# Billy Crystal William Edward "Billy" Crystal (ur. 14 marca 1948 w Long Beach) to amerykański aktor, komik, pisarz i producent filmowy, znany ze swojej wszechstronności i talentu komediowego. Dziewięciokrotnie prowadził ceremonię rozdania Oscarów, co ugruntowało jego pozycję w Hollywood. ## Młodość i edukacja Crystal urodził się na Manhattanie w rodzinie żydowskiej. Dorastał w Long Beach w stanie Nowy Jork. Jego matka, Helen, była gospodynią domową, a ojciec, Jack Crystal, kierownikiem wytwórni płytowej i producentem muzycznym. Jego rodzina miała silne związki z przemysłem rozrywkowym. Wspominał swoje dzieciństwo jako pełne miłości i bliskości rodzinnej. Po ukończeniu szkoły średniej, dzięki stypendium sportowemu, Crystal dostał się na Marshall University w Huntington w Wirginii Zachodniej. Program sportowy został jednak zawieszony, więc zrezygnował i wrócił do Nowego Jorku. Tam rozpoczął naukę w Nassau Community College, a później na Uniwersytecie Nowojorskim, który ukończył w 1970 roku, studiując film i reżyserię pod okiem Martina Scorsese. ## Kariera telewizyjna Podczas studiów na NYU, Crystal zaczął regularnie pojawiać się w różnych programach telewizyjnych. W 1976 roku wystąpił w jednym z odcinków serialu "All in the Family". Wcześniej, miał pojawić się w pierwszym odcinku programu NBC "Saturday Night Live", ale jego skecz został wycięty. Ostatecznie dołączył do obsady programu kilka miesięcy później, jako komik, zdobywając uznanie i nominację do nagrody Emmy. Przełomową rolą w jego karierze telewizyjnej był występ w serialu "Soap" (1977-1981), gdzie wcielił się w postać Jodiego Dallasa, pierwszego otwarcie homoseksualnego bohatera w amerykańskim serialu telewizyjnym. Rola ta przyniosła mu szerokie uznanie i popularność. W 1982 roku Crystal otrzymał własny program "The Billy Crystal Comedy Hour" w telewizji NBC, ale powstało tylko pięć odcinków. ## Kariera filmowa Crystal zadebiutował na dużym ekranie w 1978 roku w filmie "Test królika". W latach 80. pojawiał się również w teleturniejach takich jak "The Hollywood Squares", "All Star Secrets" i "Piramida". W 1984 roku wystąpił gościnnie w filmie Roba Reinera, "Oto Spinal Tap" jako mim Morty. Reiner zaangażował go później do występów w "Narzeczonej dla księcia" (1987) oraz w "Kiedy Harry poznał Sally" (1989), za który Crystal otrzymał nominację do Złotego Globu. W 1991 roku Crystal zagrał główną rolę w komedii "Sułtani westernu", która odniosła sukces komercyjny i zdobyła przychylność krytyków. Film dał mu drugą nominację do Złotego Globu. Trzy lata później powstała kontynuacja pt. "Złoto dla naiwnych: Z powrotem w siodle". Po tych sukcesach Crystal zajął się reżyserią i nakręcił według własnego scenariusza "Komika na sobotę" (1992) oraz "Zapomnij o Paryżu" (1995). Otrzymał też propozycję podłożenia głosu pod Buzza Astrala z filmu animowanego "Toy Story" (1995), ale ją odrzucił, czego później żałował. W 1999 roku wystąpił w komedii "Depresja gangstera", a w 2002 roku w jej drugiej części. W 2001 roku Crystal ponownie zabrał się za reżyserię i nakręcił telewizyjny film "61*", za który otrzymał nominację do Nagrody Emmy. ## Gospodarz oscarowy Billy Crystal jest znany ze swojego talentu komediowego i umiejętności prowadzenia dużych wydarzeń. Po raz pierwszy poprowadził galę Oscarów w 1990 roku i od tego czasu dziewięciokrotnie pełnił tę rolę (1990-1993, 1997, 1998, 2000, 2004, 2012). Jego występy były zawsze pełne humoru, wdzięku i nawiązań do popkultury, co czyniło go jednym z ulubionych gospodarzy tej prestiżowej ceremonii. ## Działalność charytatywna Crystal angażuje się w działalność charytatywną. W 1986 roku wspólnie z Robinem Williamsem i Whoopi Goldberg prowadził program "Comic Relief" w telewizji HBO, który zbierał pieniądze dla bezdomnych w Stanach Zjednoczonych. Wspiera także Muzeum Tolerancji prowadzone przez Centrum Szymona Wiesenthala w Los Angeles. ## Życie prywatne Crystal poślubił Janice Goldfinger w czerwcu 1970 roku. Mają dwie córki: Jennifer, która jest aktorką, oraz Lindsay, która jest producentką. Mieszkają w Pacific Palisades w Kalifornii. ## Filmografia Crystal ma bogatą filmografię jako aktor, scenarzysta, reżyser i producent. Wystąpił w wielu popularnych filmach i serialach telewizyjnych. ### Aktor * 2012: Small Apartments jako Burt Walnut * 2012: Wspólna chata (Parental Guidance) jako Artie Decker * 2004: Ruchomy zamek Hauru (Hauru no ugoku shiro) jako Kalcyfer (głos, amerykański dubbing) * 2002: Nowy samochód Mike’a (Mike’s New Car) jako Mike (głos) * 2002: Nawrót depresji gangstera (Analyze That) jako dr Ben Sobel * 2001: Potwory i spółka (Monsters, Inc.) jako Mike Wazowski (głos) * 2001: Ulubieńcy Ameryki (America’s Sweethearts) jako Lee * 1999: Depresja gangstera (Analyze This) jako Ben Sobel * 1998: Mój przyjaciel olbrzym (My Giant) jako Sam Kamin * 1997: Przejrzeć Harry’ego (Deconstructing Harry) jako Larry * 1997: Jestem twym dzieckiem (I Am Your Child) * 1997: Dzień ojca (Father's Day) jako Jack Lawrence * 1996: Hamlet jako Grabarz * 1995: Zapomnij o Paryżu (Forget Paris) jako Mickey Gordon * 1994: Złoto dla naiwnych: Z powrotem w siodle (City Slickers II) jako Mitch Robbins * 1992: Komik na sobotę (Mr. Saturday Night) jako Buddy Young Jr. * 1991: Głosy, którym zależy (Voices that Care) jako członek chóru * 1991: Sułtani westernu (City Slickers) jako Mitch Robbins * 1989: Kiedy Harry poznał Sally (When Harry Met Sally...) jako Harry Burns * 1988: Memories of Me jako Abbie * 1987: Narzeczona dla księcia (The Princess Bride) jako Miracle Max * 1987: Wyrzuć mamę z pociągu (Throw Momma from the Train) jako Larry * 1986: Zapomnieć o strachu jako Danny Costanzo * 1984: Oto Spinal Tap (This Is Spinal Tap) jako Morty the Mime * 1980: Enola Gay: The Men, the Mission, the Atomic Bomb jako porucznik Jacob „Jake” Beser * 1979: Olimpiada zwierząt (Animalympics) jako Rugs Turkell / Joey Gongolong / Art Antica (głos) * 1979: Breaking Up Is Hard to Do * 1978: Ludzkie uczucia (Human Feelings) * 1978: Test królika (Rabbit Test) jako Lionel * 1977: SST: Death Flight jako David * 1977–1981: Soap jako Jodie Dallas ### Scenarzysta * 2005: Have a Nice Day * 2001: Ulubieńcy Ameryki (America’s Sweethearts) * 1998: Mój olbrzym (My Giant) * 1995: Zapomnij o Paryżu (Forget Paris) * 1994: Złoto dla naiwnych: Z powrotem w siodle (City Slickers II) * 1992: Komik na sobotę (Mr. Saturday Night) * 1991: Sessions * 1988: Memories of Me * 1988: An All-Star Toast to the Improv * 1977–1986: Statek miłości (The Love Boat) ### Reżyser * 2005: Have a Nice Day * 2001: 61* * 1995: Zapomnij o Paryżu (Forget Paris) * 1992: Komik na sobotę (Mr. Saturday Night) ### Producent * 2001: 61* * 2001: Ulubieńcy Ameryki (America’s Sweethearts) * 1998: Mój olbrzym (My Giant) * 1995: Zapomnij o Paryżu (Forget Paris) * 1994: Złoto dla naiwnych: Z powrotem w siodle (City Slickers II) * 1992: Komik na sobotę (Mr. Saturday Night) * 1991: Sessions * 1988: Memories of Me ### Producent wykonawczy * 1999: Depresja gangstera (Analyze This) * 1991: Sułtani westernu (City Slickers) * 1986: Billy Crystal: Don't Get Me Started