# Straż Graniczna (SG) Straż Graniczna (SG) to wyspecjalizowana formacja w Polsce, której głównym zadaniem jest ochrona granicy państwowej oraz kontrola ruchu granicznego. Jest to jednolita, umundurowana i uzbrojona służba, będąca organem ścigania. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej jest Komendant Główny Straży Granicznej, nadzorowany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. ## Historia Historia Straży Granicznej jest bogata i sięga okresu międzywojennego, ewoluując wraz ze zmianami politycznymi i terytorialnymi Polski. ### Okres II Rzeczypospolitej W okresie II Rzeczypospolitej ochrona granic była zadaniem różnych formacji, w tym Straży Granicznej, która przechodziła transformacje organizacyjne i regulacyjne. #### Lata 1919–1921 W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości granice Polski były niestabilne i wymagały silnej ochrony. Formowano różne jednostki, które miały za zadanie zabezpieczać nowo powstałe granice. #### Lata 1922–1923 W tych latach nastąpiło ujednolicenie struktur granicznych, co miało na celu zwiększenie efektywności ochrony granic. #### Lata 1928–1939 Okres stabilizacji i dalszego rozwoju Straży Granicznej, która stała się ważnym elementem bezpieczeństwa państwa. W tym czasie doskonalono metody działania, wyposażenie oraz szkolenie funkcjonariuszy. ### Okres Polski Ludowej W okresie powojennym, w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, funkcje ochrony granicy pełniły Wojska Ochrony Pogranicza (WOP), które podlegały Ministerstwu Obrony Narodowej. WOP stanowiły część sił zbrojnych i były silnie związane z ideologią komunistyczną. ### Okres III Rzeczypospolitej Po transformacji ustrojowej w 1989 roku zaszła konieczność powołania nowej formacji, która spełniałaby standardy państwa demokratycznego i integrowała się ze strukturami europejskimi. Współczesna Straż Graniczna została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990 roku, a jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 roku wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2002 roku został ustalony znak graficzny Straży Granicznej. ## Struktura Straży Granicznej Struktura Straży Granicznej jest hierarchiczna i scentralizowana, co zapewnia sprawność działania i koordynację na wszystkich szczeblach. * Komenda Główna Straży Granicznej * Komendant Główny Straży Granicznej: gen. dyw. SG Robert Bagan * Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej: gen. bryg. SG Tomasz Michalski * Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej ds. logistycznych: gen. bryg. SG Wioleta Gorzkowska * Zastępca Komendanta Głównego Straży Granicznej ds. granicznych: gen. bryg. SG Grzegorz Niemiec Komendy Oddziałów Straży Granicznej (OSG): * Warmińsko-Mazurski OSG (Kętrzyn) * Podlaski OSG (Białystok) * Nadbużański OSG (Chełm) * Bieszczadzki OSG (Przemyśl) * Śląski OSG (Racibórz) * Nadodrzański OSG (Krosno Odrzańskie) * Morski OSG (Gdańsk) * Nadwiślański OSG (Warszawa) * Karpacki OSG (Nowy Sącz) W skład struktur oddziałów Straży Granicznej wchodzą placówki SG oraz dywizjony SG (te ostatnie występują jedynie w Morskim OSG). Ponadto w skład Straży Granicznej wchodzą: * Wyższa Szkoła Straży Granicznej w Koszalinie (dawniej: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie); * Ośrodki szkolenia: * Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie; * Ośrodek Szkoleń Specjalistycznych Straży Granicznej w Lubaniu. * Archiwum Straży Granicznej mieści się w Szczecinie. ## Wyposażenie i Infrastruktura Straż Graniczna dysponuje nowoczesnym wyposażeniem i infrastrukturą, które umożliwiają skuteczne wykonywanie zadań związanych z ochroną granicy. Do podstawowego wyposażenia należą: * Pojazdy obserwacyjne przeznaczone do patrolowania terenu, wykrywania i rozpoznawania obiektów, rejestracji na taśmie wideo wyników prowadzonej obserwacji i określania współrzędnych położenia obiektu, wyposażone w termowizor i noktowizor * Urządzenia do kontroli bagaży promieniami rentgena * Samochody terenowe typów Land Rover Defender, Mercedes G, Mitsubishi Pajero oraz Jeep Wrangler * Motocykle KTM LC 4E * Wszedołazy Honda TRX 300 FWX * Skutery śnieżne t. Scandic * Rowery * Pojazdy patrolowe typu Segway * Cyfrowe centrale telefoniczne, centra radiowe i radiotelefony Na terenach, które są trudno dostępne pojazdom mechanicznym, Straż Graniczna może pełnić także służbę na koniach. W Morskim Oddziale SG (MOSG) od 2005 działa Zautomatyzowany System Radarowego Nadzoru (ZSRN) polskich obszarów morskich. Obejmuje on swoim zasięgiem wschodni odcinek morskiej granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Federacją Rosyjską (obwód królewiecki), jest on zintegrowany z istniejącymi systemami radarowymi oraz systemami automatycznej identyfikacji statków (AIS, SWIBŻ). System ten umożliwia objęcie stałym nadzorem radiolokacyjnym morza na wschodnim odcinku granicy Polski oraz morskich wód wewnętrznych w Zatoce Gdańskiej i na Zalewie Wiślanym. ### Statki powietrzne [Tutaj mogłyby być informacje o statkach powietrznych, ale ich brak w dostarczonym tekście] ### Jednostki pływające W siłach Morskiego Oddziału Straży Granicznej znajdują się jednostki pływające takie jak m.in.: * Pełnomorska jednostka patrolowa typu OPV: * „Generał Józef Haller” (SG-301) * Patrolowce projektu SKS-40: * „Kaper-1” (SG-311) * „Kaper-2” (SG-312) * Patrolowce typu Patrol 240 Baltic: * „Patrol 1” (SG-111) * „Patrol 2” (SG-112) * Łodzie interwencyjno-pościgowe typu SAR-1500: * „Strażnik-1” (SG-211) * „Strażnik-2” (SG-212) * Łodzie interwencyjno-pościgowe typu IC 16 M III: * „Strażnik-3” (SG-213) * „Strażnik-4” (SG-214) * „Strażnik-5” (SG-215) * „Strażnik-6” (SG-216) * Poduszkowce typu Griffon 2000TD: * „SG-411” * „SG-412” * Jachty p. Conrad 45/46: * „Galeon” Do wykonania zadań na polskich obszarach morskich m.in. dysponuje w sumie 56 jednostkami pływającymi różnych projektów. ## Uzbrojenie Uzbrojenie Straży Granicznej określono w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 maja 2014. Zgodnie z nim na uzbrojenie SG składa się: * Broń palna: pistolety, rewolwery, broń gładkolufowa, pistolety maszynowe, karabinki, karabiny oraz karabiny maszynowe * Środki przymusu bezpośredniego: kajdanki, kaftany bezpieczeństwa, pasy obezwładniające, siatki obezwładniające, kaski zabezpieczające, pałki służbowe, psy służbowe, pociski niepenetracyjne, chemiczne środki obezwładniające (w postaci: ręcznych miotaczy substancji obezwładniających, granatów łzawiących lub innych urządzeń przeznaczonych do miotania środków obezwładniających), przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej, kolczatki drogowe i inne środki służące do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów mechanicznych, pojazdy służbowe, środki przeznaczone do pokonywania zamknięć i innych przeszkód, w tym materiały wybuchowe, środki pirotechniczne o właściwościach ogłuszających lub olśniewających * Wyrzutnie siatek obezwładniających * Amunicja do broni palnej, kartridże do paralizatorów elektrycznych oraz naboje do wyrzutni siatek. SG dysponuje bronią osobistą, np. pistoletami typu Walther P99, USP, Glock 17, jak również pistoletami maszynowymi PM-98, czy też strzelbami gładkolufowymi Mossberg 500 i karabinami wyborowymi SWD. Wycofuje się z użytku pistolety P-83 i P-64. Od czasu wybuchu konfliktu na Ukrainie funkcjonariusze Straży Granicznej są sukcesywnie uzbrajani w wojskowe karabinki Beryl i odbywają szkolenia z zakresu używania broni wojskowej. ## Umundurowanie Funkcjonariusze Straży Granicznej noszą umundurowanie typu wojskowego, według wzorów używanych w Siłach Zbrojnych RP. Zależnie od jednostki organizacyjnej funkcjonariusze noszą ubiory wz. Wojsk Lądowych, wz. Sił Powietrznych i wz. Marynarki Wojennej. Umundurowanie funkcjonariuszy Straży Granicznej składa się z czterech typów ubiorów: * Służbowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych, chyba że występuje konieczność występowania w innym typie ubioru * Wyjściowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych wymagających wystąpień w ubiorze wyjściowym, podczas oficjalnych spotkań i uroczystych wystąpień, jeżeli nie zachodzi konieczność występowania w ubiorze galowym oraz podczas meldowania się przełożonemu po przybyciu do nowej jednostki organizacyjnej Straży Granicznej lub przed odejściem na inne stanowisko służbowe. * Galowego – noszony podczas uroczystości związanych z uczczeniem świąt państwowych oraz święta Straży Granicznej, podczas uroczystości wręczania sztandarów, orderów i odznaczeń, mianowania na stopień oraz promocji funkcjonariuszy, podczas innych ważnych uroczystości o charakterze służbowym oraz w czasie niektórych uroczystości o charakterze prywatnym. * Polowego – noszony podczas wykonywania obowiązków służbowych wymagających wystąpień w ubiorze polowym oraz podczas szkoleń i ćwiczeń w ośrodkach szkolenia Straży Granicznej lub oddziałach Straży Granicznej, jeżeli charakter wykonywanych czynności nie wymaga noszenia innego rodzaju ubioru. Umundurowanie polowe wykonane jest z tkaniny pokrytej wzorem maskującym SG 14; ciemniejszą odmianą kamuflażu Suez, który sam jest kopią MultiCam. Nakryciem głowy do ubiorów: służbowego, wyjściowego i galowego jest czapka garnizonowa w kolorze zielonym z jasnozielonym otokiem i lamówką (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Wojsk Lądowych), w kolorze stalowym z czarnym otokiem (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Sił Powietrznych) lub w kolorze białym z czarnym otokiem (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Marynarki Wojennej). Do umundurowania polowego funkcjonariusze noszą czapki typu kepi w kamuflażu SG 14 lub berety (funkcjonariusze noszący ubiór wz. Sił Powietrznych i wz. Marynarki Wojennej). ## Straż Graniczna w Liczbach Według danych przedstawionych przez Komendę Główną Straży Granicznej (16.05.2017) w formacji służy (pracuje) obecnie łącznie 14 800 funkcjonariuszy (w tym prawie ¼ stanowią kobiety) oraz prawie 3500 pracowników cywilnych. Ponadto Straż Graniczna ma do dyspozycji: 549 motocykli, 205 quadów, 38 Schengenbusów, 58 skuterów śnieżnych, 260 psów służbowych różnych specjalności oraz 8 koni służbowych. Powyższymi siłami i środkami Straż Graniczna ochrania 3511 km granicy (lądowej) oraz obsługuje 70 przejść granicznych, w tym 18 przejść lotniczych, 19 drogowych, 14 kolejowych, 1 rzeczne (z Białorusią) oraz 18 morskich przejść granicznych. ## Ćwiczenia Taktyczne w Terenie Na przełomie maja i czerwca 2013 Straż Graniczna w ramach ćwiczenia granicznego „Obława: Straż Graniczna” wzięła udział w programie Discovery Channel „Dorwać komandosa”, w którym były komandos Navy SEAL, Joel Lambert, stanął przed zadaniem dotarcia do punktu docelowego swojej misji, nie dając się schwytać ścigającym go oddziałom. Zgodnie z planem ćwiczenia, przyjęto hipotetyczną sytuację polegającą na dokonaniu przekroczenia granicy wbrew przepisom na kierunku do RP, na odcinku granicy państwowej ochranianej przez funkcjonariuszy SG w Stuposianach. Osobą, która rzekomo nielegalnie przekroczyła granicę RP, był właśnie Joel Lambert, bohater programu „Dorwać komandosa”. Odcinek zakończył się ujęciem komandosa, a tym samym sukcesem SG. W ćwiczeniu wzięli udział funkcjonariusze z placówek SG w Stuposianach, Ustrzykach Dolnych, Czarnej Górnej i Krościenku oraz Wydziału Zabezpieczenia Działań, Wydziału Koordynacji Działań i IV Wydziału Lotniczego ZG KGSG. ## Korpusy i Stopnie Służbowe SG, mimo że jest formacją typu policyjnego, nosi umundurowanie typu wojskowego oraz używa stopni służbowych określonych w ustawie. ## Regulacje Prawne Od kilku lat realizowany jest proces dostosowania systemu ochrony granicy do standardów wspólnotowych. Ramy prawne dla tego procesu, którego ostatecznym celem było uzyskanie przez Polskę członkostwa w grupie państw Schengen, określone zostały w aktach europejskich, takich jak Partnerstwo dla członkostwa i Stanowiska Negocjacyjne Komisji Europejskiej oraz akty krajowe – Narodowa Strategia Integracji, Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa, Stanowiska Negocjacyjne Rządu RP oraz Polska, Strategia Zintegrowanego Zarządzania Granicą. Podstawowym wymogiem członkostwa w Unii Europejskiej było przyjęcie przez Polskę dorobku prawnego UE wraz z dorobkiem Schengen. W celu wypełnienia tych warunków w Komendzie Głównej Straży Granicznej opracowano Program zagospodarowania granicy państwowej na lata 2003–2005, zgodny ze Strategią Zintegrowanego Zarządzania Granicą. Efektem działań dostosowawczych jest m.in. nowelizacja Ustawy o Straży Granicznej z 2001 roku, zwiększająca uprawnienia i zasięg działania SG. ## Komendanci Główni SG * płk SG Marek Lisiecki (30.11.1990 – 01.06.1992) * p.o. ppłk SG Krzysztof Janczak (01.06.1992 – 31.10.1992) * płk SG Jan Wojcieszczuk (01.11.1992 – 03.01.1997) * gen. bryg. SG Andrzej Anklewicz (03.01.1997 – 07.11.1997) * gen. bryg. SG Marek Bieńkowski (12.11.1997 – 26.10.2001) * gen. dyw. SG Józef Klimowicz (26.10.2001 – 05.10.2005) * p.o. gen. bryg. SG Marian Kasiński (06.10.2005 – 03.11.2005) * gen. bryg. SG Mirosław Kuśmierczak (03.11.2005 – 17.12.2007) * p.o. gen. bryg. SG Jacek Bajger (17.12.2007 – 16.01.2008) * gen. bryg. SG Leszek Elas (16.01.2008 – 10.04.2012) * gen. dyw. SG Dominik Tracz (11.04.2012 – 30.12.2015) * gen. bryg. SG Marek Łapiński (31.12.2015 – 22.01.2018) * gen. dyw. SG Tomasz Praga (od 23.01.2018 – 19.01.2024) * gen. dyw. SG Robert Bagan (od 19.01.2024) ## Odznaczenia * Medal za zasługi w zwalczaniu kryzysu migracyjnego lat 2015–2016 (Słowenia, 2018) ## Zobacz też * Straż graniczna (w innych krajach) * Korpus Ochrony Pogranicza * Policja * Święto Straży Granicznej * Wojska Ochrony Pogranicza * Medal za Zasługi dla Straży Granicznej