Edward Ryszard Linde-Lubaszenko (ur. 23 sierpnia 1939 w Białymstoku, zm. 8 lutego 2026 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, pedagog, profesor sztuk teatralnych. == Życiorys == Jego matka, Emilia Roszkowska, urodzona w Kolonii Maszty, niedaleko Kosowa Poleskiego, na terenie dzisiejszej Białorusi, pomagała starszej siostrze prowadzić sklep kolonialny w Białymstoku. Jego ojciec, Julian Linde, Niemiec o korzeniach szwedzkich, wyjechał w 1939 z zajętego po wybuchu II wojny światowej przez Związek Radziecki Białegostoku. Edward był kuzynem Jana Roszkowskiego, burmistrza Prudnika w latach 1990–1998. W 1941, z pomocą sowieckiego kapitana Mikołaja Lubaszenki, przeprowadził się z matką do Archangielska, gdzie podawali się za rodzinę i przyjęli jego nazwisko. W połowie 1943 matka znalazła pracę kancelistki w nowo powstałej I dywizji im. Tadeusza Kościuszki. Prawdziwego ojca poznał w dorosłym życiu. W 1957 spotkał się z ojcem, który zmarł w 1969. W 1991 postanowił dodać człon Linde do nazwiska Lubaszenko. Ukończył Liceum Ogólnokształcące nr VI im. Bolesława Prusa we Wrocławiu, gdzie recytował i śpiewał na różnych uroczystościach. Był wyróżniającym się uczniem. Linde-Lubaszenko chciał być marynarzem, lotnikiem i próbował swoich szans na ringu bokserskim. Po maturze (1956) studiował przez trzy lata we wrocławskiej Akademii Medycznej. Zostałby lekarzem, gdyby nie działalność w studenckim Teatrze Kalambur. W 1961 otrzymał II Nagrodę w kategorii akademickiej w VIII Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim w Gdańsku, a w 1962 zdobył I nagrodę I Ogólnopolskiego Studenckiego Konkursu Piosenkarzy ex aequo z Marianem Kawskim. W latach 1963–1964 był związany z Teatrem Dramatycznym we Wrocławiu, gdzie wystąpił w roli Joe Blessinga w sztuce Autobus do Montany Williama Inge’a (1964) w reż. Jerzego Hoffmana i jako dowódca patrolu pruskiego w Popiołach Jerzego Broszkiewicza (1964) w reż. Marii Straszewskiej. W 1963 zdał aktorski egzamin eksternistyczny. W latach 1964–1965 występował w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim, a w latach 1965–1966 w Teatrze Ziemi Opolskiej. W 1977 ukończył studia na Wydziale Reżyserii Dramatu Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, z którą w 1981 związał się jako nauczyciel akademicki. Był wykładowcą i dziekanem Wydziału Aktorskiego uczelni (1987–1990). W 1991 uzyskał tytuł profesora sztuk teatralnych. Przełom w karierze scenicznej zawdzięcza Wrocławskiemu Teatrowi Współczesnemu (1967–1973), gdzie zagrał główne role w dwóch głośnych przedstawieniach Jerzego Jarockiego: Stara kobieta wysiaduje Tadeusza Różewicza (1969) w roli kelnera i Paternoster Helmuta Kajzara (1970) w roli ojca. W latach 1973–2004 był związany ze Starym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, jako aktor, a także reżyser. Ze Starym Teatrem współpracował do końca 2025 roku. Występował m.in. w Procesie Franza Kafki, Sklepach cynamonowych Bruno Schulza, a także w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego. W 1989 „Trybuna Ludu” przyznała mu nagrodę za kreacje sceniczne i filmowe oraz działalność społeczno-polityczną i pedagogiczną. Występował także m.in. w Teatrze Nowym w Krakowie. Na ekranie debiutował w roli dziennikarza w dramacie psychologicznym Kazimierza Kutza Ktokolwiek wie… (1966). Rozpoznawalność zapewniła mu rola doktora Romana Bognara w medycznym serialu telewizyjnym Andrzeja Titkowa Układ krążenia (1977–1978). Na przestrzeni lat zagrał w ponad 70 filmach, ponad 110 przedstawieniach teatralnych i ponad 80 spektaklach teatru telewizji. Rozpoznawalność i popularność przyniosły mu role w filmach takich jak Psy, Róża, Kroll, Lista Schindlera, a także w komediach reżyserowanych przez swojego syna, Olafa – Poranek kojota, Sztos, Chłopaki nie płaczą, E=mc². W późniejszych latach swojej kariery był również znany z ról w popularnych serialach obyczajowych. W latach 1994–1997 był przewodniczącym zarządu krakowskiego Oddziału ZASP. Pełnił też funkcję rektora Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia w Warszawie. Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 był kandydatem Socjaldemokracji Polskiej. Ostatni raz na scenie pojawił się 21 września 2025 w Teatrze Narodowym w Warszawie, gdzie wcielił się w Stańczyka w Weselu Stanisława Wyspiańskiego. 14 grudnia tego samego roku poinformował o zakończeniu kariery aktorskiej. == Życie prywatne == Czterokrotnie żonaty. Z małżeństwa z aktorką Asją Łamtiuginą miał syna, Olafa, a z aktorką Beatą Paluch – córkę, Beatę; dzieci Linde-Lubaszenki również zostały aktorami. Był teściem Katarzyny Groniec i Michała Chyczewskiego. Miał troje wnucząt. Był zapalonym piłkarzem, grał w Reprezentacji Artystów Polskich. Kibicował Cracovii. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. == Odznaczenia == Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 40-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2024) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009) Odznaka „Honoris Gratia” Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1999) Odznaka „Zasłużony dla Dolnego Śląska” (1972) == Filmografia == === Filmy === 1966: Ktokolwiek wie... jako dziennikarz 1967: Upiór jako lokaj 1967: Fatalista jako oficer regimentu kaukaskiego 1970: Martwa fala jako drugi oficer 1971: Trąd jako członek gangu Matusiaka 1971: Pierwsza miłość jako doktor Łuszyn 1971: Nos jako przyjaciel Kowalewa 1971: Diament radży jako pastor 1972: Teraz i w każdą godzinę jako lekarz 1975: Grzech Antoniego Grudy 1976: Próba ciśnienia jako profesor, szef Andrzeja 1977: Wejście w nurt jako dyrektor szkoły, szef Anny 1978: Sto koni do stu brzegów jako major Wrzos 1978: Próba ognia i wody jako inżynier Janicz 1980: Kontrakt jako dziennikarz Zygmunt, przyjaciel Piotra 1981: Z dalekiego kraju jako ksiądz w Warszawie 1982: Oko proroka jako Marek Bystry, ojciec Hanusza 1982: Coś się kończy jako reżyser 1984: Zamiana jako Witold 1984: Remis 1984: Przeklęte oko proroka jako Marek Bystry, ojciec Hanusza 1984: Kobieta z prowincji jako „Francuz”, mąż Jadźki 1984: 1944 (cz. III) 1986: Inna wyspa jako Paweł Kucharski, mąż Marty 1987: Zero życia jako Jerzy, ojciec Tomka 1987: Sonata marymoncka jako ojciec Ryśka 1987: Dziennik dla moich ukochanych 1988: Piłkarski poker jako stary Grom 1989: Światło odbite jako dyrektor wydawnictwa 1989: Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza. Lawa jako Pelikan w scenie „Balu u Senatora” 1991: V.I.P. jako pułkownik Petrykus, wysoki oficer Policji 1991: Kroll jako recepcjonista w Grand Hotelu 1991: Trzy dni bez wyroku jako Andruszewski „Andrus”; wychowawca w Zakładzie Poprawczym, szef bandy 1992: Psy jako Tadeusz Stopczyk, kapitan Służby Bezpieczeństwa 1993: Pamiętnik znaleziony w garbie jako Antoni 1993: Lista Schindlera jako ksiądz w Brinnlitz 1994: Psy 2. Ostatnia krew jako Tadeusz Stopczyk, kapitan Urzędu Ochrony Państwa 1994: Legenda Tatr jako święty Piotr 1995: Młode wilki jako ojciec Roberta 1995: Dzieje mistrza Twardowskiego jako inkwizytor Albert z Płocka 1996: Wirus jako dyrektor „Eurobanku” 1996: Słodko gorzki jako ojciec „Mata” 1997: Sztos jako Edward „Markiz” 1999: Operacja Samum jako kardiolog, przyjaciel Mayera 2000: Chłopaki nie płaczą jako rektor Rudolf 2001: Poranek kojota jako Krzysztof Jarzyna ze Szczecina 2002: E=mc² jako profesor Sowa, dziekan wydziału 2005: Karol. Człowiek, który został papieżem jako polski biskup 2006: Na cz@tach jako terapeuta 2009: Złoty środek jako Józef, dziadek Mirki 2009: Piksele jako śpiący doktor 2009: Orkiestra niewidzialnych instrumentów jako ojciec Piotra 2011: Sztos 2 jako Edward „Markiz” 2011: Róża jako niemiecki pastor na Mazurach 2012: Niebo jako dziadek Janka 2012: Komisarz Blond i Oko sprawiedliwości jako Frank Forsyth 2013: Piotrek the 13th 2 jako ojciec Michała 2019: Futro z misia jako Zdzisław Malina ze Świnoujścia 2019: Proceder jako terapeuta 2020: Psy 3. W imię zasad jako Tadeusz Stopczyk, emerytowany major Urzędu Ochrony Państwa === Seriale telewizyjne === 1968: Stawka większa niż życie jako oficer Wehrmachtu (odc. 11) 1973: Droga jako dyspozytor w bazie PKS 1977: Żołnierze wolności jako Edward Gierek (odc. 2) 1977–1978: Układ krążenia jako Bognar 1984: Trzy młyny jako dziedzic (odc. 1) 1985: Temida jako Stolarski (odc. 2) 1985: Oko proroka, czyli Hanusz Bystry i jego przygody jako Marek Bystry 1988: Pole niczyje jako Napierała 1988: Crimen jako lekarz Reuben 1988–1991: Pogranicze w ogniu jako Clark, gość angielski w Berlinie (odc. 7) 1996: Miejsce zbrodni jako Jan (odc. 349) 1996: Ekstradycja 2 jako agent rosyjski (odc. 6) 2001: Marszałek Piłsudski jako Józef Wincenty Piłsudski, ojciec Piłsudskiego (odc. 1) 2003: Kasia i Tomek jako Tomasz, ojciec Tomka 2005–2007: M jak miłość jako Teodor Nowicki 2005: Dom niespokojnej starości jako major Jaźwina-Krupaczewski 2006: Niania jako Witold Łapiński, ojciec Karoliny (odc. 20) 2008: Barwy szczęścia jako Ryszard Pyrka 2009: Ojciec Mateusz jako Andrzej, uczestnik wycieczki (odc. 16) 2009: Na dobre i na złe jako chirurg Edward Zander (odc. 384 i 387) 2010: Klub szalonych dziewic jako Roman Załuski, ojciec Edyty (odc. 3) 2012: Prawo Agaty jako sędzia Michałowski (odc. 15) 2016: Artyści jako portier Marek Popieł 2017: Belle Epoque jako Orest Edigey-Korycki, ojciec Jana 2017: Miasto skarbów jako Nathan Sharon, brat Moryca 2021: Receptura jako Krzysztof Mazur === Polski dubbing === 2011: Killzone 3 jako Jorhan Stahl == Role teatralne == Kopciuszek (spektakl telewizyjny, 1987) jako narrator Encyklopedia duszy rosyjskiej (2010) jako Edward Nikołajewicz, robotnik „Gazpromu” Moskwa – Pietuszki (2013) Wysocki. Powrót do ZSRR (Teatr Nowy w Krakowie) jako ojciec Wysockiego (2014) == Przypisy == == Bibliografia == Elżbieta Dolińska. Odrzucanie pokus?. „Film”. nr 17 (1586/XXXIV), s. 16–17, 29 kwietnia 1979. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. Krzysztof Demidowicz. „Luzacy” z charakterem