# Wywiad (Rozmowa naTemat) – gatunek dziennikarski ## Pojęcie i charakterystyka ogólna **Wywiad** – termin oznaczający zarówno przeznaczoną do publikacji rozmowę przeprowadzoną przez dziennikarza z budzącą zainteresowanie osobą (najczęściej znaną twórcą, sportowcem, politykiem lub celebrytą), jak i sposób zdobywania przez dziennikarza informacji. Jest to gatunek łączący cechy informacji i publicystyki: relacjonuje fakty, jednocześnie eksponując poglądy i osobowość rozmówcy. Wywiad ma strukturę rozmowy, w której naprzemiennie występują krótkie pytania dziennikarza (lub zdania pełniące ich funkcję) oraz dłuższe odpowiedzi rozmówcy. W odróżnieniu od innych gatunków dziennikarskich, wywiad przekazuje w sposób bezpośredni dynamikę procesu zasięgania informacji. W wywiadzie prasowym występuje mowa niezależna; wypowiedzi obu uczestników są wizualnie wyodrębnione. Korpus tekstu zawiera wymianę replik, uzupełnioną o tytuł, lead, notę biograficzną rozmówcy, wyeksponowane cytaty, fotografie oraz ewentualny opis okoliczności towarzyszących rozmowie (didaskalia). ## Przedmiot i wybór rozmówcy Wywiady rzadko przeprowadza się z osobami mało znanymi. Bohaterami są zazwyczaj osoby: - reprezentujące ważne stanowiska w polityce, gospodarce czy nauce, - cieszące się autorytetem dzięki osiągnięciom artystycznym, sportowym lub zawodowym, - wyróżniające się osobowością, zwyczajnością lub niezwykłością. Czynniki wpływające na dobór rozmówcy to m.in. kompetencje, zajmowane stanowisko, popularność, autorytet i osobowość. ## Forma i funkcje Wywiad uznawany jest za formę wypowiedzi medialnej wprowadzającą odbiorcę „za kulisy” pracy dziennikarza. Daje wrażenie bezpośredniego kontaktu ze słowem rozmówcy, co ma gwarantować wierność przekazu. Jest to jednak wrażenie częściowo pozorne – wywiad prasowy przed publikacją z reguły poddawany jest obróbce redakcyjnej oraz autoryzacji, co może prowadzić do zmian merytorycznych względem pierwotnego brzmienia. Podobnie rejestrowane wywiady telewizyjne i radiowe są opracowywane, a rozmówcy przysługuje prawo do autoryzacji. Najbardziej bezpośrednią formą jest wywiad przeprowadzony na żywo przed audytorium. ## Klasyfikacja typologiczna Ze względu na złożoność, wywiad bywa klasyfikowany różnie: - jako gatunek pograniczny (informacyjno-publicystyczny) lub „skomplikowany gatunek informacyjny”, - czasami nie zaliczany do żadnej z tradycyjnych kategorii. ### Podziały ze względu na medium - wywiad prasowy, - wywiad radiowy, - wywiad telewizyjny, - wywiad w formie książki (tzw. wywiad rzeka). ### Podziały ze względu na tematykę i cel (według Hansa-Joachima Netzera) - **zur Sache** – skupiony na faktach informacyjnych (cel: dowiedzieć się czegoś o zjawisku, sprawie), - **zur Person** – skupiony na osobowości i przekonaniach rozmówcy (cel: wgląd w wnętrze, charakter, publicystyczny). ### Podziały ze względu na metodę przygotowania - **improwizowany** – dziennikarz nie zna z góry rozmówcy (np. podczas imprez masowych), - **przygotowany** – dziennikarz opracowuje wcześniej pytania, dostosowane do tematu i profilu rozmówcy. Dla prasy wywiad przygotowany wymaga zazwyczaj autoryzacji; w radiu i telewizji możliwy jest wywiad na żywo lub rejestrowany. ## Historia wywiadu Do historycznych pierwowzorów wywiadu prasowego zalicza się: - starożytne dialogi (m.in. dzieła Platona i Lukiana z Samosaty), - średniowieczne dialogowane traktaty i pisma filozoficzne, - druki ulotne epoki reformacji i kontrreformacji, - artykuły polityczne w formie pytań i odpowiedzi. Mimo tych tradycji, wywiad jako gatunek jest uznawany za autochtoniczny dla prasy – ukształtował się na jej łamach. Za pierwszy opublikowany wywiad uważa się tekst Jamesa Gordona Bennetta Sr. z pocztmistrzem z Buffalo, opublikowany 13 października 1835 r. w „New York Herald”. James Gordon Bennett senior jest powszechnie traktowany jako twórca gatunku wywiadu prasowego. ## Standardy i etyka Choć wywiad daje publiczności wrażenie transparentności, proces jego tworzenia wiąże się z koniecznością redakcyjnego uszczuplenia i kompresji materiału. Dlatego kluczowe dla wiarygodności są: - rzetelne przygotowanie i weryfikacja faktów, - zachowanie proporcji między pytaniami a odpowiedziami, - szacunek dla rozmówcy i odpowiedzialność za sposób sformułowania pytań, - uwzględnienie prawa do autoryzacji tam, gdzie przysługuje ono rozmówcy. ## Wywiad w kulturze współczesnej Dzisiaj wywiad to nie tylko format tekstowy czy telewizyjny, ale również podcastowy i multimedialny. Zjawisko to wciąż ewoluuje, zachowując swoją główną funkcję: dostarczanie odbiorcom dogłębnego, zindywidualizowanego obrazu spraw, zjawisk i postaci, łącząc w narracji fakty i perspektywę subiektywną rozmówcy.