# Andrej Babiš **Andrej Babiš** (ur. 2 września 1954 w Bratysławie) – czeski przedsiębiorca i polityk słowackiego pochodzenia, jedna z najbardziej wpływowych i kontrowersyjnych postaci współczesnej sceny politycznej Czech. Jako twórca i właściciel potężnego holdingu **Agrofert**, a także założyciel partii **ANO 2011** (Akcja Niesatisfied Obywatelów), sprawował urząd premiera Czech w latach 2017–2021, a od grudnia 2025 r. znów pełni tę funkcję na czele koalicyjnego rządu. Jego kariera to fascynująca, choć często burzliwa opowieść o przejściu od biznesu niemal monopolistycznego do najwyższych szczebli władzy politycznej. ## Wczesne lata i wykształcenie Babiš urodził się 2 września 1954 r. w stolicy ówczesnej Czechosłowacji – Bratysławie. Pochodzi ze słowackiej rodziny, co deklaruje do dziś (posiada obywatelstwo słowackie, a także po naturalizacji czeskie). Po ukończeniu lokalnej **Wyższej Szkole Ekonomicznej w Bratysławie** rozpoczął karierę zawodową w skrajnie uregulowanym środowisku gospodarczym PRL-u i Czechosłowacji. W latach 80. pracował w państwowej korporacji handlu zagranicznego **Petrimex** (kontrolowanej przez centrali komunistycznego handlu zagranicznego), pełniąc rolę przedstawiciela tej firmy w Maroku. Ta pobyt za granicą otworzył mu drogę do międzynarodowych kontaktów biznesowych, które później okazały się niezwykle wartościowe na przełomie epok. ## Przeszłość w służbie bezpieczeństwa i członkostwo w partii komunistycznej Jeden z najbardziej zadziwiających i zarzucanych mu elementów biografii dotyczy okresu PRL. W trakcie funkcjonowania komunistycznego reżimu Babiš był tajnym współpracownikiem czechosłowackiej służby bezpieczeństwa – **Státní bezpečnost (StB)**. W tajnych dokumentach posługiwał się kryptonimem **„Bureš”**. Co więcej, w latach 80. należał do Komunistycznej Partii Czechosłowacji (KSČ). Te informacje, ujawnione po 1989 r., stały się kamieniem u potknięcia na jego drodze politycznej, szczególnie w czasach, gdy Babiś opowiadał się za czystością moralną w polityce i zwalczaniem korupcji. Choć sam polityk tłumaczył swoją współpracę z StB próbą zdobycia paszportu dla wyjazdu do Maroka, przeszłość ta regularnie wracała w debatach publicznych, a sprawą tętniły prasa i opozycja polityczna. Dopiero w 2018 roku wygrał proces przeciwko słowackim historykom z Instytutu Pamięci Narodu, pozwał ich o pomówienie w związku z publikacjami na ten temat. ## Geneza imperium Agrofert Po transformacji ustrojowej Babiš zorientował się w nowych realiach gospodarczych. W 1994 r., po przejęciu kontroli nad częścią majątku należącego wcześniej do Petrimexu, założył prywatny koncern **Agrofert**. Początkowo firma skupiała się na branży chemicznej, produkcji nawozów i żywnościowej. Z biegiem lat Babiš zaczął agresywnie skupiać mniejsze przedsiębiorstwa. Do 1997 r. przeprowadził się na stałe do Czech, osiedlając się w Pradze. Wziął wówczas czeskie obywatelstwo, nie rezygnując jednak ze słowackiego – co potraktowano jako gest podwójnej lojalności lub pragmatyzmu. Pod wodzą Babiša Agrofert ewoluował od lokalnego gracza w branży nawozowej do potężnego **holdingu parahostopolowego**, obejmującego ponad 250 spółek-córek. Holding zaczął przejmować kolejne dziedziny: rolnictwo (produkcja żywności, m.in. słynne czeskie sery), handel (łańcuchy supermarketów, stacje paliw), media, a nawet produkcję chemii przemysłowej i papieru. Złoża Agrofertu w Czechach oraz na Słowacji stanowiły fundament jego niezależności finansowej. ## Sukces gospodarczy i lista „Forbesa” W 2013 r. prestiżowe pismo **„Forbes”** uplasowało Andreje Babiša na **736. miejscu listy najbogatszych ludzi świata**. Jego szacowany wtedy majątek wynosił **2 miliardy dolarów**. Był to wynik, który czynił go niekwestionowanym numerem dwa (po grupie PPF) wśród najbogatszych przedsiębiorców w Czechach. Kluczem do tego sukcesu była umiejętność budowania imperium zaciągającego się w wielu sektorach narodowej gospodarki. Agrofert stał się potężnym pracodawcą, a jego wpływ na czeski rynek trudno było przecenić – co z czasem stworzyło idealne warunki dla powstania poważnego konfliktu interesów, gdy Babiś wszedł do rządu. ## Działalność polityczna: Powstanie ANO i walka z Korupcją (w teorii) We wczesnych latach 2010. Babiš przekuł swój majątek w kapitał polityczny. W 2011 r. powołał partię polityczną **ANO 2011** (skrót od: *Akce nespokojených občanů* – Akcja Niesatisfied Obywatelów), a rok później zarejestrował ją oficjalnie. Partia ta opowiadała się za nowoczesnością, proeuropejskością (choć z czasem stała się wyraźnie sceptyczną wobec integracji), a przede wszystkim miała być mieczem ostrnym przeciwko utajnionym układom i korupcji w czeskim sektorze publicznym. Słowa klucze kampanii to: **„Zróbmy z Czech czeski kraj”** (Run, Česko, běž!) i walka z „pasożytami” systemu. Pomimo początkowego sceptycyzmu wobec polityków biznesmenów, ANO błyskawicznie zdobywało poparcie. Partia ta nie posiadała wprawdzie zaplecza ideologicznego, co uchodziło za jej atut – Babiš prezentował się jako pragmatyczny menedżer, który poradzi sobie z państwem tak, jak poradził sobie z firmą. ## Przejście pod kontrolę mediów Kolejnym kluczowym krokiem strategicznym było przejęcie kontroli nad największymi czeskimi mediami. W 2013 r. (tuż przed wyborami parlamentarnymi) Agrofert nabył od niemieckiego wydawcy Axel Sprinfera czeską grupę medialną **MAFRA**. W skład MAFRA weszły m.in. największy dziennik w kraju – prawicowo-konfesyjny **„Mladá fronta Dnes” (MfDne)** oraz historyczna, liberalna **„Lidové noviny”**. Przejście mediów pod kontrolę kandydata na premiera wywołało lawinę krytyki ze strony dziennikarzy i obozu opozycyjnego. Zarzucano Babišowi jawny konflikt interesów oraz wykorzystywanie redakcji do kampanii politycznej i ataków na konkurencję. W Czechach zaczęto mówić o zjawisku „politycznej medialnej jednostronności” Agrofertu. ## Wejście do parlamentu i koalicja z Bohuslavem Sobotką W wyborach parlamentarnych w 2013 r. partia ANO uzyskała historyczny wynik **29,6% głosów**, zajmując drugie miejsce tuż przed lewicową Partią Socjaldemokratyczną (ČSSD) i wyprzedzając konserwatywną ODS. Babiš wszedł do Izby Poselskiej (parlamentu) i został posłem. W 2014 r., po wielu miesiącach negocjacji (w tym tzw. słynnym „sobotka-dyle”), Babiś wszedł do rządu koalicyjnego Bohuslava Sobotki, obejmując stanowiska **I wicepremiera** oraz **ministra finansów**. Miał za zadanie wyprowadzić gospodarkę z długów i wdrożyć reformy. W tym okresie zaczął jednak pojawiać się temat jego powiązań biznesowo-politycznych. ## Konflikt interesów i odejście z rządu Sobotki (2017) Sytuacja gwałtownie uległa zmianie w 2016 r., gdy czeski parlament przyjął tzw. **ustawę o konflikcie interesów**. Dokument ten (popierony przez wszystkie partie poza ANO) zabraniał ministrom posiadania udziałów w mediach oraz ubiegania się przez ich firmy o kontrakty państwowe i dotacje unijne. Mija się to z polityką Babiša, którego Agrofert jest beneficjentem milionowych unijnych dotacji na rolnictwo i rozwój. Pod presją opozycji i organizacji pozarządowych (m.in. w ramach ruchu Milionu Chwilek dla Demokracji), Babiš zaczął sprzedawać swoje media. W 2017 r. nastąpił początek trwającej do dziś wielkiej afery (tzw. sprawa Cztenol-Gate), w której Babiśowi zarzucono **defraudację unijnych dotacji** związanych z budową rezydencji w Cztenolé (przekazanie bonifikat przez matkę Babiša na jego prywatny majątek, maskując to jako darowiznę). W maju 2017 r., zaledwie kilka dni po publikacji raporu OLAF-u (Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Oszustw) wskazującego na nieprawidłowości, Babiš ogłosił swoją dymisję z funkcji ministra finansów. W październiku prokuratura ustawiła mu zarzuty zdefraudowania 2 mln euro. ## Rządy mniejszościowe i trzęsienia ziemi (2017–2021) W tych samych październikowych wyborach 2017 r. ANO zdominowało scenę polityczną, zdobywając **78 mandatów** (29,6%) i zyskując fotel prezesa Izby Poselskiej. Babiś postanowił utworzyć rząd mniejszościowy, licząc na wsparcie komunistów (KSČM) lub socjaldemokratów (ČSSD). Zrezygnowano jednak z wotum zaufania. Po dramatycznych negocjacjach drugi rząd Babiša powołano dopiero w czerwcu 2018 r. Koalicję poparły również Komunistyczna Partia Czech i Moraw (KSČM), co wywołało falę oburzenia w Czechach i w Europie (tzw. koalicja z komunistami). Kolejne 2 lata to czas nieustannych protestów (m.in. demonstracja pod zamek w Pradze z udziałem 250 tys. osób w 2019 r.), afer korupcyjnych (Babiś stracił imunitet, proces wszedł w tryb powolny) oraz kryzysu pandemicznego. W 2021 r. sprawa Cztenol-Gate ruszyła z kopyta, a EK oficjalnie zażądała od Czech odzyskania dotacji. ## Opozycja i start w wyborach prezydenckich W listopadzie 2021 r. przegrał w wyborach parlamentarnych (gdzie ANO znowu było największą partią, ale przegrało przed koalicją SPOLU). Babiś przeszedł do opozycji. W 2022 r. ogłosił start w wyborach prezydenckich (2023), gdzie w drugiej turze zmierzył się z generałem Petrem Pavelem. Mimo mobilizacji elektoratu, zajął drugie miejsce (41,7%). W wyborach w 2025 r. ANO ponownie wygrało wybory parlamentarne, stając się największą siłą w Izbie Poselskiej. ## Trzeci rząd i koniec konfliktu interesów? (2025–...) W decydującym momencie, 9 grudnia 2025 r., premier Petr Pavel ogłosił, że powierza Babišowi misję sformowania rządu. Krytycy wskazali na to, że zmusza to prezydenta do współpracy z politykiem, wobec którego trwa postępowanie kradzieży unijnych środków. Niespodziewanie, 15 grudnia 2025 r., Babiš ogłosił, że przekazuje całą swoją firmę (Agrofert wraz z MAFRĄ) pod zarząd **struktury powierniczej (trustu)** w celu nieodwracalnego oddzielenia swoich spraw biznesowych od politycznych. Dnia 17 grudnia 2025 r. prezydent Pavel dokonał zrzeczenia się swojego prawa weta wobec powołania rządu (tzw. druga runda powołań), co formalnie pozwoliło gabinetowi objąć pełnię kompetencji. Babiš oficjalnie rozpoczął urzędowanie jako Premier Czech (w składzie m.in. minister obrony, nowo powołany minister ds. bezpieczeństwa w ramach rekonstrukcji rządu). ## Życie prywatne Babiš jest dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Beatrice Adamičovą (Słowaczka) ma dwoje dzieci: Adriana i Andreja. Jego obecny związek małżeński (zawarty w 2017 r.) łączy go z Moniką Herodesovou, z którą ma również dwoje dzieci: Vivien i Frederika. Rodzina zamieszkuje luksusową rezydencję w Pradze. Warto zauważyć, że w mediach częściej pojawia się w duecie z jego dorosłymi dziećmi z pierwszego małżeństwa (zwłaszcza synem Andrzejem), którzy angażują się w działalność biznesową Agrofertu. ## Dziedzictwo i opinia publiczna Andrej Babiś pozostaje jedną z najbardziej polaryzujących postaci politycznych w Europie Środkowej. Dla zwolenników jest pragmatycznym liderem, który zadbał o dobrobyt narodowe i oparł gospodarkę na silnym sektorze prywatnym. Dla przeciwników – symbolem cynizmu politycznego, korupcji i zagrożenia dla słabo rozwiniętej demokracji liberalnej w Czechach. Niezależnie od opinii, trudno zaprzeczyć, że to właśnie on – były „technik kredytowy” i tajny współpracownik, a dziś miliarder i premier – od kilkunastu lat wyznacza kierunek polityki czeskiej, balansując na cienkiej granicy między rynkowym pragmatyzmem a etyczną odpowiedzialnością wobec państwa.