych - Powiadamiać prokuraturę o podejrzeniu przestępstwa - Wydawać decyzje administracyjne o grzywnach (od 1000 zł do 30 000 zł) W przypadku drastycznego łamania przepisów BHP lub bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników, Okręgowy Inspektor Pracy może nakazać zaprzestania działalności zakładu pracy. ### Kontrola i nadzór Kontrole mogą być przeprowadzane o każdej porze dnia i nocy po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy. PIP jest jedyną inspekcją pracy w UE, która musi uprzedzić o kontroli. Brak uprawnień inspektorów do wykonania czynności sprawdzających i rozpoznawczych przed formalnym wszczęciem kontroli utrudnia udowodnienie nielegalnego zatrudnienia w przypadku złożenia fałszywych oświadczeń przez pracodawcę. PIP oferuje również bezpłatne porady w zakresie prawa pracy (osobiste i telefoniczne) oraz kontroluje przestrzeganie przepisów w zakresie wprowadzania do obrotu maszyn i narzędzi. ## Finansowanie Wydatki i dochody PIP są realizowane w części 12 budżetu państwa, co oznacza, że jest to instytucja całkowicie finansowana z budżetu państwa. ## Międzynarodowe powiązania PIP działa w oparciu o międzynarodowe standardy, w tym Konwencję Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 81 dotyczącą inspekcji pracy w przemyśle i handlu oraz Konwencję nr 129 dotyczącą inspekcji pracy w rolnictwie. ## Publikacje i sprawozdania Co roku Główny Inspektor Pracy przedstawia Sejmowi sprawozdanie z działalności PIP, publikowane w postaci druku sejmowego. Na przykład sprawozdanie za rok 2023 zostało opublikowane jako druk sejmowy nr 482.