Rada Konstytucyjna (fr. Conseil Constitutionnel; [kɔ̃sɛj kɔ̃stitysjɔˈnɛl]) – najwyższa instytucja sądownictwa konstytucyjnego we Francji. Powołana do życia 4 października 1958 zgodnie z Konstytucją Piątej Republiki, rada stoi na straży przestrzegania konstytucji przez parlament, prezydenta i obywateli Republiki Francuskiej. Rada zajmuje się sprawdzaniem nowych praw pod kątem zgodności z Konstytucją i Deklaracją praw człowieka i obywatela. Zgodnie z prawem Rada wydaje opinie na temat ustaw po ich przegłosowaniu przez parlament, a przed podpisaniem przez prezydenta. Rada orzeka także o zgodności wyborów i referendów z ustawą zasadniczą, nadzoruje także funkcjonowanie parlamentu. Członkami rady jest dziewięciu sędziów wybieranych przez Prezydenta Republiki i przewodniczących izb parlamentu na dziewięcioletnie kadencje (każdy z nich mianuje trzy osoby). Z urzędu w pracach rady uczestniczą też dożywotnio byli prezydenci Francji. == Tło historyczne powstania Rady Konstytucyjnej == Żeby zrozumieć niechęć francuskiego ustroju do kontroli konstytucyjności ustaw, trzeba się cofnąć do czasów Rewolucji Francuskiej. Właśnie wtedy przyjęto, jako jedną z podstaw ideologicznych Rewolucji, doktrynę Jana Jakuba Rousseau, wskazującą na to, że ustawa jest najbardziej aktualnym przejawem woli powszechnej. Mało tego, w praktyce uznawano jej wyższość nad konstytucją, która miała być „zakrzepłym” i mniej aktualnym niż ustawa przejawem woli ludu. Powyższy sposób myślenia na temat ustawy przez długi czas hamował rozwój organów kontroli konstytucyjnej. W roku 1799, w okresie napoleońskim, pojawił się Senat Zachowawczy – jedną z jego kompetencji było badanie konstytucyjności ustaw Ciała Prawodawczego przed promulgacją. Po upadku Napoleona akty konstytucyjne przestały mieć sztywny charakter i można było je modyfikować przy pomocy zwykłych ustaw. Instytucjonalna forma ich ochrony pojawiła się w 1852 roku, kiedy to nowa konstytucja powołała Senat, posiadający kompetencję prewencyjnej kontroli ustaw. Praktyka jednak spowodowała, że jego rola ewoluowała w stronę drugiej izby parlamentu. Konflikt między prezydentem a parlamentem ukształtował ustrój III Republiki (1875-1940). Ustrój ten sytuował parlament na miejscu najwyższego organu państwowego, który odpowiadał za egzekwowanie odpowiedzialności konstytucyjnej egzekutywy. W związku z jego szczególną pozycją ustrojową, uważano, że sam fakt uchwalenia przez niego ustawy, świadczy o jej konstytucyjności. Tym niemniej, należy wspomnieć o orzecznictwie Rady Stanu, będącej najwyższym trybunałem administracyjnym. Tworzyło ono pewien system wymagań i zasad, określanych jako principes généraux de droit, którym musiała odpowiadać działalność organów władzy wykonawczej. Po II wojnie światowej powołano Komitet Konstytucyjny, składający się z prezydenta Republiki, przewodniczących obu izb parlamentu i 10 członków izb wybranych przez izby spoza swojego składu. Istotne jest to, że ów komitet podjął tylko jedno rozstrzygnięcie. Innym ważnym aspektem historyczno-prawnym powstania Rady Konstytucyjnej jest fakt, że od czasów Rewolucji Francuskiej ustawa była aktem prawnym o nieograniczonym zasięgu materialnym. Wyjątkiem była pouvoir réglamentaire originaire – pierwotna kompetencja władzy wykonawczej. Odnosiła się ona min. do organizacji wewnętrznej aparatu państwowego, rozporządzeń policyjnych, oraz stanowienia prawa dla kolonii. W czasach III i IV Republiki, ustawodawca próbował obejść tę kompetencję, pomimo tego, że doktryna jej nie kwestionowała. Jednak to dopiero Konstytucja V Republiki z 1958 – zastrzegła pouvoir réglamentaire na poziomie Konstytucji. Uchwalenie konstytucji miało swój szczególny kontekst. 1 czerwca 1958 roku, gen. Charles de Gaulle powrócił do władzy na czele Rządu Jedności Narodowej. Ówcześnie Francja stawiała czoło poważnym wyzwaniom takim jak wojna domowa w Algierii, ryzyku wojskowego zamachu stanu, destabilizacji, grożącej rośnięciem w siłę komunistów i radykalnej lewicy. Te czynniki wskazywały na zasadność przeforsowania gaullistowskiej koncepcji silnego państwa. Zgodnie z myślą gen. Charles’a de Gaulle’a, nowy ustrój miał „obudować” parlament w pewne ramy. Ograniczenie jego kompetencji w zamyśle twórców konstytucji miało na celu odebranie demokracji destruktywnego charakteru, w której poprzez działalność partii politycznych miało dochodzić do atomizacji i podziału społeczeństwa. Kompetencje odebrane parlamentowi przyznano egzekutywie. Dążono do stworzenia specyficznego rodzaju ustroju. Chciano uniknąć ściśle parlamentarnego „ustroju zgromadzenia” jak i „ustroju prezydenckiego”. W taki sposób, egzekutywie przyznano stanowienie norm niższego rzędu. Zgodnie z art. 37 ust. 1 Konstytucji V Republiki Francuskiej, rządowi przysługuje pełnia kompetencji w materii wykraczającej poza materię ustawową. Regulacji ustawowej podlegają na przykład pojęcie wyborcy, stan wojny, stan wojenny itd.. Wszystkie z tych zagadnień są enumeratywnie wymienione w art. 34 Konstytucji. W związku z tym zupełnie nowym modelem ustrojowym, kontrolę kompetencyjną Rady Konstytucyjnej należy odczytywać jako jej najistotniejsze zadanie Rady Konstytucyjnej, mającej stać na straży odpowiedniego podziału władz. Głównym architektem Konstytucji V Republiki Francuskiej był Minister Sprawiedliwości w rządzie gen. Charles’a de Gaulle’a, Michel Debré. Rolą prezydenta według koncepcji M. Debré było bycie „najwyższym sędziego interesu narodowego”. Taką koncepcję zaburzyło wprowadzenie w 1962 r. wyboru prezydenta w demokratycznych wyborach. Najczęstszą i naturalną konsekwencją tego rozwiązania było zbliżenie stanowiska prezydenta do stanowiska parlamentu. == Podstawy prawne organizacji i funkcjonowania Rady Konstytucyjnej == Kompetencje Rady Konstytucyjnej wynikają bezpośrednio z przepisów konstytucyjnych; dopuszczalne jest również rozszerzenie, choć z dużą ostrożnością, tego katalogu o ustawy zwykłe bądź organiczne. Natomiast ustrój i procedura funkcjonowania Rady są ujęte w Konstytucji tylko w ogólny sposób, pozostałe zaś uregulowania są zawarte w kilku odrębnych aktach normatywnych. Charakter podstawowy ma ordonans organiczny nr 58-1067 z dnia 7 listopada 1958 r. wydany przez Radę Ministrów w ramach tymczasowych uprawnień prawodawczych przyznanych jej przez art 92 Konstytucji, akt ten ma rangę ustawy organicznej. Uzupełniająca regulacja sytuacji prawnej członków Rady Konstytucyjnej zawarta jest w dekrecie (akcie rządowym o mocy podstawowej) nr 59-1292 z 13 listopada 1959 r. o obowiązkach członków Rady Konstytucyjnej, a dekret nr 59-1293 z 13 listopada 1959 r. reguluje organizację Sekretariatu Generalnego Rady Konstytucyjnej. Uzupełniające regulacje proceduralne zawarte są w dwóch regulaminach uchwalonych przez samą Radę Konstytucyjną z 31 maja 1959 r. w sprawie procedury rozpatrywania sporów dotyczących wyborów deputowanych i senatorów oraz z 5 października 1988 r. w sprawie procedury rozpatrywania sporów dotyczących wyborów deputowanych i senatorów oraz z 5 października 1988 r. w sprawie procedury rozpatrywania protestów dotyczących przeprowadzenia referendum == Sposób wyboru członków == Do niedawna Rada Konstytucyjna uznana była za organ o charakterze politycznym, co wynikało przede wszystkim ze sposobu mianowania jej członków. Zgodnie z art. 56 konstytucji trzech członków Rady mianowanych było przez prezydenta, trzech mianował przewodniczący Zgromadzenia Narodowego oraz kolejnych trzech członków - przewodniczący Senatu. W trakcie dziewięcioletniej kadencji co trzy lata odnawiana była 1/3 składu. Z mocy prawa w skład Rady wchodzili również byli prezydenci Republiki, którym funkcja ta nadana jest dożywotnio. Przewodniczącego Rady mianował prezydent. W pracach nad zmianą Konstytucji w Komitecie ds. reformy instytucji V Republiki zaproponowano zmianę trybu mianowania członków Rady. Zmiany ostatecznie wprowadzono na mocy art. 27 w powiązaniu z art. 5 ustawy zmieniającej. Celem wspomnianej zmiany było ograniczenie swobodnego charakteru nominacji członków Rady przez prezydenta Republiki i jej zobiektywizowanie. W jej wyniku prezydent może dokonać nominacji dopiero po uzyskaniu opinii właściwych komisji stałych w każdej z izb parlamentu. Owa opinia ma przy tym w zasadzie charakter weta, albowiem bez poparcia komisji prezydent nie może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia, nie może również dokonać mianowania, jeżeli suma głosów w każdej komisji obejmuje co najmniej 3/5 głosów oddanych w dwóch komisjach. Jeżeli chodzi o procedurę mianowania członków Rady przez przewodniczących izb parlamentarnych, to nie wprowadzono tam zasadniczych zmian, procedura ta została przekazana do kompetencji właściwych komisji stałych w każdej z izb. Dzięki temu chce się uniknąć sytuacji, kiedy senatorowie wypowiadaliby się na temat kandydatur przedstawionych przez przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego, a deputowani na temat kandydatur przewodniczącego Senatu. Mianowanie przewodniczącego Rady jest do dzisiaj wyłącznym uprawnieniem prezydenta Republiki. Poza procedurą mianowania nadal pozostali w Radzie byli prezydenci Republiki, jednakże ich obecność ocenia się negatywnie z trzech względów. Po pierwsze, nie sprzyja to wzmocnieniu sądowniczego charakteru rady. Po drugie, byli prezydenci nie podlegają tym samym wymogom, co pozostali członkowie Rady. Prowadzi to do podziału członków Rady na dwie nierównorzędne kategorie, a to zagraża stabilnemu funkcjonowaniu instytucji. Nie przewidziano też przepisu wykluczającego z członkostwa w Radzie prezydenta, odwołanego z urzędu przez Trybunał Sprawiedliwości, ponieważ zawsze będzie on posiadał status byłego prezydenta Republiki, co niesie za sobą brak gwarancji państwa prawnego, w którym podstawą działania wszystkich organów powinna być szeroko rozumiana legalność. Po trzecie, istnieje ryzyko, że z czasem byli prezydenci (biorąc pod uwagę skrócenie kadencji prezydenta do pięciu lat, wybory nowych prezydentów i długi okres ich życia) mogą stać się bardzo liczną grupą członków Rady o silnym wpływie na więk