Wikipedia – wielojęzyczna encyklopedia internetowa działająca zgodnie z zasadą otwartej treści. Wykorzystuje oprogramowanie MediaWiki (haw. wiki – „szybko”, „prędko”), wywodzące się z koncepcji WikiWikiWeb, umożliwiające edycję każdemu użytkownikowi odwiedzającemu stronę i aktualizację jej treści w czasie rzeczywistym. Słowo Wikipedia jest neologizmem powstałym w wyniku połączenia wyrazów wiki i encyklopedia. Slogan Wikipedii brzmi: „Wolna encyklopedia, którą każdy może redagować”. Wikipedia powstała 15 stycznia 2001 roku jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już Nupedii. Od 2003 jej właścicielem jest organizacja non-profit Wikimedia Foundation. W pierwszych latach istnienia Wikipedia zdobywała szybko rosnącą popularność, a Wikimedia Foundation uruchomiła różne projekty siostrzane. Wikipedia jest jedną z najczęściej odwiedzanych stron internetowych, a wiele stron uruchomiło jej mirrory lub forki. == Historia == === Nupedia === Wikipedia powstała jako projekt uzupełniający dla Nupedii, darmowej encyklopedii internetowej, w której artykuły mogły być pisane przez każdego, ale miały być sprawdzane i recenzowane przez grupę ekspertów, podobnie jak to się dzieje w przypadku edycji encyklopedii tradycyjnych (książkowych). Nupedia została założona 9 marca 2000 przez Bomis Inc, która prowadziła portal internetowy. Głównymi osobami w przedsiębiorstwie byli: Jimmy Wales, CEO oraz Larry Sanger, redaktor naczelny Nupedii, a następnie Wikipedii. Nupedia była opisywana przez Sangera jako różniąca się od reszty encyklopedii tym, że udostępniana jest na wolnej dokumentacji, nie ma ograniczeń co do wielkości artykułów oraz nie jest stronnicza. Nupedia miała siedmiostopniowy proces recenzji przez wykwalifikowanych ekspertów danej dziedziny, lecz okazało się, że jest to zbyt wolny proces potwierdzania wiarygodności artykułów. Koszty początkowo pokrywane przez Bomis miały się zwrócić poprzez sprzedaż miejsca na reklamy. Na początku Nupedia opierała się na własnej licencji o nazwie Nupedia Open Content License, później przeszła na licencję GNU FDL na życzenie Richarda Stallmana. 10 stycznia 2001 Larry Sanger na liście dyskusyjnej Nupedii zaproponował zbudowanie obok Nupedii projektu opartego na oprogramowaniu wiki. Pod tematem „Zróbmy sobie wiki”, napisał: Jimmy Wales przypisał pomysł użycia wiki do stworzenia Wikipedii Jeremy’emu Rosenfeldowi, natomiast Sanger usłyszał o jej istnieniu od Bena Kovitza. Na podobnym pomyśle wolnego dostępu (jednak innym niż wiki) opierał się projekt GNUPedia. Projekt ten zamarł, a jego autor, Richard Stallman, włączył się w tworzenie Wikipedii. === Początek === Wikipedia formalnie została założona 15 stycznia 2001 jako jedna anglojęzyczna edycja, a jej start został ogłoszony przez Sangera na liście dyskusyjnej Nupedii. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii, w którym wszyscy mogli pisać artykuły, a wybrane po recenzji artykuły trafiały do Nupedii. Wikipedia stała się samodzielnym przedsięwzięciem po tym, jak uczestnicy projektu Nupedii odrzucili taki model tworzenia artykułów. Jej zasada „neutralnego punktu widzenia” została skodyfikowana w pierwszych miesiącach istnienia i była podobna do nupediowskiej zasady „niestronniczości”. Z czasem do Wikipedii przenieśli się początkowi edytorzy Nupedii. Do końca pierwszego roku istnienia Wikipedia urosła do około 20 000 artykułów w 18 edycjach językowych. Pod koniec 2002 roku miała już 26 edycji językowych, 46 pod koniec 2003 i 161 pod koniec 2004. Nupedia i Wikipedia istniały równocześnie do 2003 roku, gdy wyłączono serwery Nupedii, a jej zawartość została przeniesiona do Wikipedii. Polskojęzyczna Wikipedia została założona 26 września 2001 roku przez lekarza internistę Krzysztofa Jasiutowicza oraz fizyka Pawła Jochyma. Początkowo, jako samodzielny projekt Polska Wolna Encyklopedia Sieciowa, umieszczona była pod adresem wiki.rozeta.com.pl. 12 stycznia 2002 roku, zgodnie z sugestią twórców wersji angielskiej, została przyłączona do przedsięwzięcia międzynarodowego i przeniosła się na pl.wikipedia.com. 22 listopada 2002 roku polską Wikipedię umieszczono na serwerze z nową wersją oprogramowania. Obawiający się reklamowania i braku kontroli w anglocentrycznej Wikipedii uczestnicy projektu hiszpańskojęzycznej Wikipedii stworzyli fork Wikipedii, Enciclopedia Libre w lutym 2002 roku. Później w tym samym roku Wales ogłosił, że Wikipedia nie będzie wyświetlała reklam, a projekt został przeniesiony z wikipedia.com pod adres wikipedia.org. 20 czerwca 2003 roku założyciele Wikipedii i Nupedii postanowili powołać do życia Wikimedia Foundation. Wikipedia i jej siostrzane projekty funkcjonują pod szyldem tej organizacji non-profit. 17 września 2004 roku Wikimedia Foundation złożyła wniosek do amerykańskiego urzędu patentowego, aby zarejestrować słowo Wikipedia oraz jej logo jako znaki towarowe. W 2006 tygodnik „Time” nazwał Wikipedię „kosmicznym kompendium” internetowej encyklopedii i uznał za wzorową społeczność internetową (wspólnie z Myspace oraz YouTube), nadając tytuł „Człowieka Roku 2006”. Stopień rozwoju Wikipedii można śledzić, analizując wzrost liczby artykułów. W pierwszych dwóch latach istnienia zawartość Wikipedii zwiększała się w tempie kilkuset artykułów na dobę. W 2004 roku dzienna liczba tworzonych artykułów po raz pierwszy przekroczyła 1000, a w szczycie ich liczba dochodziła do 3000, licząc wszystkie edycje językowe. 22 stycznia 2003 roku angielska Wikipedia przekroczyła 100 000 artykułów. 20 września 2004 powstał milionowy artykuł Wikipedii, licząc wszystkie edycje istniejące w tamtym czasie, a 18 marca 2005 powstał 500 000 artykuł edycji angielskiej. Niecały rok później 1 marca 2006 angielska Wikipedia miała już milion artykułów. Milionowe konto użytkownika zostało założone dwa dni wcześniej. 17 sierpnia 2009 roku w anglojęzycznej Wikipedii powstał trzymilionowy artykuł. Na początku 2007 roku Wikipedia znalazła się na 9. miejscu wśród serwisów internetowych pod względem popularności na świecie. === Dalszy rozwój === 18 stycznia 2012 roku angielska Wikipedia wzięła udział w serii skoordynowanych protestów przeciwko dwóm proponowanym ustawom Kongresu Stanów Zjednoczonych – ustawie Stop Online Piracy Act (SOPA) i ustawie PROTECT IP Act (PIPA) – zaciemniając swoje strony przez 24 godziny. Ponad 162 miliony osób obejrzało stronę z wyjaśnieniem blokady, która tymczasowo zastąpiła jej zawartość. W 2013 roku opracowano Wikiwand, graficzny interfejs użytkownika dla Wikipedii. 20 stycznia 2014 roku raport Subodha Varmy dla „The Economic Times” wskazał, że Wikipedia nie tylko utknęła w martwym punkcie, ale w zeszłym roku straciła prawie dziesięć procent odsłon. Od grudnia 2012 roku do grudnia 2013 roku nastąpił spadek o około dwa miliardy. Problem ten najwyraźniej uwidocznił się w najpopularniejszych wersjach językowych: odsłony angielskiej Wikipedii spadły o 12 procent, niemieckiej o 17 procent, a japońskiej o 9 procent. Varma dodał „Podczas gdy menadżerowie Wikipedii uważają, że może to być spowodowane błędami w liczeniu, inni eksperci uważają, że rozpoczęty w zeszłym roku projekt wykresów wiedzy od Google może zabrać użytkowników Wikipedii”. Także Clay Shirky, profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Nowojorskim i pracownik Harvardzkiego instytutu Berkman Klein Center for Internet & Society, powiedział, że podejrzewa, że w dużej mierze spadek liczby odsłon stron powodowany jest wykresami Google, stwierdzając: „Jeśli możesz uzyskać odpowiedź na twoje pytanie ze strony wyszukiwania, nie musisz klikać [dalej]”. Pod koniec grudnia 2016 roku Wikipedia znalazła się na 5. miejscu wśród serwisów internetowych pod względem popularności na świecie. W 2015 roku Wikipedia otrzymała Nagrodę Księcia Asturii w dziedzinie współpracy międzynarodowej. W listopadzie 2015 Wikipedia miała ponad 36,9 miliona artykułów we wszystkich wersjach językowych, w tym ponad 5 mln artykułów w wersji anglojęzycznej oraz ponad 1,1 miliona artykułów w wersji polskojęzycznej. Na koniec 2018 roku liczba artykułów w wersji anglojęzycznej sięgnęła niemal 5,8 miliona, a polskojęzycznej ponad 1,3 miliona. W końcu października 2021 wersja anglojęzyczna przekroczyła 6,4 miliona artykułów, a polskojęzyczna niemal 1,5 miliona. W kwietniu 2015 roku istniało 288 wersji językowych Wikipedii, z czego w sierpniu 2016 roku 58 miało ponad 100 tys. artykułów. == Wolna treść == === Wolność modyfikacji i ponownego wykorzystania === Do 15 czerwca 2009 Wikipedia była udostępniana na licencji GNU Free Documentation License, będącej jedną z licencji praw autorskich typu copyleft, które pozwalają na dowolną redystrybucję, tworzenie utworów pochodnych i komercyjne wykorzystanie zawartości. Teksty umieszczone w Wikipedii przed tą datą są wciąż dostępne na tych zasadach. Po 15 czerwca 2009 Wikipedia przeszła na licencję CC BY-SA 3.0, opublikowaną przez Creative Commons. Obowiązująca licencja udziela zezwolenia na kopiowanie, rozpowszechnianie i modyfikowanie treści artykułów Wikipedii zgodnie z zasadami licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa Na tych samych warunkach 3.0 Unported” lub dowolnej późniejszej jej wersji. Gdy użytkownik wprowadza własną treść, zachowuje prawo autorskie do tego tekstu, lecz jednocześnie zgadza się bezwarunkowo i na zawsze na udostępnienie własnej pracy na podanej licencji. Wikipedia może zawierać teksty i ich modyfikacje z innych źródeł, które używają tej samej licencji. Zawartość Wikipedii była cytowana oraz kopiowana przez setki stron dzięki kopiom baz danych oraz używana na wykładach, w książkach i konferencjach. Treść Wikipedii wykorzystana jest w sądownictwie oraz na stronie internetowej parlamentu Kanady (na stronie o ustawie Civil Marriage Act w liście „więcej informacji” znajduje się link do artykułu w angielskiej Wikipedii, Same-sex marriage). Niektórzy użytkownicy Wikipedii tworzą ogólną listę takich użyć. W 2015 amerykański artysta Michael Mandiberg wydrukował część spośród, jak ocenił, 7473 tomów, jakich wymagałoby wydanie całej treści an