Oblężenie Sewastopola (ros. Оборона Севастополя) – oblężenie miasta Sewastopol przez wojska niemiecko-rumuńskie, mające miejsce między 30 października 1941 a 4 lipca 1942 roku na froncie wschodnim podczas II wojny światowej. 22 czerwca 1941 roku państwa Osi zaatakowały Związek Radziecki. Oddziały niemiecko-rumuńskie dotarły do Krymu jesienią 1941 roku i zajęły większość półwyspu, z wyjątkiem Sewastopola. Wojska niemiecko-rumuńskie przeprowadziły wiele ataków w październiku i listopadzie 1941 roku, mających na celu zdobycie Sewastopola. Większe uderzenie było planowane na koniec listopada, jednak ciężkie opady deszczu opóźniły atak państw Osi do 17 grudnia 1941 roku. Oddziały Ericha von Mansteina nie były w stanie zająć miasta z powodu zaciętego oporu wojsk radzieckich. W grudniu 1941 roku Rosjanie rozpoczęli operację desantową na Półwyspie Kerczeńskim w celu zniesienia oblężenia i zmuszenia sił niemiecko-rumuńskich do obrony swoich zdobyczy. Operacja uratowała Sewastopol na pewien czas, jednak przyczółki te zostały zlikwidowane w maju 1942 roku. Po porażce pierwszego natarcia na Sewastopol oddziały niemiecko-rumuńskie zdecydowały się na oblężenie miasta do połowy 1942 roku, kiedy zaatakowały one okrążone siły radzieckie. 7 czerwca 1942 roku rozpoczęła się operacja „Störfang”. Siły Armii Czerwonej i Floty Czarnomorskiej znajdowały się pod ciężkim bombardowaniem państw Osi przez wiele tygodni. Luftwaffe odegrała znaczącą rolę w oblężeniu miasta. Z powodu braku wsparcia artyleryjskiego Luftwaffe przeprowadzała udane naloty powietrzne w celu wsparcia sił lądowych. Ostatecznie, 4 lipca 1942 roku, ostatnie oddziały radzieckie skapitulowały i państwa Osi zajęły port. Obydwie strony poniosły ciężkie straty podczas walk. Po zlikwidowaniu wojsk Armii Czerwonej na Krymie państwa Osi zwróciły ponownie swoją uwagę na wielką ofensywę letnią tego roku, operację „Fall Blau” i ich natarcie na pola naftowe na Kaukazie. == Przygotowania i siły obu stron == === Związek Radziecki === Po upadku Odessy dowództwo radzieckie starało się za wszelką cenę nie dopuścić do zajęcia drugiego ważnego portu czarnomorskiego, jakim był Sewastopol. Na nieszczęście dla Rosjan dowódcą 11 Armii, której powierzono zdobycie Krymu i Sewastopola, był gen. Erich von Manstein – jeden z najzdolniejszych dowódców Wehrmachtu. Przygotowując się do walki o Sewastopol, Rosjanie zorganizowali trzy pasy obrony. Pierwszy znajdował się w granicach miasta i portu wojennego, ciągnąc się od wzgórza Sapun do Zatoki Strzeleckiej i był silnie ufortyfikowany. Drugi pas, czyli główna rubież obrony, obejmował linię Bastion Makenzie do Bałakławy. Trzeci, najbardziej zewnętrzny pas obrony, rozciągał się od Balbek do Tamary. Rejon Tamary na południowym wschodzie był osłaniany przez pasmo górskie, które Rosjanie uważali za nie do zdobycia. Na Krymie znajdowała się Samodzielna Armia Nadmorska gen. Iwana Pietrowa oraz 51 Samodzielna Armia gen. Fiodora Kuzniecowa (w listopadzie dowództwo objął gen. Pawieł Batow). Jednostki gen. Pietrowa zostały ewakuowane z Odessy i dopiero około 18 października zaczęły przybywać w wyznaczone rejony. Rosjanie dysponowali łącznie 12 dywizjami strzeleckimi i czterema dywizjami kawalerii. Na północy w rejonie Przesmyku Perekopskiego znajdowało się pięć dywizji, cztery w rejonie Iszuń i jedna w rejonie Przesmyku Czongarskiego. Całością sił obrony lądowej i morskiej od 22 października dowodził wiceadm. Gordiej Lewczenko. === Państwa Osi === Siły niemieckie składały się z 11 Armii, która dysponowała XXX, LIV, XXXXII Korpusem Armijnym oraz rumuńskim Korpusem Górskim, którego dowódcą był gen. Gheorghe Avramescu. Łącznie Niemcy mieli 10 dywizji piechoty, dwie rumuńskie brygady górskie i brygadę kawalerii. Gen. Manstein miał dość skromne siły pancerne, więc wszystkie jednostki pancerne, w tym rumuńskie, zostały zorganizowane w Brygadę Zmotoryzowaną „Zigler”. == Przebieg walk w 1941 roku == === Pierwsze walki === Pierwsze natarcie gen. Mansteina rozpoczęło się 18 października. Niemcy zdołali zdobyć pozycje przeciwnika w rejonie Przesmyku Perekopskiego i Iszuń oraz Czongar. Już 22 października Rosjanie musieli się wycofać w głąb Krymu. Niemiecki atak doprowadził do rozcięcia radzieckiej obrony. Samodzielna Armia Nadmorska gen. Pietrowa została zepchnięta do Sewastopola i tam zamknięta przez LIV i XXX Korpus Armijny, natomiast XXXXII Korpus Armijny i część rumuńskiego Korpusu Górskiego skierowała się na południowy wschód, ścigając wycofującą się 51 Armię. Rosjanie musieli się wycofać aż do rejonu Teodozja – Kercz, praktycznie tracąc możliwość zorganizowania jednolitej obrony Krymu. Stało się jasne, że po zlikwidowaniu 51 Armii Sewastopol pozostanie jedynym punktem obrony, a zaopatrzenie będzie docierało tylko drogą morską. Gen. Manstein podjął próbę zdobycia Sewastopola z marszu. Ciężkie walki rozpoczęły się 2 listopada. W centrum atakowały 22, 132 i 50 Dywizja Piechoty oraz Brygada Zmotoryzowana „Zigler”. Na południu nacierały niemiecka 72 Dywizja Piechoty oraz rumuńska 1 Brygada Zmototoryzowana. Do walki o miasto przystąpiło 52 tys. żołnierzy, 90 czołgów, 170 dział i 100 samolotów. Rosjanie wystawili podobne siły, ze wsparciem artyleryjskim jednostek Floty Czarnomorskiej. Właśnie działania okrętów miały się przyczynić do niepowodzenia działań Niemców. Walki trwały do 9 listopada. Manstein odniósł największy sukces w rejonie Bastionu Makenzie, gdzie działania prowadziła 50. Dywizja Piechoty, oraz na północy. 72 Dywizja Piechoty rozpoczęła swój atak 11 listopada. Niemcy odnieśli duży sukces – okrążono 149. pułk, który poniósł duże straty. Kontrnatarcie 154. pułku sprawiło jednak, że Rosjanie zdołali ponownie zorganizować jednolitą linię obrony. Rankiem 12 listopada 72 Dywizja Piechoty przesunęła się zaledwie o 5 km w kierunku Bałakławy. Natarcie wygasło przy zaciętej obronie Rosjan. Sukcesem natomiast zakończyło się natarcie 170, 73 i 24 Dywizji Piechoty (XXXXII Korpus Armijny), wspierane przez rumuńską 1 Brygadę Górską. Niemcom udało się ostatecznie zepchnąć 51 Armię z Kerczu i Dowództwo Wojsk Krymu (utworzone 22 października) wydało rozkaz o ewakuacji. Ocalałe oddziały gen. Kuzniecowa 16 listopada rozpoczęły ewakuację na Półwysep Tamański. Sytuacja na Półwyspie Kerczeńskim nie była jednak stabilna. Niemcom nie udało się rozbić 51 Armii. Rosjanie ponieśli wprawdzie duże straty, ale należało się spodziewać, że dowództwo Frontu Zakaukaskiego wkrótce przystąpi do kontrofensywy. === Walki o Kercz i Teodozję === 7 grudnia Kwatera Główna wydała dowódcy Frontu Zakaukaskiego gen. Dmitrijowi Kozłowowi rozkaz wysadzenia desantu morskiego na Półwyspie Kerczeńskim. Na opracowanie jej przewidziano dwa tygodnie, co już na samym początku stawiało powodzenie całej akcji pod znakiem zapytania. Rosjanie zamierzali siłami 51 Armii gen. Władimira Lwowa wyzwolić wschodnią część Półwyspu Kerczeńskiego oraz port Kercz, natomiast oddziały 44 Armii gen. Aleksieja Pierwuszina podzielone na dwa zgrupowania miały zostać wysłane w rejon portu Teodozja. Zadaniem pierwszego zgrupowania było wyzwolenie Teodozji i przesmyku Ak-Monaj, drugiego zaś, które miało lądować dalej na wschód – opanowanie Opuk i połączenie się z 51 Armią lądującą w rejonie Kerczu. Dla osłony lądującej piechoty i transportu wyznaczono Flotę Czarnomorską (miała transportować 44 Armię) i Flotyllę Azowską (miała transportować 51 Armię). W desancie miało wziąć udział łącznie sześć dywizji, dwie samodzielne brygady strzeleckie oraz dwa górskie pułki strzeleckie. Dawało to łącznie 42 tys. żołnierzy, którzy otrzymali wsparcie 198 dział, 256 moździerzy i 43 czołgów. Niemieckie siły w tym rejonie składały się z 46 Dywizji Piechoty oraz rumuńskich 8 Brygady Kawalerii i 4 Brygady Górskiej, które utworzyły grupę „Korne”, dowodzoną przez płk. Radu Korne. Niemcy i Rumuni mogli wystawić 25 tys. żołnierzy. 29 grudnia w rejon walk została przerzucona 73 Dywizja Piechoty, która wzmocniła siły niemieckie. Operacja desantowa miała się rozpocząć 21 grudnia, jednak do tego nie doszło. Gen. Manstein właśnie rozpoczął (17 grudnia) kolejne natarcie na Sewastopol i Rosjanie musieli wysłać w ten rejon okręty Floty Czarnomorskiej. Desant planowano wysadzić 26 grudnia w rejonie Kerczu i 29 grudnia w rejonie Teodozji. Wyznaczając dwa odległe terminy desantu Rosjanie sami pozbawili się atutu, jakim było zaskoczenie przeciwnika. Nie dysponowano jednostkami desantowymi, które mogłyby przetransportować żołnierzy. Piechota przemieszczająca się na pokładach niszczycieli lub patrolowców miała schodzić na ląd po trapach lub w portach. Część żołnierzy płynęła w łodziach holowanych za okrętami. Gdy zespół 51 Armii napotkał sztorm, większość łodzi została zalana przez fale lub zerwała się z holu. Z tego powodu lądowanie 51 Armii nie było zaskoczeniem dla Niemców. Rosjanie zaplanowali lądowanie w pięciu rejonach, lecz tylko w dwóch (Ziuk i Chroni) zdołano wysadzić piechotę na brzeg. Pomimo dużych strat udało się wysadzić desant w rejonie Kamysz-Burana. W nocy 27 grudnia desantowano kolejne oddziały (pierwszego dnia z 7 tys. żołnierzy zaledwie 1,5 tys. znalazło się na lądzie, reszta zginęła), a do południa 29 grudnia w rejonie Kerczu znalazła się cała 51 Armia. Rankiem 29 grudnia w rejonie Teodozji rozpoczęło się lądowanie 44 Armii. Przebiegło ono bez większych strat i stosunkowo szybko utworzono przyczółki. Na wieść o lądowaniu w Zatoce Teodozyjskiej Niemcy postanowili się wycofać. 73 Dywizja Piechoty oraz Rumuni utworzyli linię obrony w rejonie Nowa Parkowa i Koktebel oraz obsadzili ważny przesmyk Ak-Monaj. Niemcy zamknęli drogę do Sewastopola i ich obrona nie została naruszona przez Rosjan. Szczupłość sił, jakimi Manstein dysponował na Krymie, była aż nadto widoczna. Straty 73 Dywizji Piechoty wyniosły ok. 2 tys. zabitych i rannych, Rumuni stracili 330 zabitych i 800 rannych. Straty radzieckie poniesione w operacji desantowej i walkach o Kercz i Teodozję wyniosły do 15 tys. zabitych i rannych. === Ostatnie uderzenie Mansteina na Sewastopol w