Klan – polski codzienny serial obyczajowy (określany również jako telenowela) emitowany na antenie TVP1 od 22 września 1997. Jest to najdłużej nadawany serial polskiej produkcji. == Fabuła == Serial opowiada o losach wielopokoleniowej rodziny Lubiczów, której seniorami są Maria i Władysław Lubiczowie. Maria była właścicielką rodzinnej apteki „Pod Modrzewiem”, a Władysław – kuratorem sądowym do spraw nieletnich. W czasie 50 lat małżeństwa dochowali się piątki dzieci, a następnie gromadki wnucząt i kilku prawnuków. Najstarszą córką Lubiczów jest Elżbieta, która prowadziła z matką aptekę. Związała się z Jerzym Chojnickim, z którym ma dwójkę dzieci, Beatę i Michała. Bratem-bliźniakiem Elżbiety jest Paweł, który jest chirurgiem i współwłaścicielem prywatnej kliniki w Warszawie „El-Med”. Jego żoną była Krystyna, wykładowczyni slawistyki na Uniwersytecie Warszawskim. Doczekali się dwóch córek, Agnieszki i o sześć lat młodszej Aleksandry, a także syna Pawła. Trzecie dziecko Marii i Władysława, Monika, z powodu osobistej tragedii sprzed lat nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Prowadziła butik „Ramona” w centrum Warszawy, a następnie – po odnowieniu kontaktów z rodziną – została właścicielką restauracji „Rosso”. Ma syna, Daniela. Ryszard, drugi syn Lubiczów, miał żonę, Grażynę, która pracuje jako pielęgniarka. Wychowywali wspólnie adoptowane dzieci - Bożenę i Macieja, oraz ich własną córkę Katarzynę. Dorota, najmłodsze dziecko seniorów rodu, wybrała życie zakonne. Przez lata emisji serialu rodzina Lubiczów przeżyła liczne wydarzenia oraz powiększyła się, jednak nie ma już wśród bohaterów protoplastów rodu, Marii i Władysława, a także Ryszarda i Doroty. W wyniku powikłań po zapaleniu opon mózgowych zmarła również żona Pawła, Krystyna. == Produkcja == Pierwsze trzy odcinki pilotażowe serialu wyemitowano w TVP1 16, 17 i 18 czerwca 1997 roku o godzinie 17:25 w ramach konkursu na nową polską telenowelę, który Klan wygrał, pokonując seriale Zaklęta i Złotopolscy. Regularna emisja rozpoczęła się 22 września 1997 od powtórek odcinków pilotażowych. Do czerwca 2010 roku serial emitowany był w TVP Polonia z kilkutygodniowym opóźnieniem z angielskimi napisami. Emisja została przerwana na odcinku 1890. Powtórki najstarszych odcinków kilkakrotnie były emitowane także w TVP3, ostatni raz w 2022 roku. Serial nadawany jest w stereofonii, z teletekstem dla osób niesłyszących, dostępnym na stronie 777 Telegazety. Początkowo wyświetlany w formacie 4:3, od września 2008 roku w formacie 16:9. Klan ma sztywną konstrukcję poszczególnych odcinków, a zmiany w niej dokonywane są zwykle kosmetyczne. Akcja każdego odcinka rozgrywa się w dniu jego emisji – tak więc obejmuje on najwyżej jedną dobę z życia bohaterów. Wyjątkami są przerwy w nadawaniu serialu (np. z powodu żałoby narodowej lub transmisji wydarzeń sportowych). Każdy odcinek rozpoczyna się sceną z tymi samymi bohaterami, którzy obecni byli w ostatniej scenie odcinka poprzedniego. Ostatni odcinek w tygodniu na ogół kończy się zawieszeniem akcji. Na początku 2016 roku w mediach pojawiały się informacje o możliwym bliskim zakończeniu produkcji serialu. Ostatecznie wiosną 2016 roku TVP udzieliła informacji, że renegocjowała umowę na dalszą produkcję Klanu. Spekulacje o zdjęciu produkcji z anteny pojawiły się jeszcze latem tego samego roku, gdy po raz pierwszy w historii od początku emisji nie zostały nadane w wakacje powtórkowe odcinki ostatniej premierowej serii. Od tego momentu w miesiącach wakacyjnych nie były już nadawane odcinki telenoweli w telewizji. Wszystkie epizody od odcinka 1 (premiera telewizyjna – 22 września 1997) są dostępne bezpłatnie drogą internetową w serwisie vod.tvp.pl. 16 marca 2020 roku Telewizja Polska podjęła decyzję o zawieszeniu realizacji serialu na czas nieokreślony z powodu rozprzestrzeniania się koronawirusa w Polsce i wprowadzonego tam stanu zagrożenia epidemiologicznego. Premierowe odcinki były emitowane na antenie TVP1 do 3 kwietnia. We wrześniu 2020 roku na antenę TVP1 wróciły premierowe odcinki serialu. Od 31 sierpnia 2020 roku powtarzane są odcinki Klanu od pierwszej serii. Nadawane są one w TVP Seriale od poniedziałku do piątku ok. godziny 9:50, natomiast ok. godziny 4:00 powtarzany jest ostatni emitowany odcinek (emisje codziennie oprócz weekendów, bez emisji w dni robocze przypadające podczas długiego weekendu majowego). Odcinki powtórkowe można oglądać również w wakacje poza sobotami i niedzielami. 3 stycznia 2022 roku telewizja regionalna TVP3 w swoim paśmie ogólnopolskim rozpoczęła emisję telenoweli od pierwszego odcinka. Była ona nadawana raz w tygodniu, w poniedziałek o godzinie 10:05 po jednym epizodzie. Została ona zakończona w czerwcu 2022 roku. We wrześniu 2022 roku na antenie TVP1 rozpoczęto emisję powtórek serialu od odc. 4012, co spowodowało, że pierwszy raz od 2015 roku, ostatnia nagrana seria była w okresie letnim powtarzana w telewizji linearnej. Klan można było zatem oglądać w tym czasie od poniedziałku do piątku, rano o godzinie 6:05 po jednym odcinku dziennie. Od 6 września 2022 roku bieżące odcinki telenoweli były powtarzane przez TVP1 o godzinie 4:45 również od poniedziałku do piątku w miesiącach od września do czerwca. 28 października 2024 roku, Telewizja Polska zakończyła nadawanie powtórek bieżących odcinków serialu w telewizji. Od 2024 roku w okresie letnim, Telewizja Polska nie emituje na żadnej ze swoich anten powtórek ostatniego zakończonego sezonu. Motywem muzycznym serialu „Klan” od początku jego emisji jest piosenka „Życie jest nowelą” napisana przez Krzesimira Dębskiego do słów Jacka Cygana, którą to do 24 sezonu produkcji wykonywał Ryszard Rynkowski. Wraz z rozpoczęciem 25. sezonu (we wrześniu 2021) odświeżono piosenkę z czołówki; oprócz Rynkowskiego wykonują ją także: Izabela Trojanowska, Jacek Borkowski, Kaja Paschalska i Tomasz Stockinger. W latach 1997-2022 serial był w sporej części kręcony na fikcyjnej Sadybie w Podkowie Leśnej w Willi Renata. == Wydźwięk serialu == W pierwszych latach emisji telenowela wyznaczała społeczne trendy, poruszała sprawy ważne społecznie, a przede wszystkim ukazywała codzienne życie wielopokoleniowej rodziny Lubiczów. Z czasem zaczęły dziać się w niej dziwne wydarzenia, które często wyrywane z kontekstu, jako nadwyraz absurdalne zaczęły krążyć w przestrzeni internetowej. Nagrania te były setki tysięcy razy oglądane w różnych serwisach internetowych. Najsłynniejszym kontem istniejącym na dwóch największych portalach społecznościowych jest Beka z Klanu, w którym umieszczane są zdaniem twórców najdziwniejsze sytuacje z serialu budzące śmiech, a czasem zażenowanie. == Nagrody i wyróżnienia == 1998: Telekamery 1998 – II miejsce 1999: Telekamery 1999 – I miejsce 2000: Telekamery 2000 – I miejsce 2001: Telekamery 2001 – II miejsce 2002: Telekamery 2002 – III miejsce 2003: Telekamery 2003 – II miejsce 2004: Telekamery 2004 – II miejsce 2006: Telekamery 2006 – V miejsce 2008: Telekamery 2008 – V miejsce 2011: Telekamery 2011 – III miejsce 2013: Telekamery 2013 – V miejsce == Obsada == === Główna === === Role dziecięce === === Dawna === == Emisja w telewizji == Uwaga: tabela zawiera informacje odnoszące się wyłącznie do pierwszej emisji telewizyjnej; nie uwzględniono w niej ewentualnych prapremier w serwisach internetowych (np. TVP VOD). === Odcinek i programy specjalne === We wtorek 13 marca 2001 roku z okazji emisji jubileuszowego 444. odcinka telenoweli, został nadany specjalny program rozrywkowy Wielka Gala Klanu. Imieniny u Krystyny, w którym aktorzy ponownie wcielili się w swoje role. W programie wystąpiły również postacie z innych polskich seriali: Złotopolscy, Lokatorzy, Plebania i Na dobre i na złe, a także Kabaret OT.TO, producenci i scenarzyści serialu Klan oraz artyści estradowi, m.in. Maryla Rodowicz i Andrzej Piaseczny. Feta odbyła się w jednym z teatrów w Kielcach, a emisją zajęła się Telewizja Polska. W 2002 roku powstał fabularny odcinek specjalny, ukazujący alternatywną wersję wydarzeń z serialu, przedstawionych w postaci snu Pawła Lubicza. Odcinek został wyemitowany pomiędzy 599 a 600 odcinkiem serialu w sobotni wieczór 25 maja 2002 roku przed 47. Konkursem Piosenki Eurowizji w Tallinnie. Z kolei w roku 2022 powstał bożonarodzeniowy program specjalny zatytułowany Wigilia z Lubiczami, będący reportażem w reżyserii Grzegorza Sadurskiego. Program, w którym Tomasz Wolny rozmawiał z odtwórcami ważniejszych ról, pokazano na antenie TVP1 w sobotę 24 grudnia 2022 roku o godzinie 12.00. == Oglądalność w telewizji linearnej == == Uwagi == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Klan w bazie filmpolski.pl Klan w bazie Filmweb Zdjęcia z filmu Klan w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka” Klan w bazie IMDb (ang.) Klan na swiatseriali.pl Oficjalna strona serialu wraz z wszystkimi odcinkami w portalu vod.tvp.pl