Elvis Aaron Presley (wym. [ˈpɹɛsli]; ur. 8 stycznia 1935 w Tupelo, zm. 16 sierpnia 1977 w Memphis) – amerykański piosenkarz i aktor. Wykonywał m.in. muzykę rockową, pop, country, rock and roll, gospel i rockabilly. Rozpoczął karierę muzyczną w 1954 od podjęcia współpracy z Samem Phillipsem, właścicielem wytwórni fonograficznej Sun Records. Jako aktor zadebiutował rolą w filmie Kochaj mnie czule (1956). W latach 1958–1960 służył w armii, a 23 marca 1964 został zwolniony z rezerwy. Przez większość lat 60. grał w filmach i nagrywał do nich ścieżki dźwiękowe. W 1968 wrócił do śpiewania na żywo po prawie ośmioletniej przerwie. W 1973 wziął udział w Aloha from Hawaii, pierwszym koncercie transmitowanym przez satelitę. Pozostaje jedną z najważniejszych ikon popkultury XX wieku. Był jednym z popularniejszych muzyków popowych w USA, nawet w czasach tzw. brytyjskiej inwazji, kiedy to rynek muzyczny zdominował nowoczesny, europejski rock and roll i rock. Często nazywany „Królem rock and rolla” lub po prostu „Królem”. Przez redakcję magazynu „Billboard” określony najlepszym artystą lat 50. Szacuje się, że wszystkie wydawnictwa muzyczne Presleya na całym świecie rozeszły się w nakładzie od 600 mln do 1 mld egzemplarzy. Z powodzeniem śpiewał piosenki w stylu: country, rhythm and blues, pop, rock i gospel. Trzykrotny laureat nagrody Grammy (za albumy How Great Thou Art i He Touched Me oraz za wykonanie utworu „How Great Thou Art” na koncercie w Memphis, który odbył się 20 marca 1974), łącznie był nominowany do tej nagrody aż 14 razy. W 1971 otrzymał nagrodę Grammy za osiągnięcia życia. W 1986 został upamiętniony w muzeum Rock and Roll Hall of Fame. Zmarł nagle 16 sierpnia 1977 po wielu latach nadużywania leków. Po śmierci został pożegnany przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Jimmy’ego Cartera słowami: Jego muzyka i osobowość zmieniły oblicze amerykańskiej kultury. Był symbolem buntowniczego ducha naszego narodu. O życiu Presleya powstał film dokumentalny Elvis by the Presleys (2005), fabularyzowany film dokumentalny This Is Elvis (1981) oraz dwa filmy fabularne: Elvis (1979) i Elvis (2022). == Życiorys == === Rodzina i edukacja === Urodził się 8 stycznia 1935 o godz. 4:30 w Tupelo w stanie Missisipi. Był synem Vernona Presleya (ur. 10 kwietnia 1916, zm. 26 czerwca 1979) i Gladys Love z domu Smith (ur. 25 kwietnia 1912, zm. 14 sierpnia 1958), którzy pobrali się w 1933. Urodził się jako bliźniak jednojajowy; jego brat – Jesse Garon – urodził się martwy. Poród nastąpił w małym, dwupokojowym domu kupionym przez Vernona z powodu zbliżających się narodzin dzieci. Gladys, z zawodu szwaczka, była uważana przez znajomych za osobę nadopiekuńczą względem syna, co – jak podkreśliło wielu biografów Presleya – znacznie odbiło się na jego psychice, choć sam Elvis opisywał swoje dzieciństwo jako „bardzo szczęśliwe”. Vernon z kolei był mało ambitny i często zmieniał pracę; w chwili narodzin synów pracował jako kierowca ciężarówki, był także drwalem oraz pracował na plantacjach bawełny i trzciny cukrowej. Dorastał w skrajnie biednej rodzinie. Przez wzgląd na koszty utrzymania, rodzina Presleya przeprowadziła się do tańszego mieszkania w dzielnicy Shakerag. Elvis jako dziecko razem z rodziną chodził do kościoła Zborów Bożych, który był jego pierwszą muzyczną inspiracją. We wrześniu 1941 rozpoczął edukację w East Tupelo Consolidated, gdzie jego instruktorzy ocenili go jako „średniego”. Odizolowany od rówieśników przez nadopiekuńczą matkę, w wolnych chwilach często słuchał radia – jego pierwszymi idolami muzycznymi byli Ernest Tubb, Jimmy Rodgers i Roy Acuff. Śpiewał hymny w kościele ewangelickim First Assembly of God. Zachęcony przez nauczyciela, który dostrzegł jego talent wokalny podczas porannych modlitw, 3 października 1945 wziął udział w konkursie piosenki Mississippi–Alabama Fair & Dairy Show w Tupelo, na którym – po wykonaniu utworu Reda Foleya „Old Shep” – zajął drugie lub piąte miejsce. We wrześniu 1948 przeniósł się z rodzicami do Memphis, gdzie zamieszkali w jednopokojowym mieszkaniu przy Poplar Avenue 572 w dzielnicy Lauderdale Court, jednak po jakimś czasie znów zmienili mieszkanie. Podjął naukę gry na gitarze, najpierw pod nadzorem wujów, Vestera Presleya i Johnny’ego Smitha, a następnie – sąsiada, Jesse’a Lee Densona. Uczył się w Humes High School, chętnie występował na piknikach i międzyszkolnych imprezach, m.in. na High School Variety Show. Był nieśmiałym i wstydliwym chłopcem, przez co rówieśnicy sporadycznie przezywali go „maminsynkiem”, jednocześnie wyśmiewali go i bili ze względu na jego ekstrawagancki styl ubierania się i charakterystyczną fryzurę. Gdy nauczyciel muzyki powiedział mu, że nie ma talentu do muzyki, następnego dnia Presley przyniósł do szkoły gitarę i zaśpiewał utwór „Keep Them Cold Icy Fingers Off Me”, żeby udowodnić mu, że się myli. By pomóc rodzicom w trudnej sytuacji materialnej, dorabiał, strzyżąc trawniki i myjąc samochody u bogatych rodzin, później krótko pracował również jako bileter w Loew’s State Theatre oraz w Marl Metal Products Company. Po ukończeniu nauki w szkole średniej Humes High School w 1953 rozpoczął wieczorowe kursy kształcące na elektryka, jednak porzucił naukę po zatrudnieniu się w Crown Electric Company jako kierowca ciężarówki. === Pierwsze nagrania === Chcąc sprawić mamie prezent urodzinowy, latem 1953 nagrał – akompaniując sobie na gitarze – płytę z utworami „My Happiness” (zespołu The Ink Spots) i „That’s When Your Heartaches Begin” w studiu Memphis Recording Service należącym do Sama C. Phillipsa, właściciela wytwórni Sun Records. Jedna z kopii taśmy – za sprawą Marion Keisker, która kontrolowała przebieg nagrań – trafiła do Phillipsa. Presley podczas kolejnej sesji nagraniowej zarejestrował na własny użytek kolejne piosenki – „Casual Love Affair” i „I’ll Never Stand in Your Away”. W lipcu, na zaproszenie Phillipsa, nagrał utwory „Without You” i „Rag Mog”, jednak nie wzbudził ich wykonaniem entuzjazmu producenta, który nakazał skasowanie obu nagrań. Podczas tej samej sesji zaczął parodiować sposób śpiewania Deana Martina, Billy’ego Eckstine’a i Billa Haleya, czym zachęcił Phillipsa do zaaranżowania mu spotkania z gitarzystą Scottym Moore’em, z którym wkrótce odbył serię prób i zaczął występować w klubach. W lipcu 1954 podczas kolejnej sesji w studiu nagrał balladę „I Love You Because” i utwór „Tryin’ to Get to You” oraz pracował nad coverem piosenki Billa Monroe „Blue Moon of Kentucky”. Chcąc poprawić sobie humor w przerwie podczas sesji, zaczął grać na gitarze utwór Arthura Crudupa „That’s All Right, Mama”, co Phillips niezwłocznie zaczął nagrywać. Trzy dni później DJ Dewey Phillips puścił nagranie w swojej audycji Red, Hot and Blue w radiu WHBQ. Słuchacze dzwonili do studia, żeby dowiedzieć się, kto jest wykonawcą piosenki, a wielu odbiorców uważało go za czarnoskórego. 19 lipca 1954 wydał debiutancki singiel „That’s Alright (Mama)/Blue Moon of Kentucky”, z którym pod koniec miesiąca dotarł do trzeciego miejsca na liście Memphis Country Music Chart. 10 sierpnia w Overton Park Shell Auditorium zagrał swój pierwszy koncert, na którym został przychylnie przyjęty przez publiczność. We wrześniu odbył kolejną sesję nagraniową, podczas której zarejestrował piosenki – „Good Rockin’ Tonight”, „I Don’t Care If the Sun Don’t Shine”, „Uncle Pen” i „Just Because”. W tym samym miesiącu wystąpił w Grand Ole Opry w Nashville, gdzie został wygwizdany przez konserwatywną widownię, która była zszokowana ekspresją i ruchami scenicznymi Presleya. Po entuzjastycznym przyjęciu jego występu w widowisku Louiskana Hayride w Shreveport podpisał roczny kontrakt na cotygodniowe występy w tym show. Od grudnia 1954 do lutego 1955 oraz w lipcu 1955 podczas kolejnych sesji nagraniowych dla Sun Records zarejestrował utwory: „Oakie Boogie”, „Tomorrow Night”, „Milkcow Blues Boogie”, „You’re a Heartbreaker”, „My Baby’s Gone” i „I’m Left, You’re Right, She’s Gone”, „I’ll Never Let You Go”, „Baby, Let’s Play House” i „Mystery Train” oraz „I Forgot to Remember to Forget” i „Trying to Get to You”. Promotor Bob Neal w międzyczasie podpisał umowę z artystą i skupił na nim uwagę Toma „Pułkownika” Parkera, który umożliwił mu występy podczas lutowej trasy koncertowej swojego innego podopiecznego, Hanka Snowa. W sierpniu Presley odnowił umowę z Nealem, a Parker został jego menedżerem i promotorem. Grupa utrzymywała obszerny harmonogram trasy koncertowej przez drugą połowę roku, Presleyowi akompaniowali gitarzysta Scotty Moore i basista Bill Black. Jeszcze w tym samym roku nakładem Sun Records artysta wydał singiel z utworami „Mystery Train” i „I Forgot to Remember to Forget”, z którym dotarł na pierwsze miejsce na liście przebojów muzyki country i utrzymał się na szczycie notowania przez 15 tygodni. Podczas zjazdu Country Disc Jockey na początku listopada 1955 został określony mianem najbardziej obiecującego męskiego artysty roku, a kilka wytwórni płytowych – w tym Atlantic Records i RCA Victor – wyraziło chęć podpisania z nim kontraktu. 22 listopada Parker i Phillips zawarli umowę z RCA Victor na sumę 40 tys. dolarów, z czego Presley otrzymywał tylko 5 tys. dol., a resztę dostawał Phillips. Presley w wieku 20 lat ciągle był małoletni, dlatego kontrakt w jego imieniu podpisał ojciec. Phillips zrzekł się praw do twórczości Presleya, podobnie jak sam artysta, dlatego biografowie często uznają zawartą z Parkerem umowę za „najgorszy kontrakt stulecia”, który spowodował, że Presley stał się komercyjnym produktem kosztem bycia autentycznym artystą. Pod koniec grudnia tego samego roku wytwórnia stale reklamowała swojego nowego wykonawcę, a do końca miesiąca wydała ponownie większość nagrań z Sun Records. === Kolejne piosenki, debiut filmowy i służba wojskowa === 10 stycznia 1956 stworzył swoje pierwsze nagrania dla RCA w Nashville, zarejestrował piosenki: „Heartbreak Hotel”, „I Got a Woman”, „Money Honey”, „I’m Counting on You” i „I Was the One”. 26 stycznia wystąpił w telewizyjnym programie The Dorsey Brothers Show i