Bergamo – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lombardia, w prowincji Bergamo, położone u południowych podnóży Alp Bergamskich. Dawna nazwa miejscowości to Bergomum. W Bergamo w 1826 urodził się Francesco Nullo, pułkownik, przyjaciel i powiernik Giuseppe Garibaldiego, dowódca ochotników włoskich, tzw. garibaldczyków, którzy wzięli udział w polskim powstaniu styczniowym 1863. Bergamo posiada również swój klub piłkarski – Atalanta BC, w której grał między innymi Christian Vieri. Z Bergamo związany był święty, papież Jan XXIII – kardynał Angelo Giuseppe Roncalli, który uczył się w miejscowym seminarium, potem był sekretarzem biskupa Bergamo. Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwało 120 694 osób przy gęstości zaludnienia 3048 os./km². Historyczna część miasta położona na wzgórzu (Città Alta) jest chętnie odwiedzana przez turystów. Można tam wyjechać kolejką (Funicolare di Bergamo Alta). Najważniejsze zabytki górnej części miasta to Piazza Vecchia, przy którym znajduje się wybudowany w XII w. Palazzo della Ragione, bazylika Santa Maria Maggiore (XII–XIV w.), wieża miejska z XI w. i zabytkowe mury obronne. W miejscowości znajduje się stacja kolejowa Bergamo oraz port lotniczy Bergamo obsługujący połączenia tanich linii lotniczych do Mediolanu. == Historia == Pierwsze ślady osadnictwa na terenie miasta pochodzą z XII wieku p.n.e., jednak oficjalne założenie miasta miało miejsce ok. 390 p.n.e. przez Celtów. W I wieku p.n.e. miasto zostało zajęte przez Rzymian i przemianowane na Bergomum. W 575 roku miasto zostało ustanowione stolicą księstwa Longobardów. W 1098 roku mieszkańcy Bergamo stworzyli własny rząd w proteście przeciwko władzy miejscowego biskupa. W 1165 roku miasto przyłączyło się do ligi Lombardzkiej. W 1295 roku rozpoczęło się panowanie w mieście rodu Viscontich. W 1428 roku Bergamo zostało podbite przez Republikę Wenecką. W 1797 roku, na mocy pokoju w Campo Formio, Bergamo znalazło się w Republice Cisalpińskiej, a następnie w Republice Włoskiej (1802–1805) i Królestwie Włoch (od 1805). W 1815 roku, na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, miasto zostało włączone do Austrii. W 1859 roku Bergamo przeszło pod władanie Królestwa Sardynii, a później weszło w skład zjednoczonych Włoch. W 2020 roku, na początku pandemii COVID-19, Bergamo i okolice przyciągnęły uwagę mediów na całym świecie jako jeden z włoskich i europejskich obszarów będących epicentrum zakażeń. == Zabytki == Górne Miasto (Bergamo Alta) Mury obronne z XVI w. Brama Świętego Jakuba – jedna z czterech bram miejskich i jedyna przeznaczona tylko dla ruchu pieszego; Piazza Vecchia – plac miejski przy którym znajduje się Palazzo della Ragione zbudowany w latach 1183–1198, zaliczany do najstarszych publicznych pałaców we Włoszech. Wewnątrz, w Salone delle Capriate zachowały się cenne freski z okresu od XIV do XVI wieku. Naprzeciwko Palazzo della Ragione znajduje się Palazzo Nuovo, gdzie ma siedzibę jedna z najważniejszych bibliotek historycznych we Włoszech – Biblioteka Angelo Mai Piazza del Duomo – plac miejski przy którym znajduje się Cappella Colleoni, kaplica zaprojektowana przez Giovanniego Antonia Amadeo jako mauzoleum dla rodu Colleoni oraz katedra św. Aleksandra o neoklasycystycznej fasadzie; Wieża Miejska (Campanone) – budowla z XI-XII w. Katedra św. Aleksandra z XV w. Bazylika Santa Maria Maggiore, bazylika będąca przykładem lombardzkiego stylu romańskiego. Jest to trójnawowy kościół zbudowany pomiędzy XII a XIV wiekiem. Wejście do kościoła zdobi uskokowy portyk gotycki zwieńczony podwójną loggią z rzeźbami świętych autorstwa Giovanniego da Campione. Wnętrze w stylu barokowym; Dolne Miasto (Bergamo bassa) Accademia Carrara, galeria sztuki założona pod koniec XVIII wieku przez hrabiego G. Carrarę w neoklasycystycznym pałacu. W galerii eksponowane są głównie obrazy malarzy weneckich, m.in. Tycjana, Tintoretta, Canaletta czy Veronesego; kościoły Santo Spirito, San Bernardino, Sant’Alessandro i San Bartolomeo. == Sport == Volley Bergamo Atalanta BC == Osoby związane z Bergamo == Postacie historyczne Cidno, legendarny założyciel Bergamo Aleksander z Bergamo, żołnierz rzymski, święty męczennik, patron Bergamo Aripert II, książę, a później król longobardzki Artyści Carlo Ceresa (1609–1679), malarz Andrea Fantoni (1659–1734), rzeźbiarz Giovan Battista Caniana (1671–1754), architekt i rzeźbiarz Gianmaria Benzoni (1809–1873), rzeźbiarz Luigi Bettinelli (1824–1892), malarz Cesare Zonca (1857–1935), rzeźbiarz Luigi Brignoli (1881–1952), malarz Pasquale Arzuffi (1897–1965), malarz Tilio Nani (1901–1959), rzeźbiarz Giacomo Manzù (1908–1991), rzeźbiarz Trento Longaretti (1916), malarz Piero Brolis (1920–1978), rzeźbiarz Cesare Danova (1926–1992), aktor Giulio Bosetti (1930–2009), aktor i reżyser Luigi Arzuffi (1931–1995), malarz i rzeźbiarz Ermanno Olmi (1931–2018), reżyser i scenarzysta Giorgio Pasotti (1973), aktor Architekci i inżynierowie Giovanni i Bartolomeo Bon, rzeźbiarze i architekci z XV w. Mauro Codussi (1440–1504), architekt Giovanni Antonio Amadeo (1447–1522), architekt Cappella Colleoni Cosimo Fanzago (1591–1678), rzeźbiarz i architekt Giacomo Quarenghi (1744–1817) architekt i malarz Duchowni Albert z Prezzate (1025–1095), zakonnik i święty Grzegorz Barbarigo (1625–1697), biskup i święty Giuseppe Alessandro Furietti (1684–1764), kardynał, archeolog i erudyta Wincencja Gerosa (1784–1847), zakonnica i święta Bartłomieja Capitanio (1807–1833), zakonnica i święta Antonio Agliardi (1832–1915), kardynał Angelo Giuseppe Roncalli (1881–1963) papież Jan XXIII Giacomo Radini-Tedeschi, biskup Bruno Foresti (1923), arcybiskup Livio Fanzaga (1940), dyrektor Radia Maria Dziennikarze Vittorio Feltri (1943) Intelektualiści Gasparino Barzizza (1360–1431), humanista Ambrogio Calepio (1435–1511), językoznawca Donato Calvi (1613–1678), literat Giacomo Carrara (1714–1796), historyk sztuki Paolina Secco Suardo zwana Lesbia Cidonia (1746–1801), poetka Giuliano Donati Petténi (1894–1930), poeta, pisarz, muzykolog i dziennikarz Giuliana Donati Petténi (1922–2008), eseistka i pisarka John Stewart Allitt (1934–2007), muzykolog Matematycy Carlo Emilio Bonferroni Oscar Chisini (1889–1967) Muzycy Giuseppe Antonio Capuzzi (1755–1818), kompozytor i skrzypek Padre Davide da Bergamo (1791–1863), zakonnik, organista i kompozytor Gaetano Donizetti (1797–1848), kompozytor Alessandro Ravelli (1880–1971), kompozytor i muzyk Gianandrea Gavazzeni (1909–1996), muzyk Roby Facchinetti (1944), muzyk i piosenkarz Ivan Cattaneo (1953), piosenkarz Il Bepi, śpiewak Madrugada (1972–1978), zespół rocka progresywnego Fabrizio Frigeni (1976), gitarzysta, kompozytor Przedsiębiorcy Cristoforo Benigno Crespi (1833–1920), przedsiębiorca w sektorze tekstylnym Silvio Benigno Crespi (1868–1944), przedsiębiorca, wynalazca i polityk Postacie mediów Fabrizia Carminati (1955) Politycy i związkowcy Gabriele Camozzi (1823–1869), patriota i polityk Francesco Cucchi (1834–1913), patriota i polityk Bortolo Belotti (1877–1944), polityk liberalny, historyk i prawnik Carlo Cremaschi (1917–1984), polityk i partyzant Severino Citaristi (1921–2006), polityk DC Carlo Fatuzzo (1944), polityk Partii Emerytów Valerio Bettoni (1948), polityk Roberto Bruni (1949), polityk i burmistrz Bergamo Pier Giorgio Caprioli (1952), związkowiec Roberto Calderoli (1956), polityk Ligi Północnej Gianantonio Arnoldi (1958), polityk Sportowcy Roberto Donadoni, trener i piłkarz Cristiano Doni, piłkarz i kapitan Atalanty BC Elio Gustinetti, piłkarz i trener Ofelia Malinov, włoska siatkarka Simone Moro, alpinista Piermario Morosini, piłkarz Udinese Calcio. Żołnierze Pandolfo III Malatesta (-1427), kondotier Bartolomeo Colleoni (1395–1475), kondotier Elia Marchetti (1839–1863), uczestnik powstania styczniowego Antonio Locatelli (1895–1936), lotnik, dziennikarz i polityk Leonardo Caprioli (1920), Przewodniczący ANA 1984–1998. Inni Giacomo Costantino Beltrami (1779–1855), odkrywca źródeł Mississippi Alba Coralli (1818–1886), patriota Walter Bonatti (1930–2011), alpinista, podróżnik i reporter Renato Cortesi (1939), aktor dubbingujący == Galeria == == Miasta partnerskie == Polska: Olkusz Stany Zjednoczone: Greenville, Pueblo Francja: Miluza Rosja: Twer Kolumbia: Pereira Chińska Republika Ludowa: Bengbu Argentyna: Buenos Aires Boliwia: Cochabamba == Przypisy == == Bibliografia == Tim Jepson: Przewodnik National Geographic – Włochy. Warszawa: G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 122–123. ISBN 83-88132-80-6. Włochy północne. Wyd. I. Bielsko-Biała: Pascal sp. z o.o., 2008, s. 160–165. ISBN 978-3-8297-6558-9. == Linki zewnętrzne == Źródło danych: Istituto Nazionale di Statistica