# George W. Bush ## Podsumowanie George Walker Bush (ur. 6 lipca 1946 w New Haven) – amerykański polityk z Partii Republikańskiej, 43. prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 2001–2009 oraz 46. gubernator Teksasu (1995–2000). Jego prezydentura obfitowała w wydarzenia o znaczeniu globalnym: zamachy terrorystyczne 11 września 2001, powołanie koalicji antytalibowskiej w Afganistanie, wojna w Iraku oraz globalny kryzys finansowy 2007–2009. Podczas jego rządów Stanom Zjednoczonym towarzyszyła silna ekspansja polityki neoconservatismu na arenie międzynarodowej. ## Pochodzenie, młodość i wykształcenie Urodził się w New Haven w stanie Connecticut jako najstarszy syn Georga H.W. Busha (41. prezydenta USA) i Barbary Pierce. Dorastał w Midland i Houston w Teksasie wraz z czwórką rodzeństwa: Jebem, Neilem, Marvinem i Dorothy. W 1953, w wieku 3 lat, zmarła jego młodsza siostra Robin z powodu białaczki. Edukację podstawową i średnią kontynuował w elitarnym internacie Phillips Academy w Andover (stan Massachusetts), gdzie aktywnie uprawiał baseball. Następnie podjął studia licencjackie na Uniwersytecie Yale, uzyskując w 1968 tytuł Bachelor of Arts z historii. Po ukończeniu studiów wstąpił do służby w lotnictwie Gwardii Narodowej Teksasu. Służył na myśliwcach Convair F-102 Delta Dagger w bazie Ellington, jednak jego pobyt w wojsku budził kontrowersje ze względu na korzystanie z przywilejów płynących z pozycji jego ojca oraz unikanie wysłania do wojny w Wietnamie. Po krótkiej przerwie w służbie kontynuował karierę wojskową w Alabamie, aby wesprzeć lokalną kampanię wyborczą, by ostatecznie zostać zwolnionym ze służby przed upływem pełnego sześcioletniego okresu w celu podjęcia edukacji wyższej. W 1973 rozpoczął studia podyplomowe na Harvard Business School, które ukończył w 1975 ze stopniem Master of Business Administration (MBA). ## Kariera zawodowa i wstęp do polityki Pod koniec lat 70. George W. Bush podjął pracę w przemyśle naftowym w Teksasie, gdzie objął stanowiska kierownicze w kilku spółkach. W 1977 ożenił się z Laurą Welch, po czym wspólnie zamieszkali w Midland. Podczas tego okresu przeszedł z Kościoła Episkopalnego do Zjednoczonego Kościoła Metodystycznego. Jego pierwsza poważna próba wejścia do polityki miała miejsce w 1978, kiedy to bez powodzenia startował w wyborach do Izby Reprezentantów z ramienia Partii Republikańskiej. W późniejszych latach zaangażował się w kampanię prezydencką ojca (George’a H.W. Busha) w 1988, po czym wrócił do Teksasu, gdzie w 1989 zainwestował w drużynę baseballową Texas Rangers. Sprzedaż swoich udziałów w 1998 przyniosła mu ponad 14 milionów dolarów. W 1995 wystartował w wyborach na urząd gubernatora Teksasu, które wygrał, pokonując kandydatkę Partii Demokratycznej, Ann Richards. Pełnił tę funkcję do 2000, zdobywając doświadczenie administracyjne, które później otworzyło mu drogę do Białego Domu. ## Droga do Białego Domu i kontrowersje wyborcze (2000–2004) W 2000 roku George W. Bush uzyskał nominację Partii Republikańskiej na urząd prezydenta. Jego rywalem był wiceprezydent Al Gore z ramienia Demokratów. Wybory stały się jednym z najbardziej kontrowersyjnych momentów w historii amerykańskich demokracji. Po długotrwałych sporach sądowych, ostateczną decyzję podjął Federalny Sąd Najwyższy, nakazując zaprzestanie ponownego przeliczania głosów na Florydzie. Zadecydowała o tym 14. poprawka do Konstytucji USA. Bush otrzymał 50 456 tysięcy głosów wyborczych, podczas gdy Al Gore uzyskał 50 999 tysięcy głosów. Różnica w głosach elektorskich Kolegium Elektorów skłoniła jednak wynik na korzyść Republikanina. Sytuacja przypominała historyczne anomalie wyborcze z lat 1824, 1876 oraz 1888. Podczas pierwszej kadencji do prezydenckiego urzędu (20 stycznia 2001) zderzyła się z największym atakiem terrorystycznym w historii kraju – zamachami z 11 września 2001. W odpowiedzi administracja Busha ogłosiła globalną strategię walki z terroryzmem, co zapoczątkowało wojskowe interwencje na Bliskim Wschodzie oraz w Afganistanie. W 2004 roku Bush ubiegał się o reelekcję, wygrywając z kandydatem Demokratów – Johnem Kerrym, choć również z niewielką przewagą głosów w skali kraju. ## Polityka wewnętrzna i kadencja prezydencka ### Kierunek polityczny i rząd Prezydentura Busha opierała się na filarach prawicowego skrzydła GOP – neokonserwatystów w polityce zagranicznej oraz paleokonserwatystów w kwestiach społecznych. Powrót do „starych wartości” i kontynuacja agendy Ronalda Reagana oraz George’a H.W. Busha stały się priorytetami. W gabinecie prezydenckim w latach 2001–2009 kluczowe roki obwarował wizerunek mocnego przywódcy w obliczu zagrożeń zewnętrznych. George W. Bush mianował dwóch sędziów do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych: - Johna Robertsa (wrzesień 2005, na stanowisko prezesa Sądu), - Samuela Alito (2006). Rządy Republikanów w Kongresie, a potem Demokratów (po wyborach parlamentarnych w 2006), wpływały na tempo prac nad ustawami, jednak to prezydent koncentrował się na bezpieczeństwie państwa. ### Gospodarka i kryzys finansowy (2007–2009) Pod koniec drugiej kadencji gospodarka amerykańska znalazła się pod wpływem masowego kryzysu subprime. We wrześniu 2008 rząd Busha zwrócił się do Kongresu o zatwierdzenie planu ratunkowego (TARP) na 700 miliardów dolarów, aby zapobiec upadkowi całego sektora finansowego. Plan ten spotkał się z dużym oporem społeczeństwa, jednak ostatecznie został uchwalony z modyfikacjami. ## Polityka zagraniczna ### Wojna z terroryzmem i interwencje wojskowe #### Afganistan Po zamachach 9/11 administracja Busha rozpoczęła działania militarne w Afganistanie celem zniszczenia Al-Ka’idy i obalenia reżimu talibów. Operacja wojskowa rozpoczęła się jesienią 2001 jako pierwszy etap globalnej wojny z terroryzmem. Podobnie jak obecnie, celem amerykańskich działań była stabilizacja państwa oraz rozbicie islamistów, choć nie udało się całkowicie wyeliminować ruchu talibów, a w regionie nadal dochodzi do zamachów i walk. #### Irak W 2003 roku, pomimo braku poparcia ONZ, Stany Zjednoczone wraz ze swoją koalicją (w tym Polską) przeprowadziły inwazję na Irak. Oficjalnym powodem posiadanie broni masowego rażenia przez reżim Saddam Husajna oraz chęć demokratyzacji kraju. Podbojowi towarzyszył początkowy triumf militarny – w ciągu miesiąca zdobyto Bagdad i aresztowano dawną elitę polityczną. Wsparcia amerykańskich żołnierzy w wyzwalaniu miast (np. Mosulu) dostarczyli kurdyjscy rebelianci. Mimo sukcesów operacyjnych, w skali strategicznej operacja w Iraku przyniosła ogromne straty. Zginęło około 600 tysięcy Irakijczyków, a ponad 4 miliony wyemigrowało lub opuściło kraj. Straty armii USA wyniosły 3 700 żołnierzy, a koszt wojny przekroczył 400 miliardów dolarów. Raporty wywiadu wojskowego wykazały znalezienie starszych zapasów amunicji chemicznej z okresu wojny iracko-irańskiej (1980–1988), ale nie potwierdzono posiadania przez Husajna nowoczesnego arsenału broni masowego rażenia. Komisja senacka stwierdziła, że rząd Busha nie posiadał rzetelnych dowodów na istnienie takiej broni, co było jednym z głównych powodów kryzysu zaufania do władzy. W grudniu 2006 Bush publicznie przyznał, że USA nie wygrywają wojny w Iraku, co stało się punktem zwrotnym w debacie publicznej. Od 2007 roku wprowadzono jednak nową taktykę eskalacji wojskowej (surge), co doprowadziło do spadku liczby zamachów na irackich cywilów i żołnierzy koalicji. #### Bliski Wschód W kwestii izraelsko-palestyńskiej administracja Busha popierała dążenia Palestyńczyków do państwowości, natomiast wspierała również Izrael w działaniach przeciwko Hamasowi. Wspierała ona umiarkowany nurt Fatah pod przywództwem Mahmuda Abbasa. Jesienią 2007 w Anapolis zorganizowano międzynarodową konferencję, by przyspieszyć negocjacje pokojowe. W 2008 Bush podróżował do Izraela i Autonomii Palestyńskiej, zachęcając strony do zawarcia trwałego porozumienia przed końcem jego kadencji. #### Stosunki z Rosją i Europą Po 2001 stosunki z Rosją uległy pogorszeniu, głównie z powodu planów instalacji elementów tarczy antyrakietowej w Polsce i Czechach. Moskwa uważała, że tarcza ta zagraża równowadze strategicznej. Kolejnym punktem zapalnym było dążenie Ukrainy i Gruzji do NATO, które Bush otwarcie popierał podczas wizyt w tych państwach. Wojna w Iraku początkowo napięła relacje z Francją i Niemcami, lecz pod koniec drugiej kadencji nastąpiło ich polepszenie, co wpłynęło na wizerunek USA w Europie Zachodniej. Wielka Brytania pozostała głównym sojusznikiem w regionie. #### Chiny i Iran Relacje z Chinami były dość dobre, choć Bush unikał bezpośredniej konfrontacji z władzami w Pekinie podczas problemów na Tybecie w 2008. Jednocześnie zachęcał Chiny do dialogu z Dalajlamą i w październiku 2007 uczestniczył w ceremonii nadania mu Złotego Medalu Kongresu. Kwestia irańskiego programu jądrowego pozostawała jednym z głównych wyzwań. Mimo braku przełomu w negocjacjach, administracja Busha systematycznie izolowała Teheran dyplomatycznie i sankcjami. ## Stosunki z Polską Podczas prezydentury George W. Bush trzykrotnie odwiedził Polskę (2001, 2003, 2007). Jedną z najbardziej kontrowersyjnych wizyt była ta w 2007, kiedy to przybył do Gdańska, by na Mierzei Helskiej spotkać się z polską parą prezydencką. Wizyta ta wiązała się z negocjacjami w sprawie tarczy antyrakietowej. Bush zaproponował Polsce modernizację sił zbrojnych w zamian za instalację systemu obronnego. Ponadto doceniał wkład polskich wojsk w misjach w Afganistanie i w Iraku. W kwestiach wizowych Bush wielokrotnie wyrażał zrozumienie dla frustracji Polaków, jednak podkreślał, że decyzje dotyczące zniesienia obowiązku wizowego leżą w gestii Kongresu Stanów Zjednoczonych. Słynne stały się jego słowa skierowane do Donalda Tuska: „Ja rozumiem, że to frustrująca sprawa. Gdybym mieszkał w Polsce i chciał przyjechać do Ameryki, też byłbym sfrustrowany.” ## Życie po prezydenturze i upamiętnienie Po odejściu z Białego Domu w 2009, George W. Bush wydał w 2010 autobiografię pt. „Decision Points” (Kluczowe decyzje), w której odniósł się do najważniejszych momentów swojej prezydentury. Z czasem zajął się malarstwem, początkowo traktowanym przez media jako żart, lecz zyskującym z czasem uznanie krytyków. W 2017 odbyła się w Londynie wystawa jego portretów, które spotkały się z entuzjazmem. W 2018 otrzymał honorowe obywatelstwo Wilna, co stało się wyrazem wdzięczności za wkład w bezpieczeństwo europejskie oraz wsparcie dla państw byłego bloku wschodniego w czasie transformacji ustrojowej. W popkulturze wizerunek 43. prezydenta został uchwycony m.in. w filmie „Vice” (2018), gdzie rolę George’a W. Busha zagrał Sam Rockwell. ## Życie prywatne i wierzenia George W. Bush jest głęboko osadzony w strukturach religijnych. Należy do Zjednoczonego Kościoła Metodystycznego. W 1986 r. religia pomogła mu pokonać alkoholizm, co otworzyło mu drogę do polityki i biznesu. Jego małżeństwo z Laurą Welch (1977) jest najdłużej trwającym w historii amerykańskich prezydentów, a para ma dwie córki bliźniaczki: Barbarę i Jennę. Jest synem 41. prezydenta USA i bratem Johna E. Busha, byłego gubernatora Florydy. ## Odznaczenia George W. Bush otrzymał m.in.: - Order Wolności (Kosowo, 2004), - Order Zwycięstwa Świętego Jerzego (Gruzja, 2005), - Order Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy (Estonia, 2012), - Order Republiki Macedonii (Macedonia Północna, 2015), - Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja, 2017).