# Beth Rodden – Profil Zawodowej Wspinaczki ## Wstęp **Beth Rodden** (ur. 5 kwietnia 1980 w San Francisco) – amerykańska wspinaczka sportowa i tradycyjna, należąca do czołówki światowej elity we wspinaczce skałkowej. Jej kariera, rozpoczęta w połowie lat 90., charakteryzuje się nieustającym poszukiwaniem granic możliwości ludzkiego ciała na pionowych ścianach. Rodden zasłynęła przede wszystkim z przełamywania barier dla kobiet w dyscyplinie jednowyciągów, stając się najmłodszą kobietą pokonującą trasę o wycenie 5.14a (8b+), a także jedną z nielicznych na świecie, które przeszły klasyczną drogę wspinaczkową o wycenie 5.14c (8c+) w stylu RP (Redpoint). ## Kariera Wspinaczkowa ### Wczesne lata i przełamanie barier Rodden zaczęła swoją przygodę ze wspinaczką w 1995 roku w *The Rocknasium* – lokalnej ściance wspinaczkowej w Davis w Kalifornii. Już w następnym roku, w 1996, rozpoczęła serię zwycięstw w **Junior National JCCA Championships**, którą utrzymywała do 1998 roku. W latach 1997–1998 zajmowała pierwsze miejsce w krajowej klasyfikacji generalnej ASCF (American Sport Climbing Federation) dla dorosłych, a w 1998 roku wywalczyła trzecie miejsce podczas *ASCF Fall Nationals*. Rok 1998 zapisał się w historii amerykańskiej wspinaczki na zawsze. Wtedy to Rodden przeszła stylem RP legendarną trasę **„To Bolt Or Not To Be”** (5.14a) w *Smith Rock State Park* w Oregonie – pierwszą drogę wspinaczkową w USA o tak wysokiej wycenie. Dzięki temu osiągnięciu została najmłodszą kobietą, która pokonała trasę 5.14a. Jej sukces zwrócił uwagę pionierki wspinaczki tradycyjnej, **Lynn Hill**, która w 1999 roku zaprosiła Rodden do uczestnictwa w pierwszym przejściu drogi **„Bravo les Filles”** (VI 5.13d A0) na masywie *Tsaranoro* na Madagaskarze. Wyprawa ta była dla Rodden punktem zwrotnym – przeniosła jej uwagę z dyscypliny sportowej na bardziej ryzykowne i wymagające wspinanie tradycyjne. ### Przełamywanie granic w Yosemite Początek XXI wieku to dla Rodden czas intensywnej współpracy z Tommy'm Caldwellem (jej przyszłym mężem) oraz epickie przejścia na formacji **El Capitan** w Yosemite. W 2000 roku wspólnie dokonali pierwszego przejścia drogi **„Lurking Fear”** w stylu klasycznym – było to drugie przejście El Capitan w tej dyscyplinie w historii i pierwsze w wykonaniu kobiety. W 2002 roku Rodden z powodzeniem pokonała szczelinę **„Phoenix”** (5.13a) przy *Upper Cascade Falls*, stając się pierwszą kobietą, która przeszła tę trasę stylem OS (On-Sight). Dzięki przejściom „Lurking Fear” oraz „The Nose” w 2005 roku, stała się pierwszą kobietą na formacji El Capitan, która w stylu klasycznym przeszła dwie różne drogi. Kolejny kamień milowy nastąpił w październiku 2005 roku, kiedy Rodden jako pierwsza Amerykanka przeszła drogę **„The Optimist”** (5.14b) stylem RP w Smith Rock. Jednak to przejście z lutego 2008 roku zapisało się w historii wspinaczki najmocniej. Rodden jako pierwsza na świecie przeszła szczelinę **„Meltdown”** (szacowana na 5.14c) w Yosemite, pracując na niej przez większą część zimy. Trasa ta uznawana jest za jeden z najtrudniejszych tradycyjnych przejść na świecie. Mimo prób wielu utalentowanych wspinaczy, droga ta nie została powtórzona aż przez 11 lat. ### Triple Crown i filantropia W 2006 roku Rodden wraz z Tommym Caldwellem wzięła udział w **Triple Crown Bouldering Series**. Celem przedsięwzięcia było pozyskanie funduszy na zakup gruntów dla wspinaczy w trudno dostępnych regionach, co świadczy o jej zaangażowaniu w ochronę środowiska i wsparciu społeczności wspinaczkowej. ## Życie prywatne Kariera Rodden zbiegła się z jej życiem osobistym. Poznała Tommy'ego Caldwella podczas zawodów w 1995 roku, a od 2000 roku zaczęli oficjalnie się spotykać. Para ożeniła się w 2003 roku, mieszkała w Yosemite i wspólnie podążała za zawodową pasją. Rozwód nastąpił w 2009 roku. Obecnie Rodden jest żoną Randy'ego Puro, z którym w 2014 roku urodziła syna. We wczesnych latach kariery Rodden zmagała się z zaburzeniami odżywiania – kłopot, z którym publicznie dzieli się w wywiadach, aby zwracać uwagę na szkodliwe presje społeczne w sporcie. Współcześnie jest głośną krytyczką systemu, w którym waga stanowi jeden z kluczowych wyznaczników sukcesu wspinaczki sportowej. ## Wyprawa do Kirgistanu i dramat porwania W sierpniu 2000 roku, podczas wycieczki wspinaczkowej do doliny Kara Su w Kirgistanie, Rodden wraz z ukochanym Tommy'm Caldwellem, kolegą Jasonem „Singer” Smithem oraz fotografem Johnem Dickeyem zostali porwani przez bojowników z **Islamskiego Ruchu Uzbekistanu**. Przez sześć dni czwórka musiała ukrywać się w dolinie, unikając kirgiskiego wojska. Nocą 18 sierpnia dowódca rebeliantów opuścił jeńców, pozostawiając jednego stróża, Ravshanę Sharipovę. W obliczu zagrożenia życia Caldwell zepchnął strażnika z krawędzi urwiska – ten przeżył upadek. Rodden wspominała później o tej traumie słowami: *„Trudno o tym teraz myśleć, ale baliśmy się, że nie przeżyjemy”*. Jej historia była szeroko komentowana w amerykańskich mediach. ## Ważne przejścia – czołówka świata - **ok. 1997**: *Country Boy* (5.13d) – drugie przejście w Lumpy Ridge, Kolorado - **1998**: *Bolt or Not to Be* (5.14a) – Smith Rock, Oregon (najmłodsza kobieta na tej wycenie) - **1999**: *Bravo les Filles* (VI 5.13d A0) – Tsaranoro, Madagaskar (z Lynn Hill) - **1999/2000**: *Disco Machine Gun* (5.13) – pierwsze przejście, Indian Creek, Utah - **2000**: *Lurking Fear* (5.10 A3) – pierwsze przejście i drugie w historii El Capitan w stylu klasycznym - **2002**: *The Phoenix* (5.13a) – pierwsze przejście kobiety stylem OS, Yosemite - **2002**: *Grand Illusion* (5.13c) – pierwsze przejście kobiety, Sugarloaf, Kalifornia - **2003**: *Sarchasm* (5.14a) – drugie przejście, Longs Peak, Kolorado - **2005**: *Anaconda* (5.13b/c) – pierwsze kobiece przejście klasyczne, Rocky Mountains - **2005**: *The Optimist* (5.14b) – pierwsze przejście, Smith Rock - **2005**: *The Nose* (VI 5.14a) – 3. i 4. przejście w historii, El Capitan (z Caldwellem) - **2008**: *Meltdown* (szac. 5.14c) – pierwsze przejście i jeden z najtrudniejszych tradycyjnych wyciągów na świecie ## Filmografia - **2005**: *Dosage Volume III* (bigUP productions) – występ na trasie The Optimist - **2006**: *Wall Rats* (Form Follows Function/Yegg Central Productions) - **2006**: *The First Couple of Rock* (Corey Rich, Jason Paur) – film o małżeństwie Rodden i Caldwella - **2008**: *Dosage Volume V* (bigUP productions) – epickie drogi tradycyjne, m.in. Meltdown - **2008**: *Grand Canyon Walls* (bigUP productions/Sender Films) ## Dziedzictwo i znaczenie Beth Rodden pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii kobiecej wspinaczki. Jej determinacja, odwaga oraz zdolność do radzenia sobie w ekstremalnych warunkach – zarówno na skałach, jak i w obliczu bezpośredniego zagrożenia życia – uczyniły z niej symbol kobiecej siły i niezależności. Jej starania o rozwój wspinaczki tradycyjnej oraz zaangażowanie w filantropię sportową wyznaczyły nowy standard postępowania dla kolejnych pokoleń wspinaczy.