Wojskowe Służby Informacyjne (WSI), Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych wraz z podległymi jednostkami organizacyjnymi resortu obrony narodowej – istniejąca w latach 1991–2006 polska służba specjalna realizująca w szczególności zadania w zakresie wywiadu wojskowego oraz kontrwywiadu wojskowego podległa Ministrowi Obrony Narodowej, działająca na rzecz Sił Zbrojnych RP. == Reorganizacja wojskowych służb specjalnych po 1989 == === Likwidacja WSW === Podczas zmian politycznych w Polsce z 1989 postanowiono także zreorganizować cywilne i wojskowe służby specjalne, czyli działającą od 1957 służbę odpowiedzialną m.in. za kontrwywiad wojskowy – Wojskową Służbę Wewnętrzną – oraz służbę wywiadu wojskowego działającą od 1951 pod nazwą Zarządu II Sztabu Generalnego WP. Pierwszą wielką reorganizację wojskowych służb specjalnych podjęto 27 lipca 1990, częściowo wzorując się na przykładzie przedwojennej organizacji wojskowych służb specjalnych II RP, włączając część dotychczasowej WSW do Zarządu II Sztabu Generalnego WP. Nazwę zmieniono na Zarząd II Wywiadu i Kontrwywiadu Sztabu Generalnego WP. Struktury likwidowanej WSW podzielono na dwie części. Zarząd I, III i IV Szefostwa WSW zajmujące się kontrwywiadem wojskowym weszły w skład Zarządu II Wywiadu i Kontrwywiadu SG WP. Druga część, tj. Zarząd II Szefostwa WSW z jego terenowymi komórkami organizacyjnymi, które były odpowiedzialne za pracę prewencyjno-dochodzeniową, utworzyły Żandarmerię Wojskową. Stan osobowy wojskowych służb specjalnych w toku tej reorganizacji zredukowano o ok. 40%. Zarządem II Wywiadu i Kontrwywiadu Sztabu Generalnego Wojska Polskiego kierował gen. Stanisław Żak, a jego zastępcą był płk Henryk Michalski; pionem kontrwywiadu wojskowego kierował płk Lucjan Jaworski. === Powołanie Inspektoratu WSI === Organizacja Zarządu II Wywiadu i Kontrwywiadu SG WP funkcjonowała do 22 lipca 1991, kiedy to powołano Wojskowe Służby Informacyjne (WSI) już niewchodzące w skład Sztabu Generalnego WP. Od momentu powstania do sierpnia 2003 WSI działały na podstawie znowelizowanej Ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z 21 listopada 1967, której art. 15 stanowił: Funkcjonowanie WSI regulowały także: decyzja Ministra ON z dnia 22 sierpnia 1991, art. 2 Ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa stwierdzający, że analogiczne zadania realizują „służby wywiadu i kontrwywiadu” podległe Ministrowi ON, ustawa o ochronie informacji niejawnych z dnia 22 stycznia 1999, która mówiła o WSI jako o jednej ze służb ochrony państwa oraz odpowiednich przepisów ustawy o powołaniu Agencji Wywiadu i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Konkretne uregulowania prawne zostały zawarte dopiero w uchwalonej 9 lipca 2003 Ustawie o Wojskowych Służbach Informacyjnych. Według tej ustawy obowiązującej od 23 sierpnia 2003 roku do momentu likwidacji do zadań WSI należało: prowadzenie wywiadu o charakterze operacyjno-taktycznym, który wzmacnia rozpoznanie wojskowe (Generalny Zarząd Rozpoznania Wojskowego P-2 Sztabu Generalnego WP), m.in. dostarczając informacji dotyczących planowania obronnego, organizacji, uzbrojenia i techniki wojskowej obcych armii; realizowanie zadań kontrwywiadowczych służących obronie państwa w sferze obronności oraz gwarantujących bezpieczeństwo w wymianie informacji niejawnych w międzynarodowych kontaktach wojskowych. === Usytuowanie strukturalne === Od utworzenia w 1991 do 1994 Wojskowe Służby Informacyjne podlegały bezpośrednio Ministrowi ON i były usytuowane w strukturze Ministerstwa Obrony Narodowej jako Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych. W lutym 1994 zostało powołane Biuro Ministra Obrony Narodowej do Spraw Służb Informacyjnych, a WSI do 1996 podporządkowano Szefowi Sztabu Generalnego WP. Z tą decyzją jest powiązana działalność prezydenta Wałęsy i tzw. Obiad drawski. Pod koniec 1995 (po przegranych przez Wałęsę wyborach prezydenckich), WSI ponownie powróciły pod kontrolę cywilną Ministra ON, pozostało tak aż do likwidacji WSI. Zadania wywiadu i kontrwywiadu wojskowego PRL skupiały się głównie na działaniach przeciwko krajom NATO, co wywodziło się z przynależności Sił Zbrojnych PRL do Układu Warszawskiego. Po zmianach ustrojowych zadania służb wywiadu i kontrwywiadu wojskowego, a zwłaszcza kierunek ich wykonywania, uległy modyfikacji. === Uprawnienia i zadania === Wojskowe Służby Informacyjne posiadały uprawnienia do prowadzenia niejawnych czynności operacyjno-rozpoznawczych (metody i środki pracy operacyjnej) i analityczno-informacyjnych. Nie wyposażono ich jednak w prawo wykonywania czynności procesowych (uprawnienia śledcze): rozpoznanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w obronność, niepodległość, niepodzielność terytorium i nienaruszalności granic Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwo Sił Zbrojnych RP; dostarczanie Siłom Zbrojnym RP informacji niezbędnych do planowania obronnego, rozpoznania wojskowego i ochrony ich bezpieczeństwa; zapobieganie i wykrywanie przestępstw przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstw wojennych, przestępstw przeciwko RP (szpiegostwo) oraz obronności; przygotowywanie ocen dla najwyższych władz państwowych; ochrona informacji niejawnych dotyczących obronności i wykonywanie funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa w zakresie ochrony tych informacji, Służby Ochrony Państwa. WSI także zabezpieczały działanie polskich kontyngentów wojskowych. Ujawniono kilka przypadków szpiegostwa w tej służbie specjalnej, skazano kilku żołnierzy – agentów wywiadu. Zarząd Kontrwywiadu UOP ujawnił szpiegostwo żołnierzy WSI na rzecz Federacji Rosyjskiej, zostali skazani na ok. 5 lat więzienia. Pokazuje to brak należytej kontroli własnych żołnierzy przez WSI. Przez cały okres funkcjonowania WSI ta instytucja nie złapała żadnego szpiega FR. == Szefostwo i organizacja WSI == === Szefostwo === Do wykonania zadań postawionych przed WSI, zarówno na terenie kraju, jak i poza jego granicami, służyły niżej wyszczególnione piony organizacyjne Inspektoratu WSI MON, stanowiącego centralę wojskowego wywiadu i kontrwywiadu, które początkowo składały się z: szefa: kadm. Czesław Wawrzyniak (30 września 1991 – luty 1992) gen. bryg. Marian Sobolewski (2 kwietnia 1992 – 1 lipca 1992) gen. bryg. Bolesław Izydorczyk (1 lipca 1992 – 23 lutego 1994) gen. bryg. Konstanty Malejczyk (23 lutego 1994 – 26 marca 1996) kadm. Kazimierz Głowacki (26 marca 1996 – 21 grudnia 1997) gen. bryg. Tadeusz Rusak (21 grudnia 1997 – 25 października 2001) gen. bryg. Marek Dukaczewski (6 listopada 2001 – 4 listopada 2004) cz.p.o. gen. bryg. Janusz Bojarski (5 listopada 2004 – 6 grudnia 2004) gen. bryg. Marek Dukaczewski (6 grudnia 2004 – 14 grudnia 2005) gen. bryg. Janusz Bojarski (14 grudnia 2005 – 1 stycznia 2006) p.o. gen. bryg. Jan Żukowski (1 stycznia 2006 – 30 września 2006) zastępcami szefa WSI było wielu oficerów WSI, m.in. płk Jan Żukowski, z-cy ds. operacyjnych: m.in.: płk Stefan Bosek, płk Kazimierz Mochol, płk Cezary Lipert, płk Roman Oziębała, płk Marek Kwasek, z-ca ds. informacji i kontaktów międzynarodowych: dr inż. Mariusz Marczewski (cywil) z-cy ds. wywiadu: m.in.: płk Krzysztof Łada. === Organizacja WSI === Zarząd Kontrwywiadu: powstał na bazie pionu kontrwywiadu byłej WSW (Zarząd I WSW), kierowali nim m.in.: płk Aleksander Lichocki 1988-1991(WSW/WSI), płk Lucjan Jaworski 1991-1993, kmdr Kazimierz Głowacki 1993-1996, płk Roman Januchta 1996, płk Marek Mackiewicz 1997, płk Kazimierz Mochol 1997-1998 Zarząd Wywiadu: utworzony na bazie byłego Zarządu II SG WP; kierowali nim m.in.: płk Konstanty Malejczyk 1992-1994, płk Cezary Lipert 1994-97. Biuro Studiów i Analiz: kierowane m.in. przez: płk. Stanisława Woźniaka, płk. Zenona Bilewicza 1999-2002, podczas reorganizacji służb cywilnych część BSiA włączono do Agencji Wywiadu. Biuro Ataszatów Wojskowych: a w nim: Oddział Ataszatów Polskich: nadzór nad ich rolą poza rezydenturami wywiadu wojskowego Oddział Ataszatów Obcych Biuro Zabezpieczenia Technicznego: technika operacyjna, obserwacja Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego (BBW): wewnętrzny kontrwywiad w strukturach organizacyjnych WSI, kontrola wewnętrzna WSI, ochrona informacji niejawnych WSI. Szefami elitarnego Biura Bezpieczeństwa Wewnętrznego byli m.in.: płk Andrzej Ziętkiewicz, płk Jan Żukowski, płk Marek Kwasek, płk Jan M. Oczkowski 2001-04, płk Michał Szołucha 2004 - 2005. Czytaj więcej na Prawo.pl: https://www.prawo.pl/akty/m-p-2007-11-110,17329940.html Ośrodek Szkolenia Wojskowych Służb Informacyjnych: szkolenie w rzemiośle wywiadu i kontrwywiadu wojskowego oraz wewnętrznego bezpieczeństwa wojskowego Biuro Bieżącej Obsługi Finansowo-Technicznej: zabezpieczenie finansowo-logistyczne Całość kadry Wojskowych Służb Informacyjnych tworzyła korpus osobowy kadry zawodowej Wojskowych Służb Informacyjnych. Święto WSI obchodziło 25 października. W oznaczeniu numeracyjnym jednostek wojskowych WSI posiadało oznaczenie Jednostka Wojskowa numer 3362 (JW 3362). Żołnierze WSI w kontaktach z instytucjami cywilnymi spoza MON posługiwali się jedynie numerem swojej jednostki wojskowej (innych jednostek wojskowych podległych pod JW 3362) dość skutecznie ukrywając swoją przynależność do WSI (np. w czynnościach pozasłużbowych typu zaświadczenia z zakładu pracy, przelewy pensji na konta bankowe, ubezpieczenie, służba zdrowia etc.). WSI było powszechnie uważane za instytucję o wiele bardziej utajnioną niż służby cywilne oraz ich następcy prawni - SWW i SKW. W kontaktach pozasłużbowych żołnierze nie akcentowali przynależności do WSI, wskazując jedynie na pełnienie służby wojskowej w jednostce wojskowej. === Struktura organizacyjna z 2003 === Według ustawy z 2003 roku nową strukturę organizacyjną WSI tworzyły: Zarząd Wywiadu Zarząd Kontrwywiadu Stołeczny Oddział Kontrwywiadu Wojskowego (w 2004 przeformowany w Stołeczne Szefostwo Wojskowych Służb Informacyjnych) Zarząd Studiów i Analiz Biuro Ataszatów Wojskowych Biuro Bezpieczeństwa Wewnętrznego Zarząd Dowódczo-Sztabowy Zarząd Zabezpieczenia Ośrodek Szkolenia Wojskowych Służb Informacyjnych Obok scen